Bio Bekijk alles van Jasper Van Dijk Word fan

Jasper Van Dijk

Jasper Van Dijk Tweede Kamerlid SP

06 oktober 2011 Reageer (14) 443 x bekeken Leven RSS

Waartoe onderwijzen wij?

Als politici zwijgen over het doel van onderwijs, dan rest alleen nog het heersende paradigma. Ofwel het neoliberalisme: ieder voor zich en de markt voor ons allen

Sinds 1999 houd ik mij bezig met onderwijsbeleid in de Tweede Kamer. Eerst als fractiemedewerker en vanaf 2006 als Kamerlid. In die 12 jaar ging het vrijwel nooit over de vraag: waartoe onderwijzen wij?

Onderwijs in Den Haag gaat over taal en rekenen, zie het interview met minister Van Bijsterveldt afgelopen zondag in Buitenhof. De minister vindt onderwijs belangrijk vanwege de kenniseconomie en vanwege de concurrentie met China en India. Zij wil dat Nederland in de top 5 van Kennislanden komt. Helaas ontbreken daarvoor de investeringen, maar dat terzijde.

In de politiek gaat het zelden verder dan deze smalle, economische blik op onderwijs. Politici zijn huiverig voor grote ideeën en hervormingen. Wellicht hoort dat meer bij de jaren zestig en zeventig, de tijd van de maakbare samenleving.

Na de mislukte onderwijshervormingen uit de jaren negentig, zoals de basisvorming, het studiehuis en de tweede fase, werd het helemaal stil. Er kwam zelfs een parlementair onderzoek naar de onderwijsvernieuwingen. De Commissie Dijsselbloem besloot dat politici alleen nog mochten zeggen wat er geleerd wordt, niet meer hoe dat moet gebeuren. Het ministerie mag dus zeggen dat leerlingen moeten leren lezen en rekenen. Maar de politiek mag niet meer zeggen hoe je dat doet: via samenwerken, via de computer of via klassikale les. Dat is aan de scholen en daarmee aan de besturen die hierdoor nog machtiger zijn geworden. Ze vinden het maar wat fijn dat ze nu ongehinderd kunnen bezuinigen op docenten, de politiek mag daar immers niets van vinden.

De macht van schoolbesturen komt ook voort uit de zogenaamde vrijheid van onderwijs. Scholen zijn van ouders, niet van de overheid, was de gedachte. Nog een reden waarom Den Haag weinig wil zeggen over de inhoud van het onderwijs. Maar is die opvatting nog van deze tijd? Op welke scholen zijn ouders werkelijk de baas? In de praktijk zijn het managers en bestuurders die de touwtjes in handen hebben. Maar zij besturen op afstand en bekommeren zich niet over de vraag waartoe wordt onderwezen. Als de cijfers maar kloppen. Maar als ook politici zwijgen over het doel van onderwijs, dan rest alleen nog het heersende paradigma. Ofwel het neoliberalisme: ieder voor zich en de markt voor ons allen. Dat maakt onderwijs tot een kale vlakte. Daarom mag het op school best over meer gaan dan alleen taal en rekenen en kenniseconomie.

Onderwijs gaat namelijk ook over samenleven. Net zo goed als dat opvoeding over meer gaat dan leren stilzitten. Zoals Micha de Winter zo goed illustreert in zijn boek: Verbeter de wereld, begin bij de opvoeding. Hij schrijft: "Het is niet meer hip om opvoeding en de toestand in de wereld met elkaar te verbinden. Opvoeding is een individueel project geworden, een soort gedragstherapie." Kijk maar naar al die opvoedprogramma's op televisie over het in toom houden van kinderen. Ongetwijfeld handig, maar begrippen als democratie en sociale samenhang hoor je niet.

Het is te makkelijk om dit alles te wijten aan de ontzuiling en de individualisering. Die ontwikkelingen hebben zonder meer ook positieve kanten. Het is ook riskant om nu maar weer met allerlei pretentieuze plannen te komen, in de hoop dat wij van onze kinderen een soort supermensen maken. Dat is in de geschiedenis maar al te vaak gebeurt en de resultaten waren niet zelden rampzalig.

