Bio Bekijk alles van Theo Brand Word fan

Theo Brand

Theo Brand Eindredacteur De Linker Wang

07 oktober 2011 Reageer (18) 497 x bekeken Leven RSS

Relativist of fundamentalist? Geen normen maar waarden!

Niet 150 boerka dragende vrouwen in Nederland zijn het grootste maatschappelijk probleem, wel het feit dat jonge migranten minder kansen hebben op de arbeidsmarkt en dat de aarde opwarmt door CO2-uitstoot

Het begrip fundamentalisme is rond 1920 ontstaan en had betrekking op behoudende christenen in de Verenigde Staten die protesteerden tegen de evolutietheorie in het onderwijs. Vandaag denken we bij fundamentalisme vooral aan moslims die geweld gebruiken. Zo wordt in de massamedia gesproken over ‘islamitisch terrorisme’. Een merkwaardig begrip.

Denk aan Noord-Ierland. Was de IRA een vertegenwoordiger van ‘rooms-katholiek terrorisme’? En was het door dominee Paisley gelegitimeerde geweld ‘terrorisme op gereformeerde grondslag’? En gaf de Rote Armee Fraktion in de jaren zeventig in Duitsland uiting aan ‘socialistisch terrorisme’? En recenter: is de Noorse massamoordenaar Anders Breivik een ’christelijk-historische terrorist’?

Hoe absurd het ook klinkt, misschien moeten we dit niet te snel ontkennen. Elk geloof en elke ideologie kent het gevaar te ontsporen. Het kan ons een spiegel voorhouden. Als ideologisch of religieus gedreven mens, balanceer je – als het je tenminste menens is – voortdurend tussen fundamentalisme en relativisme.

Nu kan relativeren beslist geen kwaad. Ook Jezus was een meester in het relativeren (terwijl een groot aantal van zijn volgelingen dat wel eens vergat of vergeet). Jezus relativeerde niet alleen wetten en regels, maar ook het verschil tussen jood en heiden: de gelovigen en de andersgelovigen uit die tijd.

Deze kritische (profetische) boodschap – die haaks staat op de menselijke neiging om te denken in termen van ‘wij’ en ‘zij’ – tref je ook aan in de Joodse Bijbel (voor christenen: het Oude Testament). Daarin wordt in talloos veel verhalen verteld dat juist een buitenstaander (denk aan de prostituee Rachab) of een underdog (denk aan de herdersjongen David) een cruciale rol speelt om toekomst mogelijk te maken. Moraal van het oeroude verhaal: zonder de inbreng van vreemdelingen en rare snuiters geen heil voor ’het volk van God’ en uiteindelijk de hele schepping.

Jezus én de joodse traditie waaruit hij voortkwam: de appel valt niet ver van de boom. De les die de joodse en de christelijke traditie ons voorhoudt, vertelt dat we de wereld niet zomaar mogen opdelen in gelovigen versus ongelovigen, in ‘wij’ versus ‘zij’. Het oerbijbelse geloof dat God (‘de Levende’) onze menselijke fixaties wil openbreken, kan mensen behoeden om fundamentalist te worden, of aanhanger van een politieke leider die alles zwart-wit presenteert. Zo blijft (of wordt) de Bijbel voor mensen een bron van vrede en humaniteit. Misschien moeten juist ook gelovigen zelf meer oog krijgen voor deze rode draad van humaniteit en grensoverschrijding in hun heilige boeken.

Worden we daarmee allemaal liberale relativisten? En hoe verstandig is relativisme in een wereld van ongebreideld kapitalisme, ecologische crisis en groeiende private rijkdom die gepaard gaat met publieke armoede? Nee, niet alleen in fundamentalisme maar ook in relativisme schuilt een gevaar: gemakzucht en onverschilligheid die vaak conservatief van aard is (denk aan de dominante stromingen binnen CDA en VVD) maar zich soms ook progressief voordoet met leuke ideeën op zoek naar macht.

Voorzichtigheid troef, aangevuld met wat symboolpolitiek om ‘vreemde rituelen van achterlijke gelovigen’ aan te pakken. Dat is de dood in de pot. Daarom zijn passie en compassie zo hard nodig in de politiek. Praat niet langer over normen (nieuwe verboden onder het mom ‘Doe toch eens normaal man’). Nee, bedrijf liever politiek vanuit inspirerende en dieper liggende waarden.

