za 26 mei 2012
Bio Bekijk alles van Frans de Waal Word fan Abonnement
19 januari 2010 Reageer (41) 1968 x bekeken Leven
Waarom het prettig is om te geven
De column van Nicholas Kristof in de New York Times met de titel "Our Basic Human Pleasures: Food, Sex and Giving" raakte een snaar met zijn voorbeelden van dat we ons goed voelen, als we goed doen. Uiteraard heeft dat betrekking op de massale reacties op de aardbeving in Haïti.
Laat me daar een evolutionair punt bij maken.
De overheersende aanname is lange tijd geweest dat mensen rationeel bezig zijn hun winsten te maximeren. De Westerse maatschappij was op dit principe gebouwd, met Margaret Thatcher en Ronald Reagan als politieke boegbeelden. De biologie ondersteunde dit beeld door te spreken over ‘egoïstische genen’, wat door sommigen verkeerd werd uitgelegd door te stellen dat dat betekende dat we per definitie egoïstisch waren. Hebzucht was goed.
Het afgelopen decennium ontstonden er steeds meer twijfels aan dit beeld in de economische wetenschap, de antropologie, de psychologie en ook de neurowetenschappen, die resulteerden in een groep wetenschappers die stelden dat mensen van nature geneigd waren tot samen werken en van nature empathisch en altruïstisch waren. Zij stelden vraagtekens bij het rationele keuze-model van de Homo economicus. Maar ze stelden jammer genoeg tevens dat we hierin uniek zijn en het product van een speciale evolutionaire kracht. Het leek wel alsof ze het over een ‘goddelijke vonk’ hadden, ook al noemden ze het niet zo.
Deze verandering van inzicht kwam voort uit proeven waaruit bleek dat wanneer mensen aan anderen geld geven hun pleziercentra in de hersenenen geactiveerd worden (niet alleen bij de ontvangers, maar ook bij de gevers) en dat als je mensen spelletjes laat spelen waarin ze kunnen kiezen tussen concurrentie en samenwerking, ze vaker samenwerken dan rationeel gezien goed voor hen is. Mensen wijzen ook onrechtvaardigheid af, ook al hebben ze daar zelf geen voordeel bij. Kortom wij mensen volgen geenszins de zelfzuchtige modellen van de economen.
Tegelijkertijd wisselden primatologen ook van gedachten over altruïsme en vonden dezelfde of vergelijkbare empathie en altruïsme buiten onze eigen soort. Apen nemen soms grote risico’s om elkaar te helpen, bijvoorbeeld tegen roofdieren (chimpansees in het oerwoud verdedigen elkaar tegen luipaarden) of vijanden (vrouwtjes verdedigen elkaar tegen gewelddadige mannetjes). Chimpansees delen spontaan voedsel met elkaar en in een recent experiment zagen we dat primaten ook beloningen voor anderen veilig stellen als ze daar zelf niet van profiteren. Aangezien ze geen beloning nodig hadden om dat te doen, is het mogelijk dat ze het voor een interne beloning deden. Wellicht dus dat ook andere primaten plezier beleven aan geven.
De omstandigheden waaronder ze deze impuls volgen zijn vrijwel zeker beperkter dan bij de mens, maar de onderliggende psychologie zou heel goed dezelfde kunnen zijn.
Chimpansees vertonen spontaan altruisme (hier helpt een moeder haar zoon uit een boom). Dat is bevestigd door recente systemathische experimenten naar de neiging om anderen te helpen.
Dit verandert uiteraard ons beeld van de natuur. In plaats van te claimen dat de menselijke empathie een uniek, recent product van de evolutie is, zou het veel dieper geworteld kunnen zitten. Dat is een optimistische boodschap. Ik zou me zorgen maken als zo’n belangrijke capaciteit als empathie pas kort geleden geëvolueerd was, omdat dat kan betekenen dat het binnenkort weer verdwenen kan zijn.
Dit betekent echter niet dat de neiging te helpen zelfzuchtig is. Dat is een misleidende formulering, omdat echt egoïsme zou dicteren dat je alles voor jezelf houdt. Het betekent alleen maar dat de natuur ons een ingebouwde prikkel heeft gegeven om gedrag te vertonen dat de gemeenschap versterkt, net als het ons ingebouwde prikkels heeft gegeven om te eten en ons voort te planten.