Tegelijk moeten we voorkomen dat onderwijs en opvoeding zich beperken tot je eigen carrière en de directe omgeving. Opvoeding is niet alleen voor thuis en onderwijs is niet alleen voor de economie. Het doel van onderwijs mag best worden verbreed. Niet alleen maar taal en rekenen, maar ook burgerschapsvorming, integratie en verheffing. Een beetje meer opvoeding in het onderwijs, zeg maar.
Dan maken we werk van gemengde scholen, zodat we de segregatie bestrijden. We investeren in  burgerschapsvorming, zodat begrippen als democratie en samenleving betekenis krijgen. We zorgen voor kleine scholen die onderdeel uitmaken van de buurt waarin ze staan. Deze aanpak kan beslist geen kwaad als je ziet waar de hebzucht en het gegraai toe hebben geleid. Een financiële crisis die zijn weerga niet kent. Niets wijst erop dat de oorzaak wordt aangepakt, terwijl het onderwijs daar bij uitstek geschikt voor is. Laten we dus snel aan de slag gaan.

Lezing gehouden op 3 oktober in Zeist bij de Vereniging tot Bevordering van de Studie der Pedagogiek (VBSP)

Laatste Reacties (14) Reageer Reacties in wachtrij: 0

  • Jan Hooivork, vr 07 oktober 2011 22:33 Reageer op Jan

    Jan

    Ieder commercieel belang zou uit het onderwijs verbannen moeten worden. Helaas leven we in een ¨democratische¨ driehoek waarbij het verbond tussen de overheid en markt monsterlijk is en de invloed van de burgermaatschappij nihil.

    En om verder te borduren op de visie van De Winter: onderwijs zou meer in het teken moeten staan van socialisatie en het scheppen van democratische burgers. Dit is nog steeds een kerndoel van het onderwijs, maar wordt nadeloos aan voorbij gegaan. Dit komt omdat men in Nederland bemoeienis vreest, een bemoeizuchtige overheid. Daarnaast lijkt de overheid er onvoldoende belang bij te hebben. Je kan het ook positief herformuleren naar een betrokken overheid. Voorwaardelijk is dan wel dat deze overheid zich laat leiden door de juiste intenties en (wetenschappelijke) inzichten, daar waar achterhaalde politieke ideologieen nog steeds zwaarder wegen.

    Het kind is van publiek kind tot commercieel kind verworden wiens behoeftes opgelegd worden vanuit de markt en van daaruit geexploiteerd. Er wordt onvoldoende oefenruimte gecreeerd in het onderwijs en de maatschappij om kinderen en jongeren te laten experimenteren met 'civic virtues'. Ze krijgen deze ook onvoldoende aangeleerd.

    Wanneer het fout gaat, gaat de beschuldigende vinger reflexmatig naar de ouder. De enige manier om aan die walgelijke vinger te ontsnappen, is door je kind te labelen met een stoornis. Daar komt de farmaceutische industrie dan weer kijken, die profiteert van het breed geworden spectrum van de diagnostiek, want voor je het weet, heb je een diagnose aan je neus hangen, welke met het grootste gemak gestelt wordt.

    Aan dit alles zitten grote gevaren verbonden. Een democratisch systeem is nl. kwetsbaar. Onverschilligheid en cynisme zijn haar grootste vijand. Een kleine minderheid kan zo ongemerkt de macht grijpen, zoals hier is gebeurd.

    Daarbij komt nog dat directeuren van scholen en bestuurders stropoppen zijn geworden van managers met marktidealen.

    Die vrije markt ook altijd...alsof het potdomme een natuurwet is...

  • Thom Holterman, do 06 oktober 2011 23:24 Reageer op Thom

    Thom

    Kennisland?

    Waartoe onderwijzen wij? Goede vraag. Een aantal jaren terug hoorden wij dat Nederland Transportland moest zijn. Inmiddels staat Nederland in grote delen op de weg vast. De Hoge Snelheidslijn levert zeer vaak grote vertraging op. De Betuwelijn sluit niet naadloos aan op het Duitse spoor. Over Nederland – Transportland hoor je dus niets meer. Maar er is een nieuw speeltje: Nederland-Kennisland.

