Bio Bekijk alles van Theo Brand Word fan

Theo Brand

Theo Brand Eindredacteur De Linker Wang

20 juli 2010 Reageer (9) 527 x bekeken Politiek RSS

PaarsPlus wordt wijzer van christelijk-sociaal denken

Meer ontspannen houding ten opzichte van religie getuigt van volwassenheid en biedt extra kansen voor paarse samenwerking

‘Paars’ stond in de jaren negentig symbool voor het einde van de machtspositie van het CDA en de overwinning van de secularisatie. Als er de komende maanden een ‘PaarsPlus’ coalitie ontstaat, dan doen VVD, PvdA, D66 en GroenLinks er verstandig aan de bruikbare elementen van het christelijk sociaal gedachtegoed juist niet opzij te schuiven maar op een eigentijdse manier uit te werken. Dat getuigt van een ondogmatische visie om Nederland er bovenop te helpen.

Vooral binnen de VVD is er weinig vreugde over de optie van PaarsPlus. In de jaren negentig was er beduidend meer enthousiasme om met de PvdA en D66 te regeren. Het onmogelijke bleek toen ineens mogelijk te zijn, namelijk regeren zonder het machtige en schijnbaar onontkoombare CDA. In economisch opzicht had Nederland de wind in de rug en een vrijzinnig liberalisme leek de paarse partijen tot elkaar te brengen.

Tot op zekere hoogte gold de gedeelde ideologie voor sociaal-economische kwesties, maar enthousiasme ontstond vooral op immaterieel gebied. Met een nieuwe euthanasiewetgeving en de openstelling van het huwelijksregister voor homoseksuelen, brachten de paarse kabinetten vernieuwing tot stand. Hoe noodzakelijk ook, soms sloeg deze vernieuwing door in zelfgenoegzaamheid en ongevoeligheid.

Symbolisch werd de uitspraak van toenmalig minister van Volksgezondheid Els Borst: ‘Het is volbracht’. Zij deed haar uitspraak op zaterdag 14 april in 2001 in NRC Handelsblad naar aanleiding van de totstandkoming van nieuwe euthanasiewet. Nota bene in de tijd voor Pasen gebruikte ze de kruiswoorden van Jezus om haar politieke punt te maken. Ze bood later in de Tweede Kamer haar excuses aan.

De uitspraak van Borst was illustratief voor de anti-clericale en anti-religieuze emotie van de jaren negentig. Voor een deel was dat ook de ideologische ruggengraat van Paars. De emotie van Paars stond in positieve zin voor emancipatie en vrijzinnigheid, maar had ook een blinde vlek. Alsof de maatschappij een optelsom is van vrije en zelfredzame individuen met daarnaast de overheid om de losse eindjes aan elkaar te knopen. En alsof religieus geïnspireerde motieven per definitie conservatief en contraproductief zouden zijn.

Ruim een jaar na de woorden ‘Het is volbracht’ van Els Borst, werd op 6 mei 2002 de populist Pim Fortuyn vermoord. Een week later won Fortuyn postuum 26 zetels in de Tweede Kamer met zijn ‘Puinhopen van acht jaar paars’ en ‘De verweesde samenleving’.

Fortuyn was geraffineerd in het bespelen van de massa en voelde haarfijn aan waar de onvrede lag. Paars stond symbool voor een instrumentele en zakelijke politieke benadering zonder passie en bezieling. De bevolking kreeg het gevoel verweesd en zielloos achter te blijven.

De maatschappij bestaat uit individuen maar daarnaast nadrukkelijk ook uit gemeenschapsverbanden waar mensen samen verantwoordelijkheid dragen voor zorg, welzijn, onderwijs, ontwikkelingssamenwerking en zingeving. Juist in actieve maatschappelijke verbanden kan de overheid bezieling en solidariteit aantreffen en zich laten inspireren. Het CDA was niet moe – ook al voor de opkomst en ondergang van Fortuyn – om dit verhaal te vertellen.

Het tijdperk Balkenende brak aan. Maar juist Balkenende werd als boegbeeld van het CDA zelf het symbool van technocratie en instrumentalisme. Op 9 juni 2010 verloor het CDA twintig zetels en de partij lijkt de komende vier jaar te zijn verbannen naar de oppositie.

Heeft het christelijk sociaal gedachtegoed daarmee aan overtuigingskracht ingeboet? En zijn het alleen confessionele partijen en belijdende christenen die inspiratie kunnen putten uit dit emancipatoire gedachtegoed dat de inrichting van Nederland zo diepgaand beïnvloed heeft? Denk aan onze overlegeconomie waarbij een akkoord tussen werkgevers en werknemers maatgevend is. Wat van onderop groeit, mag niet zomaar overruled worden.

Een regering die meent dat het christelijk sociaal gedachtegoed alleen betekenis heeft voor CDA en ChristenUnie, is kortzichtig en laat zich straks makkelijk aanpraten dat het met de rug naar de samenleving staat, instrumenteel handelt en uitsluitend redeneert in termen van individu, markt en staat.