We moeten ophouden te luisteren naar ideologen die hun overleving-van-de-sterkste visie op de natuur als recept voor de maatschappij zien en meer rekening gaan houden met wat we in de afgelopen jaren geleerd hebben over de menselijke primaat.
Klik hier voor de column van Nicholas Kristof in de New York Times
Laatste Reacties (41) Reageer Reacties in wachtrij: 0
-
, zo 24 januari 2010 17:18 Reageer op
Frans de Waal.
Zijn boek over empathie heb ik gelezen, en ik was het er totaal mee eens.Een geweldig boek dat iedereen zou moeten lezen.
(Tijd voor empathie)
Ik geef ook graag en vaak wanneer ik dat nodig vind.
Maar:
Du moment waar ik de indruk krijg dat ik word bedonderd, du moment dat ik hoor dat mijn bijdrage in eigen, onwaarschijnlijk grote achterzakken wordt gepropt, ben ik even helemaal klaar met altruisme.
Frans de Waal, je boek is geweldig, helaas is onze samenleving dat niet. -
Levina de Ruijter, di 19 januari 2010 16:46 Reageer op Levina
Altijd weer een genot om de stukken (en boeken) van Frans de Waal te lezen.
-
Winston V., di 19 januari 2010 15:22 Reageer op Winston
"Kortom wij mensen volgen geenszins de zelfzuchtige modellen van de economen." Dit is een waarheid als een koe die door sommigen maar moeilijk, of helemaal niet geaccepteerd wordt, maar dat is niet vreemd; want niet alleen egoïsme en altruïsme, maar ook *conformisme* is zeer prominent aanwezig in de menselijke natuur (zie bijvoorbeeld de wereldberoemde overeenstemmingsexperimenten van Solomon Asch).
"The selfish gene" was "spot-on." De genen zijn inderdaad "egoïstisch" want in de evolutie streeft iedere soort naar overleven waarvoor het van belang is je voort te planten. Dat is inderdaad volkomen verkeerd vertaald, als zouden individuen binnen de soort daarom ook egoïstisch moeten zijn. Dit is natuurlijk erg kortzichtig: menigmaal is juist *altruïsme* vereist om de *egoïstische* genen te doen overleven.
Dit geldt zeker voor de mensch. Ik zeg het altijd heel simpel: voor het overleven van onze soort is het van essentiëel belang dat we goed met elkaar kunnen opschieten. In een tijd van kernbommen en biologische oorlogvoering snapt iederen wat ik daarmee bedoel. Echter, in onze kortzichtigheid hebben we ons laten kapen door een systeem dat volledig gebaseerd is op onze slechtste eigenschap, en daar komt het conformisme in beeld. Daarom zien tegenwoordig zo weinig mensen de vanzelfsprekendheid van het altruïsme in. Empathie is al snel "soft" of "linkse kerk." Jammer... -
De VVD, di 19 januari 2010 14:35 Reageer op De
Beste Frans,
In het verlengde van overleving-van-de-sterkste, is het dan niet voor de hand liggend om te veronderstellen dat de sterkste hij is die optimaal in zijn behoeften weet te voorzien? De sterkste als in "de gelukkigste" of "de meeste tevreden mens"
Of denk ik nu te Epicuristisch? -
John Galt, di 19 januari 2010 15:14 in reactie op De VVD Reageer op John
''Epicuristisch'' nice..... +1
-
Joop Schouten, di 19 januari 2010 16:02 in reactie op De VVD Reageer op Joop
Als het verwerven van genot ten koste van anderen gaat is het een foute filosofie.
Verschuil je niet teveel achter theorie. Je kunt je medemenselijkheid verliezen.
Dit laatste zou als eerste in beeld moeten komen voordat je handelt of dingen zegt. -
De VVD, di 19 januari 2010 19:28 in reactie op Joop Schouten Reageer op De
Ik raad u van harte aan om zich eens in de filosofie van Epicurus te verdiepen en dan pas een oordeel te geven.
-
J. T., di 19 januari 2010 20:31 in reactie op De VVD Reageer op J.
Epicuristisch vanuit je bonobo- of je chimpanseekant? :).
-
Joop Schouten, di 19 januari 2010 13:15 Reageer op Joop
Leg dit een neoliberaal maar eens uit.
Het zou verplichte leerstof moeten zijn voor beslissingsmakers in het algemeen en direct verplicht moeten worden toegepast in alle economische modellen.