Als dat gebeurt kunnen relativisten zich weer laten aanspreken door politieke partijen met een herkenbaar politiek fundament. En mensen die vatbaar zijn voor fundamentalisme en xenofobie kunnen hun gevoelens van onbehagen dan hopelijk weer wat relativeren. Niet 150 boerka dragende vrouwen in Nederland zijn het grootste maatschappelijk probleem, wel het feit dat jonge migranten minder kansen hebben op de arbeidsmarkt en dat de aarde opwarmt door CO2-uitstoot. Ja, vooral dát zou niet langer gerelativeerd moeten worden!

Gooi daarom de joodse en christelijke traditie niet te grabbel zodat populisten als Wilders ermee aan de haal gaan. Of zodat conservatieven – denk aan het CDA - deze waardevolle inspiratiebronnen voor hun eigen politieke karretje spannen. Het ‘geroepen zijn’ om bruggen te bouwen en mee te werken aan de ‘voltooiing van de schepping’ is immers bij uitstek een opdracht voor groene en linkse politiek.

Laatste Reacties (18) Reageer Reacties in wachtrij: 0

  • Harry Moentezool, za 08 oktober 2011 17:31 Reageer op Harry

    Harry

    ---"Nu kan relativeren beslist geen kwaad."---

    Dan kan het ook geen kwaad om dit stuk inhoudelijk terzijde te schuiven.

  • Henk ten Doeschate, za 08 oktober 2011 12:41 Reageer op Henk

    Henk

    Het is niet lang geleden dat er in Nederland een extreme “wij-zij” tegenstelling tussen katholieken en protestanten was. Mijn eigen ouders leefden in een dorp met katholieke of protestantse bakkers, slagers, enzovoort, met hun eigen clientèle. Gemengde huwelijken waren een zeldzaamheid. Lees de boeken van Maarten 't Hart en Jan Siebelink maar eens, dan kun je niet meer volhouden dat religie enkel een positieve kracht is die mensen verbindt. De geschiedenis leert dat religie ook kloven schept en geweld veroorzaakt.

    Naarmate de religieuze dogma's werden verlaten ontstond er toenadering tussen deze groepen. Tegenwoordig geloven Nederlandse christenen nauwelijks nog in de traditionele leer. Als traditionele religies verwateren gaan de scherpe kantjes eraf, dan pacificeren ze.

  • Piet Devries, zo 09 oktober 2011 09:49 in reactie op Henk ten Doeschate Reageer op Piet

    Piet

    Uit huidig zicht is dat misschien extreem, toen was het doodgewoon.
    We hadden drie redelijk grote christelijke partijen, KVP, AR en CHU.
    Nu hebben we nog SGP en CU. naast het CDA.
    Monotheistische geloven zijn per definitie intolerant, polytheistische tolerant, 'ieder z'n eigen goden'.

  • Sylvia Stuurman, za 08 oktober 2011 10:12 Reageer op Sylvia

    Sylvia

    Het niet moeten denken in termen van "wij" en "zij" vind je inderdaad terug in alle religies.

    Dat is niet voor niets: je hebt het nodig om gelukkig te worden, in een gelukkige samenleving (en religies kun je in de eerste plaats opvatten als een soort van handboeken met aanwijzingen daarvoor).
    En het is moeilijk, het is niet iets dat vanzelf komt. Religies-als-handboeken geven het natuurlijk vooral aanwijzingen die niet iedereen al vanzelf toepast.

    Iedereen die een klein beetje nadenkt kan het zelf verzinnen. Je hebt geen religie nodig om te zien dat wij-zij-denken tot ellende leidt, voor jezelf en voor de rest van de wereld.

    Goed dus dat Theo nogmaals laat zien dat juist religies laten zien dat wij-zij-denken ongewenst is: er is helaas binnen religieuze instituten nogal een sterke neiging om in wij-zij-termen te gaan denken.

    Ik denk dat de mensen die niet in termen van wij en zij willen denken het tij mee hebben.
    Het is een cliché, maar de wereld *is* kleiner geworden. Je kunt met steeds minder problemen direct communiceren met mensen aan de andere kant van de wereld.

    Islamofobie, xenofobie, het zijn de laatste stuiptrekkingen van mensen die zouden willen dat Nederland achter een ijzeren gordijn zit, afgeschermd van de rest van de wereld.

  • Piet Devries, za 08 oktober 2011 09:38 Reageer op Piet

    Piet

    Dat de aarde opwarmt lijkt vrij zeker, of dat niet de volgende ijstijd aankondigt, klimatologische veranderingen in de ijstijden gingen heel snel, binnen een paar honderd jaar, is de vraag.
    Als we nog in de ijstijden leven heeft CO2 niets met die verandering te maken.
    Maar hoe dan ook, binnenkort groeien de druiven weer op Groenland, en kunnen de bodemschatten daar worden geexploiteerd.
    De slag om de olie onder de Noordpool is al lang gaan de gang.

