Bio Bekijk alles van August Hans den Boef Word fan

August Hans den Boef

August Hans den Boef Docent, schrijver

09 december 2010 Reageer (15) 1140 x bekeken Leven RSS

De Statenbijbel is ook een monument van religieuze intolerantie

Niemand reageert kritisch op de publiciteit rond de Herziene Statenbijbel, op sektarische protestanten na

Tot mijn verbazing reageert niemand kritisch op de publiciteit rond de Herziene Statenbijbel die op 4 december verscheen. De zoveelste herziening van de Statenvertaling overigens, en zoals altijd maken radicale, sektarische protestanten bezwaar tegen de herziening. Maar het hele ‘herziene’ project is een wangedrocht. De Statenvertaling verscheen in 1637.

Enige decennia later ‘verduitste’ de auteur Joost van den Vondel een aantal klassieke teksten: P. Virgilius Maroos Lantgedichten (Georgica), Sofokles’ Herkules in Trachin (Τραχίνιαι) en van Euripides Ifigenie in Tauren(Ἰφιγένεια ἡ ἐν Ταύροις) en Feniciaensche of gebroeders van Thebe (Φοίνισσα). Maar net als de Statenbijbel zijn die vertalingen voor moderne lezers moeilijk te begrijpen. Zie Piet Calis’ boeiende biografie Vondel. Het verhaal van zijn leven (2008).

Sinds de zeventiende eeuw is niet alleen onze taal ingrijpend veranderd, maar heeft ook de academische studie van Vergilius, Sofokles en Euripides een veel hoger niveau bereikt. Net als de kennis van Hebreeuws, Aramees en Grieks, alsmede de tekstwetenschappen en de kennis van de toenmalige culturen. Daarom vertalen we deze klassieken net als de Bijbel geregeld weer opnieuw.

Wie zou voorstellen om de vertalingen van Vondel te herzien, zodat weliswaar diens plechtig aandoende taalgebruik behouden blijft, maar begrijpelijker voor onze dagen en gecorrigeerd naar de academische state of the art, die krijgt niet alleen geen eurocent subsidie, maar zal bovendien voor gek worden verklaard. Een kinderbijbelversie van Multatuli’s Woutertje Pieterse en Max Havelaar stuit al op veel verzet, maar zo’n Vondelproject is veel onzinniger. Net als een Herziene Statenbijbel. Ik ben het eigenlijk wel eens met die radicale, sektarische kringen. Gewoon herdrukken met een goed notenapparaat, waarin ook fouten worden gecorrigeerd. Wat die radicale, bevindelijke kwezels natuurlijk helemaal niet willen.

Laten we bovendien niet vergeten waarvan de Statenbijbel het product was. Namelijk van de godsdiensttwisten tussen de remonstrantse arminianen en calvinistische gomaristen. Die twisten waren stadhouder Maurits van Oranje een staatsgreep waard; hij trok hiermee partij voor de contraremonstranten, tegen de wil van de stedelijke regenten die meer sympathie hadden voor de remonstranten. ’s Lands hoogste ambtenaar, raadspensionaris Johan van Oldenbarnevelt, liet hij terecht stellen en de Synode van Dordrecht (1618-1619) moest voorgoed de gomaristische visie voor de officiële gereformeerde kerk vastleggen. Voorzitter was de contraremonstrantse predikant Johannes Bogerman, onder wiens leiding de remonstranten werden aangeklaagd en op 14 januari 1619 uitgesloten van de verdere beraadslagingen. Vanaf dat moment waren zij tweederangsburgers, tot pas in 1795 de Bataafse Republiek hun (met joden, katholieken en doopsgezinden) gelijke rechten gaf.