    En ja hoor, de minister vindt onderwijs belangrijk vanwege de kenniseconomie en vanwege de concurrentie met China en India. Welk een overschatting ! Wat is dit voor een onverantwoord geklets? Onverantwoord? Het past toch in het neoliberale denken en dat is toch goed voor iedereen? Dat gaat ook een passend onderwijs opleveren…met verhoging van suïcide kansen voor kleintjes zeker !

    In ieder geval is het dat waarover sommigen zich in Frankrijk zorgen maken, onder wie de neuropsychiater Boris Cyrulnik. Hem werd door de Franse regering om advies gevraagd over het beangstigende aantal zelfmoorden door kinderen van onder de dertien jaar. En passant werd hem, door een deel van onderwijsland, gevraagd om een advies over het schoolritme te geven. Betreffende die adviezen, zie mijn samenvatting ervan:

    http://tijdschriftdeas.wordpress.com/2011/10/03/‘kennisland’-en-zelfmoord-van-jeugdigen/

  • Bert Erends, do 06 oktober 2011 12:25 Reageer op Bert

    Bert

    In het artikel van Jasper van Dijk gaat het in het geheel niet over de mens waar het onderwijs voor bedoeld is: het kind. Moeten politici bij meerderheid van stemmen bepalen waartoe het kind zich moet ontwikkelen? Moeten politici bij meerderheid bepalen wat een kind op een bepaald moment in haar of zijn ontwikkeling nodig heeft? Zijn dat kinder-/mensenrechten?
    Vrijheid van onderwijs is nodig opdat ouders en professionele leerkrachten zich (in vrijheid) kunnen inzetten voor de ontwikkeling van de aan hen toevertrouwde kinderen. Laten politici zich inzetten voor die vrijheid van onderwijs.

    Groet,

  • Frans Akkermans, do 06 oktober 2011 11:42 Reageer op Frans

    Frans

    Als je je al zo lang, twaalf jaar, bezug houdt met onderwijszaken en je schrijft dan ...Ze[de schoolbesturen] vinden het maar wat fijn dat ze nu ongehinderd kunnen bezuinigen op docenten, de politiek mag daar immers niets van vinden...dan hoop ik voor het onderwijs dat de SP daar geen invloed op krijgt.
    Wat een versleten visie: "Maar als ook politici zwijgen over het doel van onderwijs, dan rest alleen nog het heersende paradigma. Ofwel het neoliberalisme: ieder voor zich en de markt voor ons allen. "

  • Evert van Vliet, do 06 oktober 2011 12:16 in reactie op Frans Akkermans Reageer op Evert

    Evert

    Je haalt politiek en realiteitszin door elkaar Frans.

    Ik snap wel dat je dat niet verwacht van een politicus overigens.

  • Evert van Vliet, do 06 oktober 2011 11:36 Reageer op Evert

    Evert

    "De minister vindt onderwijs belangrijk vanwege de kenniseconomie en vanwege de concurrentie met China en India..........Niets wijst erop dat de oorzaak wordt aangepakt,"

    Inderdaad, met elkaar in de clinch gaan als leidraad inplaats van samenwerking.

    En dan zeker te weten dat de miljarden vreemde snuiters elders net zo vreemd zijn als de samen-be-leving waar iedereen het maar mee te doen heeft.

    Maar ga me nou niet vertellen dat we het niet hebben geweten.

    Concurrentie is en blijft net zo aangeleerd als patriodiootisme, de daaraan verwante duiten en goden.

    Naast het uitbreiden van daadwerkelijk onderwijzen in (verregaande) samenwerking is het dus ook zaak om snel iets na te laten.

    "Politici zijn huiverig voor grote ideeën en hervormingen. Wellicht hoort dat meer bij de jaren zestig en zeventig, de tijd van de maakbare samenleving."

    Tja, dat de samen-be-leving juist wordt gecreëerd door ouderwets door te blijven vormen naar evenbeeld van het bestaans'recht' van (o.a.) die huiverige politici zal dan ook menigeen ontgaan, hoewel we natuurlijk vele malen beter weten.

    Iedereen heeft de mond vol van het belang van onderwijs zonder daar enige daadwerkelijke inhoud aan mee te wíllen geven, anders staan de 'eigen' 'functies' maar op de tocht.