Als PaarsPlus wil laten zien dat het geen politiek monsterverbond is, doet het er verstandig aan om elementen van het christelijk sociaal gedachtegoed over te nemen. Niet zozeer omdat Paarsplus een christelijk randje nodig zou hebben, maar wel om een maatschappelijke basis te leggen voor een groen en sociaal-liberaal hervormingsbeleid.

PvdA en GroenLinks zullen beseffen dat de inzet voor duurzame ontwikkeling en sociale rechtvaardigheid effectiever verloopt als de overheid en de civil society gezamenlijk de schouders eronder zetten. Voor VVD en D66 kan het schrikbeeld van een dominante overheid naar de achtergrond verdwijnen, als PaarsPlus een coalitie aangaat met de samenleving en mensen en groepen wil aanspreken op hun vrijheid en verantwoordelijkheid.

Oud VVD-leider Bolkestein benadrukte in 1994 dat Nederland een ‘bezielend verband’ nodig had. Hij verwees daarbij nadrukkelijk naar het christendom. Verder zijn PvdA en GroenLinks onstaan vanuit ‘Doorbraakbewegingen’ waarin naast het socialisme ook christelijk-sociale opvattingen een rol spelen. CDA en ChristenUnie hebben geen patent op een maatschappijvisie waarin de civil society van vrije en verantwoordelijke burgers centraal staat.

VVD, PvdA, D66 en GroenLinks kunnen bij de zware opdracht die hen mogelijk te wachten staat, baat hebben bij het christelijk-sociaal denken. Dit gedachtegoed staat los van godsdienstige opvattingen en komt voort uit de emancipatiestrijd van katholieken en gereformeerden. Het biedt empowerment en kan prima samengaan met een meer vrijzinnige levensvisie waarbij het liberalisme niet staat voor gearriveerdheid, maar voor ‘onderweg zijn’.

PaarsPlus hoeft geen expliciet christelijk-sociaal stempel te krijgen. Dat zou de wereld op z’n kop zijn. Maar een meer ontspannen houding ten opzichte van religie en de civil society zou getuigen van volwassenheid en biedt extra kansen voor paarse samenwerking tussen links en rechts.

Juist omdat PaarsPlus in veel opzichten een verstandhuwelijk wordt, is het raadzaam om bezielende maatschappelijke verbanden te faciliteren. PaarsPlus wint aan slagkracht als het verbindingen legt met particulier initiatief dat zich richt op thema’s als zingeving, sociale cohesie en duurzame ontwikkeling. De maatschappij is immers meer dan de optelsom van individuen, vrije marktwerking en overheidsingrijpen.

Het alternatief is dat we op den duur aanlopen tegen de ‘puinhopen van PaarsPlus’ met een nog grotere voedingsbodem voor maatschappelijke onvrede en populisme.

Laatste Reacties (9) Reageer Reacties in wachtrij: 0

  • Gerwin van Eersel, za 24 juli 2010 01:01 Reageer op Gerwin

    Gerwin

    Christelijk Sociaal?
    Dat is discriminatie, dominees mogen op zondag werken, winkeliers niet.
    Dat is bemoeizucht, er was in honderden jaren geen markt voor rookvrije horeca, maar wij verplichten hem.
    Dat is potverteren, we weten dat als we een AOW invoeren de AOW leeftijd langzaam omhoog moet, maar dat doen we niet zodat wij er lekker van genieten, en onze kleinkinderen betalen.
    Dat is kuddegedrag, als Bush het goed vindt een illegale onnodige oorlog te voeren, dan zal dat wel waar zijn, dan steunen we hem.

    Zo kunnen we nog pagina's land doorgaan.

    "De puinhopen van Paars" = geschiedvervalsing.

  • Franc de Ronde, wo 21 juli 2010 15:14 Reageer op Franc

    Franc

    Wat is christelijk sociaal? Bijbelse kernwoorden zoals 'verzoening' en 'rechtvaardigheid' zijn van grote maatschappelijke betekenis geweest en gelukkig zijn er nog altijd christenen en anderen die daar heil in zien. Als dorpspredikant hoop ik daar een kleine bijdrage aan te kunnen leveren. Het lijkt me echter moeilijk de 10 geboden of de bergrede om te smeden tot een politiek programma. Evenmin kan de overheid voortdurend optreden als de barmhartige samaritaan. Dat lijkt me ook niet de bedoeling. Wat dan wel?
    Er is al veel gewonnen als politici, zowel christelijke als niet-confessionele, in de media de kans krijgen om te laten zien waar ze hun inspiratie vandaan halen. En dat is nodig ook om de verweesde samenleving weer iets van een bezield verband te geven. Welke kleur de nieuwe regering ook krijgt...

  • Pieter Pan, di 20 juli 2010 15:01 Reageer op Pieter

    Pieter

    Humanisme is gezonder dan christendom.