  • Censuur Joop, vr 07 oktober 2011 17:50 Reageer op Censuur

    Censuur

    Men kan het zien aan de reacties. Het "leeft niet" bij de mens. Het interesseert ze niet. Ze geven geen mallemoer om een ander en al helemaal niet om het milieu. Het is de eigen ik, ik, ik, ik, ik, ik, ik, ik, ik, ik, en na die ik de zondvloed.

    Kotsmisselijk word ik van die rechtse kapitalistische graai-mentaliteit en de haat tegen mensen die hun hoofd bedekken, de ontkenning van alles wat de natuur schade doet. Enzovoort!!

    Ik ken mijn Nederland niet meer terug, ik vind een groot gedeelte van de inwoners van mijn land waardeloze, decadente, dreinerige, verwende, zure en zeurende figuren geworden.

    En ja, als jij je aangesproken voelt gelden mijn woorden ook voor jou!

  • jopie bakkert, za 08 oktober 2011 03:22 in reactie op Censuur Joop Reageer op jopie

    jopie

    ja de hippies sterven langzaam uit!

  • Marjolein Stuijfbergen, vr 07 oktober 2011 16:06 Reageer op Marjolein

    Marjolein

    Het relativerende vermogen van minister Leers:

    Leers vindt immigratie een ‘verrijking voor de samenleving’

    Tweet van dhr. Wilders:

    Leers bezigt CDA-onzinteksten over immigratie. Beetje dom. Maar PVV rekent hard af op nakomen afspraken en resultaten. http://t.co/nDy1vCVh


    http://www.nrc.nl/nieuws/2011/10/07/leers-vindt-immigratie-een-verrijking-voor-de-samenleving/

  • Henk ten Doeschate, vr 07 oktober 2011 15:08 Reageer op Henk

    Henk

    Theo Brand leest in de bijbel de oplossing voor de “wij-zij” tegenstelling, het is een mooie poging om door het geloof problemen met het geloof op te lossen.
    De traditionele religies zijn van oudsher schuldig aan de grootste “wij-zij” tegenstelling aller tijden, namelijk die tussen gelovigen die eeuwig zullen leven in blijdschap en euforie, de beminde gelovigen, en zij die eeuwig zullen branden in de hel, de gehate ongelovigen. Maar ik sympathiseer met iedere traditionele gelovige die deze tegenstelling wil overwinnen.

    Het relativeren van je eigen geloofswaarheden is in een multireligieuze maatschappij een vereiste voor goed samenleven, maar was Jezus werkelijk een goede relativist? Relativeerde hij de aanspraak van de bijbel op de absolute waarheid? Werkelijk religieus relativeren leidt namelijk tot het opgeven van je eigen geloofswaarheid, dan zijn alle religieuze waarheden gelijkwaardig en geen van allen absoluut waar. Dan is er geen rationele reden meer om te kiezen voor een bepaald geloof, dan zij ze allemaal even (on)waar.

  • Jim Peeters, vr 07 oktober 2011 15:05 Reageer op Jim

    Jim

    De vergelijking in het begin van het artikel klopt niet helemaal

    De ira heeft nooit aanslagen gepleegd in opdracht van de paus of het katholieke geloof en de protestantse tegenpartij nooit in opdracht van koningin Elisabeth II (hoofd van de anglicaanse kerk)

    Daarentegen worden er wel dagelijks aanslagen gepleegd in naam van de islam met in gedachte het beloond worden van 72 maagden.

    Een juiste vergelijking is wel het extreemchristelijke terrorisme tegen amerikaanse abortusklinieken bijvoorbeeld.

  • Ine Sessink, vr 07 oktober 2011 19:37 in reactie op Jim Peeters Reageer op Ine

    Ine

    Voor die aanslagen wordt de islam gebruikt. Er staat nergens in de koran of de hadiths dat er aanslagen gepleegd moeten worden.
    Er is een relatief kleine groep die de koran zo uitlegt als hen goed uitkomt. Daar kun je niet alle moslims op afrekenen.
    Wat dacht je trouwens van Breivik die een aanslag pleegde op grond van een ideologie die dezelfde is als van Wilders?