Er geen andere keus dan eerlijk delen wil je een gezonde en relaxte wereld overhouden. -
Erwin Mdr, di 19 januari 2010 13:47 in reactie op Joop Schouten Reageer op Erwin
@ Joop,
Bega nu niet de fout om biologie één op één in politieke ideologie te vertalen. "http://en.wikipedia.org/wiki/Is-ought_problem"
Je kunt trouwens als liberaal heel sociaal zijn hoor. Alleen doen liberalen dit doorgaans niet met staatsdwang.
Wil je een gezonde en relaxte wereld overhouden, dan moet je verdraaid voorzichtig zijn met staatsdwang.
Het tast n.l. de keuzevrijheid (en dus autonomie v.d. individu) aan.
Een hand vastpakken is altijd nog wat anders dan een (helpende) hand uitsteken. -
Joop Schouten, di 19 januari 2010 15:16 in reactie op Erwin Mdr Reageer op Joop
Wijn 'zijn' biologie.
Alles wat we doen heeft met ons lijf en gedrag te maken.
Dit artikel legt de link mat ons politiek handelen. -
J. T., di 19 januari 2010 20:21 in reactie op Erwin Mdr Reageer op J.
De staat wil gewoon graag de alpha spelen :).
-
Flipje Tiel, di 19 januari 2010 13:53 in reactie op Joop Schouten Reageer op Flipje
Maar waarom dan met zoveel dwang van boven? Ik denk dat dit boek juist aantoont dat die dwang niet nodig is.
-
Joop Schouten, di 19 januari 2010 15:04 in reactie op Flipje Tiel Reageer op Joop
De neoliberale politieke stroming gaat er vanuit dat de vrije markt in staat is zaken beter te regelen dan organisaties die door de overheid gestuurd worden. Binnen het neoliberalisme schuift de overheid dus meer taken af van zichzelf naar de markt (het bedrijfsleven).
Zoals ik al zei vind ik dat marktwerking louter voor 'echte markten' (winkels, groothandels, straatmarkt en soortgelijke) moeten gelden. Niet voor nutsbedrijven, zorg, banken etcetera.
Het zijn facilitaire instellingen die door de staat (indirect wij dus) volledig onder controle moeten blijven.
Corrigerende dwang is hoogstnoodzakelijk nu blijkt dat de minst draagkrachtigen en 'mager' modaal verdieners onbetaalbare rekeningen voorgeschoteld krijgen..
Het is onomstotelijk bewezen dat de marktwerking er voor zorgt dat het duurder i.p.v. goedkoper is geworden.
Deze neoliberale regering is dus ronduit asociaal bezig.
Het land is in de uitverkoop gedaan en wij zijn de lul.
Ik wil geen 'Amerika aan de Rijn'. -
Flipje Tiel, di 19 januari 2010 16:16 in reactie op Joop Schouten Reageer op Flipje
Ik weet niet zoveel van neoliberalisme, het is nooit slim je met een bepaalde stroming te verbinden aangezien er dan allerlei meningen aan je toegeschreven worden.
Al die dingen die jij noemt: nutsbedrijven, zorg en banken worden in Nederland totaal niet aan de vrije markt overgelaten. Zodra er iets mis drijgt te gaan springt de staat bij, zodat de slechtst presterende het meeste geld krijgt. -
Joop Schouten, di 19 januari 2010 16:33 in reactie op Flipje Tiel Reageer op Joop
Waar denk je dat deze regering eigelijk mee bezig is?
Lees je geen kranten? -
Flipje Tiel, wo 20 januari 2010 10:31 in reactie op Joop Schouten Reageer op Flipje
Ehh, ja, en in die kranten staan genoeg voorbeelden van het bijspringen door de overheid. Ieder groot nutsbedrijf, zorginstelling of bank weet dat ze niet voorzichtig met geld om hoeven te gaan omdat zodra het mis gaat de staat in een van zijn vele vormen toch een bak geld naar ze toe schuift. Dit heeft niets met een vrije markt te maken.
-
De VVD, di 19 januari 2010 16:46 in reactie op Flipje Tiel Reageer op De
Neoliberalisme is een surogaatstroming (economisch) voor socialistische spijtoptanten. Feitelijk moet je dat zien als een reactie op het totalitarisme zoals bijvoorbeeld in Nazi-Duitsland bestond.