    Eerst zo'n 50% aan klinkklare nonsens d'r in gieten om het nageslacht vervolgens op de democratie los te laten heeft totaal niets met onderwijs van doen, het is hooguit een excuus om het nageslacht de 'eigen' hersenspoeling op te dringen.

    Ontleren van hetgeen de 'opvoeding' zoal voorschrijft is overigens geen opvoeden, laten we 'het' alsjeblieft realiteitszin noemen, niet alleen omdat dat zo is maar vooral omdat 'men' anders de achterste benen weer opzoekt en de aller langste tenen uitsteekt om de getergde trots kracht bij te blijven zetten.

    En aangezien je het beste iets gelijk goed kunt doen lijkt het mij handig verregaande samenwerking binnen de groep boven het individuele kunstje van de aangeleverde kennis in je op te kunnen nemen te stellen.
    Indien onvoldoende doe je maar een jaartje over.

  • Anja Lodewijks, do 06 oktober 2011 12:33 in reactie op Evert van Vliet Reageer op Anja

    Anja

    Concurrentie is alleen maar een mooi klinkend woord voor een primitieve dierlijke jaloeziedrift, het recht van de sterkste, een dierlijke overlevingsdrang.

    Concurrentie c.q. jaloezie is een groeiend monster met vechtlust dat anderen wil uitschakelen om niets weg te geven en alles voor zichzelf te houden, maakt vriendelijkheid tot gif en maakt vrienden tot vijanden.


    Jaloezie is de geelzucht van de ziel.
    John Dryden.
    .

  • Bart van Oerle, do 06 oktober 2011 11:00 Reageer op Bart

    Bart

    Dus politici hebben niet veel meer te zeggen over het onderwijs (dan dat rekenen en taal belangrijk zijn), maar toch zijn het nog steeds de managers en bestuurders die de touwtjes in handen hebben.

    Wat mij betreft, het eerste is een stap in de goede richting, nu nog zorgen dat de managers en bestuurders hun handen van de scholen trekken. Dan kunnen scholen ism met de ouders helemaal zelf hun eigen plan trekken, evt. met een minimum eis aan wat een leerling zou moeten leren (rekenen en taal).

  • Evert van Vliet, do 06 oktober 2011 11:41 in reactie op Bart van Oerle Reageer op Evert

    Evert

    "Dan kunnen scholen ism met de ouders helemaal zelf hun eigen plan trekken"

    Eerst het verplicht gestelde curriculum aanpakken want anders gaat het 'onderwijzen' in de hersenspoeling van zowel de ouders als de onderwijzers gewoon door.

    Welk plan er dan getrokken wordt is dus allang bekend.

  • Evert van Vliet, do 06 oktober 2011 11:48 in reactie op Bart van Oerle Reageer op Evert

    Evert

    Politici halen ten alle tijden zaken als taal en rekenen aan om de rest er stilzwijgend in te kunnen blijven gieten overigens, het is net zoiets als gij zult niet jatten aanprijzen en vervolgens eigendoms- en erf-'recht' d'r door blijven drukken....niet zelden als een soort van uitverkoren volk.

  • Anja Lodewijks, do 06 oktober 2011 10:55 Reageer op Anja

    Anja

    Waartoe zijn wij hier op aarde?

    Om de staat en het geld te dienen? Ik niet.

    Creating a world
    without knowing the meaning of life
    is just like wandering in the huge library
    but not being aware of the books

  • Michiel Online, do 06 oktober 2011 10:54 Reageer op Michiel

    Michiel

    Living is learning.

  • Eline W, do 06 oktober 2011 10:23 Reageer op Eline

    Eline

    Achtja, alles wat gezegd kan worden op dit gebied is totaal ongeloofwaardig als mensen die door willen studeren op alle fronten worden afgeknepen en mensen die in het jaar na hun studie een bedrijf beginnen studiefinanciering krijgen.

    Het belang van onderwijs is op deze manier toch niet vol te houden?

  • Evert van Vliet, do 06 oktober 2011 11:37 in reactie op Eline W Reageer op Evert

    Evert

    Het is duidelijk dat onderwijs en duiten niet samen kunnen gaan.

 

Reageren

opiniemakers

Populair

Scroll naar boven Scroll naar boven