    Niet net doen alsof het sociale denken alleen door de confessionelen wordt gedaan.

    Dat is een belediging voor elk weldenkend niet -religieus persoon.

    Dit artikel had niet geschreven hoeven worden. Is de komkommertijd dan echt begonnen?

  • Piet de Geus, di 20 juli 2010 14:46 Reageer op Piet

    Piet

    "In de jaren negentig was er beduidend meer enthousiasme om met de PvdA en D66 te regeren."

    Vandaar dat de VVD wegliep van de onderhandelingen en eerst alle andere opties probeerde voordat uiteindelijk toch maar paars tot stand kwam...

    Wat christelijk sociaal gedachtegoed is ontgaat me overigens, laat staan dat dit een maatschappelijke basis zou hebben; zo vol zitten de kerken gelukkig niet meer.

  • zorba de griek, di 20 juli 2010 14:26 Reageer op zorba

    zorba

    Famous Quotes : Het alternatief is dat we op den duur aanlopen tegen de 'puinhopen van PaarsPlus' met een nog grotere voedingsbodem voor maatschappelijke onvrede en populisme.

  • , di 20 juli 2010 14:59 in reactie op zorba de griek Reageer op

    Aardig dat jij dat al weet nog voordat er überhaupt een paars+ regering is............
    connecties met Jomanda?

  • Ton evertsen, di 20 juli 2010 13:11 Reageer op Ton

    Ton

    al zet je een bril en oogkleppen op dan nog

    de 2 vergelijken is onzinnig, in de jaren 90 was de pvda een heel andere partij veel meer een vvd light met een leider die ook bij de zakenwereld goed lag, d66 was het bindmiddel en kon, omdat er geld genoeg was, tevreden gehouden worden. Dat was een tijd van groei, nu moeten er pijnlijke beslissingen genomen worden, niemand weet of pechtold en halsema die nog nooit 1 cm verantwoordelijkheid hebben gedragen in staat zijn hun partijen daarvoor in het gereel te kunnen houden. Vergeet ook niet dat cohen geen kok is, cohen heeft imnsho niet de kwaliteiten om als bindmiddel te dienen, hij valt uit de toon tussen de anderen die van een andere generatie zijn en ik zie hem nog niet de zaak bij elkaar houden.

    "Fortuyn was geraffineerd in het bespelen van de massa en voelde haarfijn aan waar de onvrede lag. Paars stond symbool voor een instrumentele en zakelijke politieke benadering zonder passie en bezieling. De bevolking kreeg het gevoel verweesd en zielloos achter te blijven." de onvrede was dat er juist te weinig gedaan was, paars 1 had belofte maar paars 1 en 2 samen hebben veel te weinig gedaan om die ommekeer waar te maken, fortuyn won niet op basis van het gebrek aan passie maar het gebrek aan daden.

    In een land waar nog nooit zo weinig zetels naar christelijke partijen zijn gegaan lijkt me de christelijke route niet de juiste, duidelijke plannen, een duidelijke route naar het gezond maken van de economie, het nemen van maatregelen die het creëren van banen makkelijker maken en vooral en bovenal een betrouwbare slanke overheid

  • Hjalmar Hoort, di 20 juli 2010 12:48 Reageer op Hjalmar

    Hjalmar

    Oeverloos verhaal. Wat is dan precies 'Het christelijk sociale denken"?

    En als we er zoveel baat bij zouden hebben, leg het dan even uit ofzo. Typisch: confessioneel is gehalveerd, en de gristenen menen nog steeds dat heel Nederland niet zonder hun denkpatronen kan.

    "We verliezen, maar eigenlijk moet iedereen maar doen alsof we hebben gewonnen en onze denkbeelden doorvoeren. Want anders is het hek van de dam! Pas op! Angst! Wilders!"

    Komt nog bij dat je dus eigenlijk suggereert dat Pvda D66 VVD en GL niet in staat zijn een sociaal beleid te maken, dat je daarvoor dus religie nodig hebt als bindmiddel. Ergo: de mens is eigenlijk maar zwakzinnig zonder christelijke denkwijzen.

    "U moet ons gebruiken, anders is het armageddon! HUIVER! PREEK! Memento mori...."

    Bah. Op naar de onvermijdelijke fusie van SGP CU en CDA: samen 10 zetels max. Mijn nekharen staan overend van dit soort teksten. Geen uitleg, alleen maar appeleren aan angst als rede om toch weer wat te halen. Je zou je moeten gaan schamen.

  • Teun de Beuker, di 20 juli 2010 12:28 Reageer op Teun

    Teun

    Wat een onrealistisch verhaal.
    De aannames kloppen van geen kant.
    Zelfs al zou ik een linkse bril opzetten, dan nog snap ik de "logica" niet.

 

Reageren

Registreren Wachtwoord vergeten

opiniemakers

Populair

Scroll naar boven Scroll naar boven