Die patriottische republiek was ideologisch sterk bepaald door de ‘reformatorische verlichting’, een stroming die nogal eens wordt veronachtzaamd. De auteurs Betje Wolff en Aagje Deken worden daartoe gerekend. Een belangrijke exponent van die ideologie is hun romanpersonage Abraham Blankaart, een rijke koopman en de voogd van weeskind Sara Burgerhart, die opvalt door zijn godsdienstige ruimdenkendheid. In Brieven van Abraham Blankaart (1787-1789) is Blankaart zelfs de enige verteller. Daar maakt hij op een mooie, winterse zondag ‘een evangelische kuiering’ door Amsterdam om eens aandachtig naar alle godshuizen te kijken, die hij honderden malen is gepasseerd. ‘Daar zag ik verscheidene der Gereformeerde Kerken, waar in voor bykans een paar honderd Jaar, en voor al in ’t begin der voorige Eeuw, met zo veel drift en onverdraagzaamheid over die Leerstukken gesproken wierd’. Naar goed Nederlands gebruik geeft Blankaart daarvan vooral buitenlanders de schuld: ‘Heethoofdige Vlamingen, muitzuchtige Brabanders, Duitschers, die in lang zo beschaafd noch geoefend waren, als zy nu zyn.’ Later schrikt hij als een vriend hem vertelt dat er weer zo’n Nationale Synode komt. De vorige resulteerde volgens de vriend hierin: ‘dat men het Volk wit en zwart leerde. Dat kon niet! Om dit nu te beletten, maatigde zich de sterkste party het gezag aan over de zwakste, en ’t was: Dit moet gy gelooven, dit leeren, dit belyden, of pak je biezen, toe de Kerk uit. Nota bene, toen het laatste deel van Brieven van Abraham Blankaart werd gepubliceerd, woonden Wolff en Deken in Frankrijk. Zij vreesden vervolgd te worden, nadat Willem V van Oranje ons land door zijn Pruisische zwager had laten bezetten om de patriotten uit te schakelen.

Die nieuwe Synode kwam er niet. Maar de Statenbijbel bleef nog tot 1951 de officiële voor alle Nederlandse protestanten. Behalve een monument van zeventiende-eeuws Nederlands, blijft de Statenbijbel ook een monument van religieuze intolerantie door dominees en Oranjes. Hertaald of niet.



Laatste Reacties (15) Reageer Reacties in wachtrij: 0

  • Pieter Pan, za 11 december 2010 20:24 Reageer op Pieter

    Pieter

    Nu we toch allemaal in een openhartige bui zijn wil ik bij deze bekennen dat ik een aantal jaar geleden bijna een statenbijbel heb gejat uit de kerk in Monnikendam.

    Hij lag daar maar te liggen en hij zag er zo mooi uit... De kerk was vrij toegankelijk en ik heb echt even overwogen om dat prachtige oude boek in mijn rugzak te steken.

    Maar ik ben een gereformeerd opgevoed mens en heb mijn begeerte kunnen bedwingen.

  • Eric Jan Taapken, ma 13 december 2010 19:23 in reactie op Pieter Pan Reageer op Eric Jan

    Eric Jan

    Peter Pan, je bent heel eerlijk, heb je wel eens het boek de twaalfde planeet gelezen van Z.Sitchin?
    Kan ik je echt aanraden en veel dingen uit de bijbel en o.a. Genesis worden er behandeld maar de conclusie van dit boek is een hele andere en ik vind dit boek heel geloofwaardig, lees het eens zou ik zeggen, heb zelf als klein jongetje eens mijn laarsjes vol gestouwd met snoep op de camping en mijn ouders ontdekten het en ik moest alles terugbrengen met een ban uit de campingwinkel en een rood hoofd, jij eerlijk dan ik ook he!?

  • Peter van Dijk, za 11 december 2010 14:28 Reageer op Peter

    Peter

    Het is jammer dat Den Boef de rol van de Van Oranje´s laat eindigen met die van Stadhouder Willem V.

    De naar Engeland uitgeweken Stadhouder Willem VI die in 1815 Koning Willem I werd, brak namelijk met de religie-politiek van zijn voorvaderen. Dankzij zijn bemoeienis werd de orthodoxe Nederduits Gereformeerde Kerk omgevormd tot de vrijzinnige Nederlands Hervormde Kerk waar ruimte was voor zowel Arminianen en Gomaristen. Verder werd op zijn initaitief het lager onderwijs dat toen nog alleen door de kerk gegeven werd, hervormd tot het openbaar lager onderwijs (van staatswege). Dit openbaar onderwijs was toegankelijk voor zowel protestanten als katholieken en was op een algemeen Christelijke grondslag gefundeerd.

