Bio Bekijk alles van Michiel Korthals Word fan

Michiel Korthals

Michiel Korthals Hoogleraar Toegepaste Filosofie

05 maart 2010 Reageer (13) 599 x bekeken Wereld RSS

WRR biedt geen oplossing voor honger in Afrika

WRR richt zich op het voorkomen van voedseltekorten en niet op het tegengaan van slechte voedselkwaliteit, en gaat daarmee voorbij aan een belangrijke oorzaak van structurele armoede en ondervoeding in ontwikkelingslanden

Het recente rapport van de WRR, Minder pretentie, meer ambitie: ontwikkelingshulp die verschil maakt, doet forse aanbevelingen voor wijziging van Nederlandse ontwikkelingshulp. Nu de belangrijkste betrokkenen zich al dan niet kritisch hebben laten horen over de grote lijn van dit rapport wordt het tijd bepaalde belangrijke kwesties nader onder de loep te nemen, zoals landbouw en voeding.

De manier waarop de WRR landbouw en voeding behandelt is uiterst merkwaardig. De WRR richt zich op het voorkomen van voedseltekorten en niet op het tegengaan van gebrekkige voedselkwaliteit, en gaat daarmee voorbij aan een belangrijke oorzaak van structurele armoede en ondervoeding in ontwikkelingslanden.

Het is ten eerste opvallend dat de WRR zonder enige argumentatie de toekomst van landbouw ziet in termen van grootschaligheid en gebruik van pesticiden en kunstmest. Ook stelt ze dat deze vorm van landbouw al in de achttiende eeuw in Europa aanwezig was. Over Afrika beweert ze dat de groene revolutie er in de jaren zestig mislukt is: "Door het ontbreken van instituten die kunstmest verstrekten, van grootschalig georganiseerde irrigatie en van een goed georganiseerde landbouwextensieservice (‘landbouwvoorlichting’) mislukten de meeste oogsten van deze nieuwe gewassen."

De WRR heeft echter haar huiswerk over landbouw en voeding onvoldoende gemaakt. In het begin van groene revolutie eind jaren zestig is in de meeste landen van Afrika grote groei van de opbrengsten van oogsten tot stand gebracht, onder andere door enorme importen van kunstmest en inderdaad grote, sterke landbouwextensieorganisaties. Maar vanwege allerlei nog steeds van kracht zijnde redenen, die de WRR niet onderzoekt, zakten de opbrengsten na een paar jaar weer in. Voor de tweede keer beveelt de WRR dus grootschalige en intensieve landbouw aan.

Het tweede opvallende is dat de WRR een scherp onderscheid maakt tussen voedselkwantiteit en voedselkwaliteit en meent dat het eerste geen probleem is: "In tegenstelling tot voedselkwaliteit is voedselkwantiteit nooit 'verzekerd'". Ze legt alle nadruk op maatregelen om voedselzekerheid te garanderen, zoals productie van bulkgewassen in gebieden waar de grond en klimaat dat mogelijk maken. Daarmee gaat de WRR voorbij aan één van de belangrijkste factoren die arme mensen arm en ongezond houdt: de kwaliteit van voeding.

In veel zuidelijke landen (Afrika beneden de Sahara, Indonesië, China) is het dieet uiterst eenzijdig, met als gevolg dat ondervoeding door gebrek aan mineralen en vitaminen (‘micronutriële ondervoeding’) zich manifesteert in verminderende weerstand en hoge (kinder)sterfte. Honger kan betekenen een tekort aan energie en eiwitten in de dagelijkse voeding, maar ook een tekort aan mineralen zoals ijzer en zink en aan vitaminen. Minimaal de helft van de sterfgevallen veroorzaakt door honger komt op het conto van dit laatste tekort en komt niet door energie- of caloriegebrek vanwege te weinig voedsel.