-
Flipje Tiel, wo 20 januari 2010 11:54 in reactie op De VVD Reageer op Flipje
Dus eigenlijk gewoon weer een nieuwe vorm van socialisme. Wel erkennen dat de overheid inefficiënt werkt, maar nog niet toegeven dat de controle best door de afnemers gedaan kan worden.
-
hr. arryo, zo 28 maart 2010 16:08 in reactie op De VVD Reageer op hr.
wat een gelul
-
J. T., di 19 januari 2010 20:17 in reactie op Joop Schouten Reageer op J.
Je hebt het over "volledig onder controle"en "corrigerende dwang". Komt op mij nogal eng over.
-
Joop Schouten, wo 20 januari 2010 09:39 in reactie op J. T. Reageer op Joop
Komt mij ook eng over.
Ik wens ook geen 'Chinese toestanden'.
Toch vind ik corrigeren toegestaan als dit een algemeen belang dient.
Controle is nodig om overzicht te houden.
Geen enkel systeem kan zonder. -
J. T., wo 20 januari 2010 11:58 in reactie op Joop Schouten Reageer op J.
Op een of andere manier vind ik het alleen maar enger worden wat je zegt. Zeker nu je er ook nog een of ander (jouw eigen?) "algemeen belang" bij haalt.
-
Joop Schouten, wo 20 januari 2010 12:59 in reactie op J. T. Reageer op Joop
Behalve de keuze van maatschappijinrichting is er altijd eerst een algehele consensus nodig over de keuze van maatschappijinrichting, de vorm van controle en welke oplossingen je kiest om bij te sturen.
Een dictator zie ik ook niet zitten.
Een 'ieder voor zich' maatschappij ook niet. Er zijn immers altijd mensen die meer nemen dan geven. Kijk maar om je heen.
En dat kun je beter voorkomen vind ik.
Het is inderdaad prettiger om te geven dan te nemen. -
Maarten Pakvis, di 19 januari 2010 12:51 Reageer op Maarten
Jammer dat hier niet wordt ingegaan op het gegeven dat mensen ingaan op keuzemogelijkheden. Een van de experimenten (Dominator) waaruit bleek dat mensen altruïstisch zouden zijn is namelijk later ontkracht omdat er bleek dat mensen simpelweg kozen om te delen omdat dit een van de weinige keuzemogelijkheden was.
Zodra er echter een extra keuze mogelijkheid bij kwam veranderde de uitkomst van het experiment direct en bleek dat we toch stukken minder empathisch zijn als eerst werd gedacht.
Kortom: People respond to incentives! -
Erwin Mdr, di 19 januari 2010 12:05 Reageer op Erwin
Zie ook hier voor een TED lezing van Robert Sapolsky :
"http://www.ted.com/talks/robert_sapolsky_the_uniqueness_of_humans.html" -
Flipje Tiel, di 19 januari 2010 12:01 Reageer op Flipje
Dit verhaal heb ik door de jaren heen al verschillende keren gelezen. En de waarom vraag wordt hier niet beantwoord.
Jammer dat de meeste hulp in Nederland door de staat geregeld wordt. Daardoor wordt ons zelfs de psychische beloning van het elkaar helpen onthouden. -
Erwin Mdr, di 19 januari 2010 12:23 in reactie op Flipje Tiel Reageer op Erwin
@ Flipje,
Homo Sapiens is zo geworden, omdat Homo Sapiens zo heeft kunnen worden. Meer niet.
Die psychische beloning (http://nl.wikipedia.org/wiki/Dopamine ) hoef je jezelf niet door de staat te laten onthouden hoor. Je mag zelf ook innitiatief tonen. -
Flipje Tiel, di 19 januari 2010 13:26 in reactie op Erwin Mdr Reageer op Flipje
Natuurlijk een veel te simpel antwoord. Zo kun je elke vraag beantwoorden. Het was trouwens niet mijn vraag, maar de titel van het stukje.
Niet noodzakelijk dopamine. Ook dit is te simplistisch. Maar dit is vliegen afvangen.
Maar waar het voor mij om gaat is dat de staat je zozeer beperkt in je initiatief dat het verlammend werkt. -
Erwin Mdr, di 19 januari 2010 14:03 in reactie op Flipje Tiel Reageer op Erwin
"Natuurlijk een veel te simpel antwoord. Zo kun je elke vraag beantwoorden."