    Deze `verlichte´ godsdienstpolitiek van Koning Willem I ondervond echter veel maatschappelijke weerstand en leidde tot de orthodox gereformeerde afsplitsing van Hendrick de Cock in 1834 en de Schoolstrijd (1848-1917) voor vrijheid van godsdienst naar levensovertuiging. Deze laatse was de start van de bekende Verzuiling van de samenleving naar levensovertuiging.

    Moraal van het verhaal: idealen kunnen moreel juist zijn, maar in een gegeven situatie een brug te ver.

  • Prof. dr. P.J. van Schaerlaekenen, vr 10 december 2010 19:10 Reageer op Prof. dr. P.J.

    Prof. dr. P.J.

    Ongelofelijke intolerantie van vrijheid.

    Welke vertaling er ook uit zal komen, welke woorden er in zullen staan, nooit zult u het goedkeuren. Simpel.
    Het is dan ook zo nutteloos om erover te schrijven. U bent het niet eens met de inhoud, helaas.

    Het hele woord van God, zoals de Statenvertaling dat heeft vertaald, is volledig waarheid, van de eerste tot de laatste letter. Nee, dat zult u niet met mij eens zijn, maar dat maakt niet uit.

    Als u dat niet gelooft, meng u dan ook niet in de discussie. Dat heeft geen nut.

    ik hoor het klinken in de woorden: het liefst zou u de inhoud zelf aanpassen. Wat eigentijdser maken. Wat meer bij de moderne normen en waarden. Helaas. Misschien moet u de huidige normen en waarden eens langs de meetlat van de Bijbel leggen en wakker worden!

  • Gesus , za 11 december 2010 08:59 in reactie op Prof. dr. P.J. van Schaerlaekenen Reageer op Gesus

    Gesus

    Sorry hoor maar als we niet geloven mogen we ons niet in de discussie mengen?
    Godsamme beware zeg ,in welke tijd leeft U 1700?
    wij naar de hel gaande mensen gaan ons tot in den eeuwigheid bemoeien met het geleuter uit de onderdrukingshandboeken die jullie gelovigen als waarheid bestempelen.
    het is toch van den zotte dat mensen die gestudeerd hebben zonder ook maar enig wetenschappelijk bewijs iets als de totale waarheid bestempelen enkelen alleen omdat ze liever naar boven kijken dan vooruit.
    maar het is uw goed recht om te geloven in denkbeeldige vriendjes die god en jezus heten,maar ga dan niet anderen het recht ontzeggen om daar dan een menig over te hebben,niet zo gek dat u ook al zo nerveus op WIKLIleaks reageerde ,dat snap ik nu ook wat beter.de bijbel is een bijeengeraapt zooitje verhalen die de hiërarchische onderdrukking van de kerkleiders moest ondersteunen en de staatshoofden de legitimiteit moest verlenen om hun burgers te onderdrukken en leeg te plukken,hun erfrecht in stand te houden en anders denkende mensen te vervolgen en te vermoorden.
    Zo daar kunt u het mee doen de groeten.

  • hans detorenkraai, zo 12 december 2010 19:58 in reactie op Gesus Reageer op hans

    hans

    Dank weer scherp! u doet het hart van een atheïst sneller kloppen.

  • Rouane Rabbit, di 14 december 2010 00:39 in reactie op Prof. dr. P.J. van Schaerlaekenen Reageer op Rouane

    Rouane

    ---[Het hele woord van God, zoals de Statenvertaling dat heeft vertaald, is volledig waarheid, van de eerste tot de laatste letter. Nee, dat zult u niet met mij eens zijn, maar dat maakt niet uit.]---

    Dus je bent het er mee eens dat homo's gedood moeten worden, en dat anders-gelovigen gestenigd moeten worden. Dat staat in de Statenvertaling, en is dus het woord van God volgens jou.