De vanuit het Westen werkende benaderingen van de bestrijding van micronutriële ondervoeding door gebrekkige kwaliteit van het voedsel gaan uit van gebrekkige doeleinden en leiden vaak niet tot op het Zuiden toegesneden hulpmaatregelen. De grote VN- en andere projecten die tekorten aan vitaminen en mineralen tegengaan bestaan al tientallen jaren, maar hebben tot nu weinig resultaat gehad. Dat blijkt uit de jaarlijkse cijfers van UNICEF en de WHO.

Dit gebrek aan resultaat heeft te maken met het feit dat deze grote projecten een heel beperkte definitie van ondervoeding hanteren, namelijk als een gezondheidsprobleem. Ondervoeding wordt in termen van gezondheid gedefinieerd en om die reden wordt ook de oplossing gezocht in bekende gezondheidsmaatregelen, zoals pillen, medicijnen (supplementen) en in met vitaminen en mineralen verrijkte gewassen. Gedacht wordt dat deze gezondheidsbenadering een soort 'magic bullet'-oplossing tot gevolg heeft, maar zoals gezegd, de cijfers wijzen uit dat micronutriële ondervoeding niet vermindert.

De redenen voor het falen van deze in westerse ogen zo voor de hand liggende oplossing zijn ten eerste biologisch: de definitie van ondervoeding veronachtzaamt dat toegevoegde vitaminen of mineralen, zoals ijzer, niet door het ondervoede lichaam worden opgenomen. Ten tweede veronachtzamen de grote gezondheidsbevorderende programma’s de communicatie met boeren en consumenten over de mogelijkheden om ondervoeding tegen te gaan. Pas als het product (een voedingssupplement of een veranderd gewas) op de markt kan worden gebracht, wordt gekeken of de ondervoede mensen bereid zijn dit te slikken of te eten.

De derde blinde vlek van de WRR betreft haar advies aan landen die niet over goede grond en klimaat voor bulkgewassen beschikken, iets anders te verbouwen en bulkgewassen in te voeren. Ook hier slaat de WRR de plank mis. De meeste landen richten zich sinds de crisis van voedselprijzen op voedselsoevereiniteit en proberen hun voedselbehoeften aan te passen aan de gegeven mogelijkheden.

In de discussie over de mislukkingen van ontwikkelingshulp in Afrika worden de oorzaken daarvan gelegd bij de corrumperende invloed van hulp op overheid en samenleving. Recentelijk legden zowel Mwenda als Moyo veel nadruk op de averechtse effecten, de toegenomen corruptie en de afwentelingeffecten als gevolg van ontwikkelingshulp aan Afrika. De oorzaken van het falen van ontwikkelingshulp liggen echter vaak bij de in het Westen geformuleerde problemen en benaderingen die onderontwikkeling willen tegengaan, zoals in dit WRR rapport.

Michiel Korthals is werkzaam bij de leerstoelgroep Toegepaste Filosofie van Wageningen Universiteit


Laatste Reacties (13) Reageer Reacties in wachtrij: 0

  • Zeer Voornaam, di 09 maart 2010 00:01 Reageer op Zeer

    "Dit gebrek aan resultaat heeft te maken met het feit dat deze grote projecten een heel beperkte definitie van ondervoeding hanteren, namelijk als een gezondheidsprobleem. Ondervoeding wordt in termen van gezondheid gedefinieerd en om die reden wordt ook de oplossing gezocht in bekende gezondheidsmaatregelen, zoals pillen, medicijnen (supplementen) en in met vitaminen en mineralen verrijkte gewassen. Gedacht wordt dat deze gezondheidsbenadering een soort 'magic bullet'-oplossing tot gevolg heeft, maar zoals gezegd, de cijfers wijzen uit dat micronutriële ondervoeding niet vermindert."

    Ofterwijl: met ontwikkelingsgeld wordt vooral in het westen dingen gekocht die in het westen winst opleveren. Goh...