Het enige antwoord wat de essentie bevat.
Hoe het historisch is verlopen daar zijn natuurlijk bibliotheken vol over geschreven (c.q. te schrijven).
"Niet noodzakelijk dopamine. Ook dit is te simplistisch."
Zeker. Deze verwijzing was slechts ter illustratie.
"Maar waar het voor mij om gaat is dat de staat je zozeer beperkt in je initiatief dat het verlammend werkt."
Zeker. Zie ook mijn reactie (13:47) op Joop Schouten. -
De VVD, di 19 januari 2010 14:30 in reactie op Erwin Mdr Reageer op De
U bent een genie!
-
Erwin Mdr, wo 20 januari 2010 13:20 in reactie op De VVD Reageer op Erwin
Die pluim behoort in de kont van D'Arcy Thompson.
Origineel citaat (aldus D.C,.Dennet "http://www.edge.org/3rd_culture/dennett/dennett_p2.html"):
"Everything is the way it is because it got that way." -
Sylvia Stuurman, di 19 januari 2010 11:19 Reageer op Sylvia
Het leuke hiervan is dat het laat zien dat empathie en altruïsme niet alleen bij mensen voorkomt die een geloof hebben dat hen dit voorschrijft; het is algemeen menselijk.
En het zou wel eens zo kunnen zijn dat juist dat niet-kloppende uitgangspunt van de afgelopen jaren, dat hebzucht goed zou zijn omdat het "nou eenmaal" bij de menselijke natuur zou horen, er voor heeft gezorgd dat er weer zo'n opleving van godsdiensten is gekomen: mensen voelen dat ze *wel* empatisch en altruïstisch willen zijn, en als er wordt gezegd dat dat niet bij de menselijke natuur hoort heb je daar - zo lijkt het dan - een godsdienst voor nodig.
Ik hoop dat de economie van de hebzucht aan zijn einde komt! -
De VVD, di 19 januari 2010 15:06 in reactie op Sylvia Stuurman Reageer op De
Wellicht levert dat mij, als individualist, ook nog eens de erkenning op dat individualisme niets met egoïsme te maken heeft.
-
De VVD, di 19 januari 2010 15:07 in reactie op Sylvia Stuurman Reageer op De
A propos, zolang de economie van de hebzucht maar niet vervangen wordt door de economie van de afgunst.
-
Joop Schouten, di 19 januari 2010 16:07 in reactie op De VVD Reageer op Joop
Beide zijn verkeert. En dat weet je.
Zo niet, dan zie ik jou als een zelfgenoegzame egoïst.
Net en neoliberaal. -
De VVD, di 19 januari 2010 17:17 in reactie op Joop Schouten Reageer op De
Wat ik echt verkeerd vind, is "verkeert"
Flauw ;-)
Niettemin zijn beide heel menselijke verschijnselen, Joop. Maar u als onderdeel van de superieure moraalelite zal daar ongetwijfeld een andere mening over hebben. Iemand die steelt uit hebzucht is tenslotte totaal iemand anders dan iemand die zich het snot achter de ogen vandaan werkt vanwege diezelfde hebzucht. -
Joop Schouten, wo 20 januari 2010 09:34 in reactie op De VVD Reageer op Joop
Spelling is nooit m'n sterkste kant geweest.
Het kan verkeren.
Hebzucht blijft een foute prikkel in mijn ogen.
Hard werken om iets te bereiken is een mooi streven.
Zo lang dit niet over de rug van een ander gaat. -
De VVD, wo 20 januari 2010 10:33 in reactie op Joop Schouten Reageer op De
Afgunst lijkt me ernstiger. Als iemand uit hebzucht handelt maar anderen geen kwaad doet, lijkt me dat er niets aan de hand is.
Thomas Hobbes schrijft daar wel aardige dingen over. (homo homini lupus est). -
Joop Schouten, wo 20 januari 2010 13:08 in reactie op De VVD Reageer op Joop
Hebzucht zonder een ander kwaad te doen (en/of misbruiken) klinkt erg redelijk. Ik blijf het wel gek vinden.
Ik ben alleen afgunstig als ik m'n vrouw met een ander zou betrappen.
Ik zal Hobbes gaan lezen.
Hopelijk niet in latijn. ; ) -
Joop Schouten, wo 20 januari 2010 13:11 in reactie op De VVD Reageer op Joop
reactie 2.
