1.446
69

Antropoloog, vredesactivist, publicist

Antropoloog, vredesactivist, publicist en oud-docent Niet Westerse Sociologie aan de Vrije Universiteit. Zijn veldwerkregio’s zijn Zuid-Azie en Afrika. Ook Z-Afrika ten tijde van de 'apartheid', wat leerzaam was, ook door de botsingen met het regime.

Hij was actief in de christen-radicale beweging in de jaren 70. Tevens is hij initiatiefnemer en adviseur van De Linker Wang. Hij is voorzitter van de gandhiaanse Beweging van Geweldloze Kracht en columnist in onder meer het VredesMagazine.

Dodenherdenking: waarom Duitse soldaten buitensluiten?

'herdenken hoeft niet vergeven in te houden'

Het besluit van de gemeente Bronckorst om er van af te zien ook even langs het graf van 10 Duitse soldaten in Vorden te lopen na afloop van de dodenherdenking, is twijfelachtig. Vooral omdat dit gebeurde onder druk van het bericht dat 50 anti-fascistische verzetsstrijders het plan hadden protesterend aanwezig te zijn bij de herdenking op de Vordense begraafplaats. Bij een dodenherdenking gaat het er niet om weer in vijanddenken of rancune jegens de (vroegere) tegenpartij te vervallen, maar om met de energie van compassie te herdenken en dus stil te staan bij de slachtoffers van oorlogsgeweld. Specifiek bij het geweld van WOII.

De een is of was natuurlijk veel meer slachtoffer dan de ander, maar er kan moeilijk ontkend worden dat (een groot deel van) het Duitse volk ook slachtoffer was. De tijdens de oorlog gesneuvelde Duitse soldaten liggen daar bovendien nu eenmaal, en het zou op zich al een daad van uitsluiting, zo niet postmortale veroordeling zonder rechtspraak, zijn hen te negeren tijdens een officiële dodenherdenking. Dat bijna 500 Vordenaren vorig jaar ook even langs de Duitse graven liepen, was dan ook niet meer dan normaal. Je kunt dat tevens als een soort verzoeningsteken zien naar de toekomst of naar de buren net over de grens. Iets van vergeving dus, waaraan in Zuid-Afrika Nelson Mandela en Desmond Tutu na de apartheid via ubuntu (‘ik ben omdat wij zijn’) zo opmerkelijk gestalte gaven. Maar herdenken hoeft niet eens vergeven in te houden. Men kan volstaan met het voelen van compassie voor de omgekomen gelieven. En men mag bij het herdenken wat mij betreft ongemerkt ook nog bitterheid voelen jegens de daders van weleer, ook al gaat het bij herdenken primair om mededogen met de slachtoffers en ook al is blijvende rancune, hoe begrijpelijk ook, een minder goede en misschien wel schadelijke energie. Eenieder moet zelf weten welke energie hij of zij voelt bij het herdenken. Elke bevoogding daarin is taboe.

Vorden was niet bevoogdend, het koos voor een eigen verantwoordelijkheid zonder iemand iets op te leggen. Maar het lijkt dat nu van andere zijde wel aan een gemeente vlakbij de Duitse grens impliciet wordt opgelegd net te doen alsof die Duitse doden er niet liggen. Bij een officiële herdenking wordt er dus bewust aan hen voorbij gekeken, wat ook een daad is, en daarmee ziet men af van een soort vredesgebaar naar de toekomst. Dat de gemeente Bronckhorst voor druk door de knieën ging is te betreuren, ook al begrijp ik dat dit geen toegeven is aan ‘vijanddenken’, maar hier meer de pragmatische overweging speelt, dat zij een herdenking waardig wil houden en niet graag verstoord ziet.

Dr Hans Feddema is antropoloog, publicist en vredesactivist

Geef een reactie

Laatste reacties (69)