  • Wim Ammerlaan, zo 07 maart 2010 14:33 Reageer op Wim

    Wim

    Uit eigen ervaring in Ethiopie weet ik dat niet de kwaliteit of de hoeveelheid voedsel het probleem is, maar de distributie. Ethiopie bestaat grotendeels uit vruchtbare hooglanden. Aan de grenzen zijn er echter grote gebieden waar water en goede landbouwgrond schaars zijn.

    Wat ik heb opgemerkt is dat er extreem lage producties van de akkers komen, ondanks dat er flink wordt ge-irrigeerd en enorme hoeveelheden pesticiden en meststoffen worden gebruikt. Dit gebeurt vooral op de door NGO's begeleide projecten, waar veel advies wordt gegeven.

    Grootschalige bedrijven zijn wel in staat om op een veel milieuvriendelijkere manier een veel hogere opbrengst van een betere kwaliteit te creeren. Dit wordt deels ge-exporteerd, en deels op de lokale markt verkocht tegen normale prijzen.

    Het probleem in veel Afrikaanse landen is dat er geen goed distributiesysteem is, waardoor in tijden van (kunstmatige) schaarste prijzen extreem worden opgedreven. De mensen rijden niet even met de auto naar het volgende dorp, waar het voedsel veel goedkoper is. Prioriteit 1 is dat mensen dus meer te besteden krijgen doordat ze de zekerheid van een baan hebben. Hoe kan je dit beter organiseren, dan door grootschalige bedrijven, waarbij veel efficienter geteeld kan worden.

  • Greet Tokkie, di 09 maart 2010 16:04 in reactie op Wim Ammerlaan Reageer op Greet

    Daar heeft U een punt,
    U geeft echter zelf aan dat er een distributie probleem is.
    Bij kleinschalige teelt is er weinig distributie nodig.

  • Greet Tokkie, zo 07 maart 2010 11:06 Reageer op Greet

    Mijn verbazing strekt zich meer over het grootschalig maken en intensivering van de voedselteelt.
    Een kleinschalige teelt met kleine boeren bedrijfjes is namelijk veel veerkrachtiger en maakt veel meer kans om zich onafhankelijk te maken van ontwikkelingshulp.
    Indien we grootschalige en intensieve teelt ondersteund door kunstmest en diverse moderne technieken zullen deze bedrijven altijd afhankelijk blijven van het westen en daarmee dus van ontwikkelingshulp.

    Het is dus wel duidelijk wie bij de WRR Lobby't, namelijk de ontwikkelingshulp industrie en de technologiebedrijven die er geld aan willen verdienen over de ruggen van mensen die ze voor altijd afhankelijk maken.

  • Zingende Zaag, zo 07 maart 2010 09:47 Reageer op Zingende

    Zingende

    Zolang elk gewas, inclusief het genetisch gemanipuleerde niet bestand is tegen oorlog, onrechtvaardige handelsbelemmeringen, tot politieke verschillen opgeblazen religieuze verschillen, de invloed van de RK-kerk op de verspreiding van HIV & Aids, en zolang de Afrikaanse man maar wil emanciperen, zolang zal het daar nog heel veel tobben blijven met vooral vrouwen en kinderen als slachtoffer.

  • Bor de Wolf, za 06 maart 2010 20:37 Reageer op Bor

    Bor

    Hoog tijd om genetisch gemanipuleerd voedsel een eerlijke kans te geven.

  • Meneer Dick, za 06 maart 2010 20:57 in reactie op Bor de Wolf Reageer op Meneer

    Meneer

    De hongersnood in de wereld kan ook opgelost worden met genetisch gemanipuleerde mensen. Het zal nog wel hele tijd duren voordat men zover is.

  • Rob van Koot, za 06 maart 2010 14:42 Reageer op Rob

    Rob

    Genetisch gemuteerde gewassen vormen een deel van de oplossing. Ik zag op BBC een reportage over mais dat immuun is voor insecten kan worden gemaak en dus meer oogst oplevert. Maar ja, dat is politiek beladen dus lijden ze in Afrika honger. Omdat progressieve partijen bang zijn voor vooruitgang en zich dat ook kunnen veroorloven met hun volle buikjes....