Ik las over Hobbes op Wikipedia.
Er bestaat ook kritiek op de theorie van Hobbes:
De toestand die Hobbes beschrijft, vindt in de praktijk zelden plaats. Staten ontstaan meestal niet op basis van een vrijwillige overdracht van de wapens aan de soeverein, maar juist door oorlog en onderwerping.
Is het wel zo dat de vrees voor de dood het zwaarst doorweegt?
Ook vorsten en regeringen kunnen besluiten hun onderdanen te onderdrukken. De oplossing van Hobbes biedt dus geen garantie voor vrede en veiligheid. (power corrupts, absolute power corrupts absolutely)
Als de redenering van Hobbes juist is, dan zou dat uiteindelijk moeten leiden tot het instellen van één wereldregering door de staten. Zo ver is het echter nog steeds niet gekomen (hoewel de VN door sommige Hobbesianen als een poging daartoe wordt gezien).
Dat wordt een eindeloze discussie.
opiniemakers
-
Mei Li Vos Directeur Orangegas en publicist
Bio -
Ivan Wolffers Hoogleraar Gezondheidszorg en Cultuur VU
Bio -
Ewout Klei Politiek historicus
Bio -
Boris van der Ham Tweede Kamerlid D66
Bio -
Brecht van Hulten presentatrice Kassa
Bio
Populair
-
De échte keuze van Samsom
Media verdraaien uitspraken van PvdA-leider over voorkeur voor SP
8139 x bekeken Korte Scan
Reageer (356) Politiek Twitter -
Kamermeerderheid voor ESM
UPDATE: PvdA eist extra garanties ... Stemming volgt morgen
7684 x bekeken Korte Scan
Reageer (553) Economie Twitter -
Volkskrant wil Joop verbieden
Hoofdredacteur: 'Joop is directe concurrent van onze opiniepagina' ... Joop-verbod moet lezers naar VK-site drijven
6110 x bekeken Korte Scan
Reageer (197) Media Twitter -
Peiling: Sap ruim aan kop
Update: Het GroenLinks-dilemma op het podium: Bevlogenheid versus bedachtzaamheid ... EenVandaag: 77 procent GroenLinks-leden kiest voor Sap
5665 x bekeken Korte Scan
Reageer (131) Politiek Twitter -
GroenLinks pakt forens hard
Update: GroenLinks legt uit: Arme mensen betalen voor dure leasebakken van de rijken ... GroenLinks-Tweede Kamerlid Ineke van Gent verdedigt Lenteakkoord: Dan ga je maar dichter bij je werk wonen
5229 x bekeken Korte Scan
Reageer (444) Economie Twitter -
'SP smijt deur dicht voor GroenLinks'
[VIDEO] SP-voorzitter Jan Marijnissen wil volgens Limburgse krant niet meer samenwerken met GroenLinks ... Nieuws ook door andere media overgenomen … SP-woordvoerder ontkent … Frans Timmermans was aanwezig en bericht op Facebook: 'dat Jan Marijnissen de deur naar GroenLinks keihard dichtsmeet. Was ik niet met hem eens' ... Marijnissen: Met Dibi aan het roer is links GroenLinks voorbij
5147 x bekeken Korte Scan
Reageer (250) Politiek Twitter -
Het Joop-verbod van de Volkskrant
Francisco van Jole Apart: Voor de tweede keer in korte tijd is er in de Tweede Kamer gepleit voor het verbieden van Joop.
4773 x bekeken Korte Scan
Reageer (160) Media Twitter -
De Hond peilt: Heftige electorale schommelingen
VVD-achterban niet blij met lenteakkoord ... Dibi kost GroenLinks zetels ... PvdA en PVV profiteren ... Geen meerderheid voor 'Kunduz-coalitie' ... Europa en euro zullen belangrijke rol spelen op 12 september
3424 x bekeken Korte Scan
Reageer (186) Politiek Twitter -
D66 wil 40-urige werkweek terug
D66-Tweede Kamerlid Wouter Koolmees in Buitenhof: Een officiële vrije dag opgeven levert ook economisch voordeel op
3132 x bekeken Korte Scan
Reageer (171) Politiek Twitter -
Presentator stuurt 'Barbie' live uit show
Dat zouden ze vaker moeten doen...
2980 x bekeken Korte Scan
Reageer (22) Kijknou Twitter