  • Huub Geluk, za 08 oktober 2011 08:16 in reactie op Jim Peeters Reageer op Huub

    Huub

    Jim,

    Wie is de baas van de islamitische kerk? Weet je niet hè? Want die bestaat niet. Bin laden is gewoon een kapitalist uit de vs die de islam leende om zijn frustraties bot te vieren. Hij is zeker geen paus.

    De problemen in Ierland werden ook toegedekt door geloofsargumenten, maar ging natturlijk gewoon over de Britse bezetter die ze hun land uit wilden jagen.

    Religies zijn niet alleen opium van het volk, maar ook een dwangmiddel van de machthebbers en machtzoekers.

  • Sylvia Stuurman, za 08 oktober 2011 10:02 in reactie op Jim Peeters Reageer op Sylvia

    Sylvia

    [De ira heeft nooit aanslagen gepleegd in opdracht van de paus of het katholieke geloof]

    Wat die paus betreft heb je gelijk, maar zoals je wel weet bestaat er geen centrale leiding in de Islam, dus dat zegt niet.


    Een geloof kan geen opdracht geven, zoals je ook wel weet, maar priesters (of imams) wel.

    En priesters gaven niet alleen opdrachten, maar zaten er soms middenin.
    De katholieke kerk (het bedrijf dus) heeft actief een rol gespeeld bij het in de doofpot stoppen daarvan:

    http://www.bbc.co.uk/news/uk-northern-ireland-11061296
    en
    http://www.guardian.co.uk/uk/2002/dec/22/northernireland

    [en de protestantse tegenpartij nooit in opdracht van koningin Elisabeth II (hoofd van de anglicaanse kerk)]

    Je hebt misschien nog nooit van de Orange Order gehoord?
    http://en.wikipedia.org/wiki/Orange_Order

  • Michiel Online, vr 07 oktober 2011 12:03 Reageer op Michiel

    Michiel

    "Als ideologisch of religieus gedreven mens, balanceer je – als het je tenminste menens is – voortdurend tussen fundamentalisme en relativisme."

    Als dat relativisme vervangen kan worden door realisme, zou het dan een uitkomst bieden voor die paar ideologen/fundamentalisten die momenteel op het verkeerde spoor zijn gezet door Geert Wilders?

    In de zin van: we zijn nu geen islamitisch land en dat zullen we ook niet worden want we zijn ten allen tijde een open samenleving? Kijk maar naar de realiteit? 150 boerka's is relativisme in mijn ogen, maar het realisme is wat er gebeurt met en rond die 150. Extern geweld? Huiselijk geweld? Ik ben wel eens nieuwsgierig of dat zij wel beter de misdaad kunnen terugdringen door het dragen van hun boerka!

    Is dat niet zo dan hebben we bewijs. WAAR is het bewijs? Mensen willen realiteit, geen relativisme.

  • Evert van Vliet, vr 07 oktober 2011 12:13 in reactie op Michiel Online Reageer op Evert

    Evert

    Realisme mág toch niet?

    Dan verlies je al je aangeleerde rechten.....blijken naties plotsklaps helemaal niet te bestaan en zijn duiten waardeloos.

  • Ine Sessink, vr 07 oktober 2011 19:45 in reactie op Michiel Online Reageer op Ine

    Ine

    Sommigen kijken niet verder dan hun eigen kringetje en zien dat als realiteit. Wijzen op de realiteit dat we vaker een rechtse regering hebben gehad dan middenlinks helpt niet. Ook niet dat onder rechtse kabinetten de staatschuld groter was. Ze geloven zonder meer Wilders die zegt dat links overal schuld aan heeft.

  • Evert van Vliet, vr 07 oktober 2011 12:02 Reageer op Evert

    Evert

    'Nederland' zelve is een fundamentele indoctri-natie waarbij de boerka in het niets verdampt.
    Feitelijk is de trotse nationale driekleur de boerka voor en van het gehersenspoelde collectieve verstandelijke vermogen.

    De joods/christelijk traditie bestaat uit eigenaartje spelen, (inter)nationaal én potentieel verstandelijk wel te verstaan.

    Over relativeren gesproken, humane normen en waarden aanhalen om daar vervolgens je 'eigen' religieuze label aan toe te voegen slaat nergens op.

  • Ine Sessink, vr 07 oktober 2011 19:51 in reactie op Evert van Vliet Reageer op Ine

    Ine

    Er bestaat hier geen joods/christelijke traditie, dat is een verzinsel van Wilders. Hij is gewoon de geschiedenis aan het vervalsen. Hij ziet Israel als het grote voorbeeld.

 

Reageren

opiniemakers

Populair

Scroll naar boven Scroll naar boven