  • Joaquim Campesino, za 06 maart 2010 14:00 Reageer op Joaquim

    Joaquim

    Het probleem van landbouw en voedingexperts is altijd dat ze liever geloven in hun eigen mooie technische snufjes dan naar de werkelijkheid te kijken. Goed dat andere zich er dus tegenaan bemoeien want de huidige honger is absoluut niet gelegen aan dat er te veel mensen zijn en te weinig eten. Landbouwexperts uit het westen hebben de afgelopen vijftig jaar samen met voedselhandelaren gewerkt aan een systeem dat gewoon weg niet werkt. Obesitas epidemieën samen met 1 miljard hongerige, op een aarde die we zo hard mogelijk uitpersen!
    Die hongerige zijn hongerig omdat ze geen marktkracht hebben en geen toegang hebben tot land om hun eigen eten te verbouwen. Westerse grootschalige productiemethodes hebben overal een duidelijk effect: de boeren worden van het land gegooid en het land wordt gebruikt om winst en voedsel voor rijke te produceren. Kijk maar naar ons Nederlandse platteland! Voedsel moet gaan om voeding. Niet om het rendement van investeringen.

    Joaquim

  • Frank Walters, za 06 maart 2010 23:38 in reactie op Joaquim Campesino Reageer op Frank

    Frank

    Precies op ons platteland kun je zien waarom wij geen honger hebben...

  • Meneer Dick, za 06 maart 2010 12:24 Reageer op Meneer

    Meneer

    Het is onverantwoordelijk en onacceptabel dat de Nederlandse Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid zo slecht werk aflevert. Hoe kan Nederland nu de hongersnood in de wereld oplossen?

    Niet alleen onze eigen beleidsmakers moeten goed geadviseerd worden. Via onze regering moeten ook onze buurlanden, de EU, de grootmachten en de VN de Nederlandse boodschap ontvangen hoe de hongersnood in de hele wereld aangepakt hoort te worden. Wij kunnen er niet op vertrouwen, dat andere landen en internationale instanties zonder de Nederlandse wijsheid weten hoe de hongersnood bestreden moet worden.

    Laten wij demonstreren tegen de WRR. Het leven van miljoenen hongerende mensen staat op het spel als Nederland zo verzaakt.

  • Zingende Zaag, vr 05 maart 2010 15:07 Reageer op Zingende

    Zingende

    Is het vreemd dat de WRR geen oplossing biedt voor honger in Afrika?

    Nee, want wat de eigen regeringen niet lukt ondanks steun van de VN en alle andere landen ter wereld gaat NL via de WRR in zijn eentje natuurlijk ook niet redden.

    Een veel realistischer onderzoeksvraag zou mi zijn geweest op welke wijze de door NL geleverde steun het meest effectief is voor bepaalde gebieden en bepaalde vraagstukken. Dit ter voorbereiding van een keuze door de NL overheid dit zich realiseert dat NL met 16 miljoen mensen slechts een druppel op de gloeiende plaat kan bijdragen aan de oplossing van problemen.
    Wanneer we die bescheidenheid opbrengen kunnen we pas de gewenste focus aanbrengen in tijden van zeer noodzakelijke bezuinigingen hoe zeer ons dat ook aan het hart gaat.

  • Ton evertsen, vr 05 maart 2010 13:28 Reageer op Ton

    Ton

    apart dat een filosoof zich ermee bemoeit, lijkt me meer werk voor landbouw en voedingexperts, maar goed, het is leuk te praten over kwaliteit (en moet ook beter) maar wat is het nut van kwaliteit als er niet genoeg is?

    Hoe je het ook bekijkt om de bevolking van afrika te voeden, die en groeit en steeds meer naar de stad trekt, zijn westerse grootschalige productiemethodes nodig.

 

Reageren

Registreren Wachtwoord vergeten

opiniemakers

Populair

Scroll naar boven Scroll naar boven