  • Theo Joubert, vr 10 december 2010 11:26 Reageer op Theo

    Theo

    [Niemand reageert kritisch op de publiciteit rond de Herziene Statenbijbel, op sektarische protestanten na ]

    Zou je kunnen aangeven, August, wat voor reactie je dan verwacht of gewenst zou hebben?

    Op deze manier blijft het een onbestemd verwijt.

  • Han van der Horst, vr 10 december 2010 11:01 Reageer op Han

    Han

    Toen de statenbijbel eenmaal af was schreven de belangrijkste leden van de vertaalcommissie, Bogerman en Baudartius, een stuk waarin zij alle tegenstanders vast de oren wasten.

    Wat nu volgt, is dus ook bedoeld aan het adres van August Hans Den Boef. Over de eeuwen heen spreken twee rechtzinnige dominees hem toe.

    "Vinden sy wat beters, 't sal ons lief zijn. Spotters, erachters, ende lasteraers van alle hemsche ende Heylige saken, dien niets en smaeckt als dat aerdsch, werl;dsch, onreyn, ende vleeschlik is, die bevelen wy de hant des Heeren, voor wiens oogen dit werck, met gestadige aenroepinge sijns heyligen Naems, is gedaen, wetende dat hy macht ende middel heeft om, nae sijn woort, alle spotters ende lasteraers tr bedwingen, ende sijn volck daerentegens in sijne heylige wegen te bevestigen. Sekerlick hy sal de spotters bespotten, maer en sachtmoedigen sal hij genade geven. Prov. 3.v.35.

    O zo!

  • Han van der Horst, vr 10 december 2010 10:56 Reageer op Han

    Han

    Een van de vertalers van de Statenbijbel, Festus Hommius noemde de Armininanen, waar August Hans den Boef het over heeft "nachtuylen, lasteraers, falsarissen", waaruit blijkt, dat hij uitstekend in staat zou zijn geweest om op Joop reacties te plaatsen onder de opiniestukken.

    De vertalers van de oorspronkelijke statenbijbel kregen de opdracht mee om zo letterlijk mogelijk te vertalen. Als dat in het Nederduytsch onzin opleverde, dan mochten zij er hoogstens tusssen haakjes een interpretatie achter zetten. Het woord voor Jahweh kregen ze van de synode dwingend aangereikt: HEERE. Met hoofdletters.

    De synode van Dordrecht was de laatste in zijn soort. De regenten, die het in de Republiek voor het zeggen hadden, hebben nieuwe bijeenkomsten tegengehouden, want zij hielden niet van godsdienstig gelazer en zo'n synode met vertegenwoordigers uit alle provinciën was de kat op het spek binden.

  • Rob van der Hilst, vr 10 december 2010 05:02 Reageer op Rob

    Rob

    Iedereen heeft recht op zijn eigen afrekeningen, zo ook August Hans den Boef. De leesbare gevolgen ervan kunnen prachtige ego-documenten opleveren, ook als ze eigenlijk over feitelijke aanleidingen heen trekken. Zo ook dit geval.

    Het is natuurlijk wel leuk om in Den Boef's stuk weer eens de ontstaansgeschiedenis van een oud stukje Hollands (lees: west-Nederlands) cultuurgoed afgestoft en wel uitgeserveerd te krijgen: de Statenbijbel, naam van een eertijds, en blijkbaar voor Den Boef nog steeds, roemruchte uitgave van een oeroude Hebreeuws- en Griekstalige religieuze bibliotheek die als 'de Bijbel' zeer grote bekendheid geniet en het kerndocument is van Christendom en Christenen. De man zal er in zijn jeugd mee om de oren geslagen zijn is mijn inschatting.

    Het punt is echter dat Den Boef in zijn stuk volkomen voorbij gaat aan wat de werkelijke idiotie van die hertaalde, gemoderniseerde Statenbijbel is: immers, wat ooit bedoeld was als grondtekstvertaling van het Hebreeuwstalige 'Oude Testament' - hieraan kwam zelfs de hulp van Amsterdamse rabbijnen (zéér) van pas - en het Griekstalige 'Nieuwe Testament', en dat vervolgens de taalgroep het Nederlands zou 'maken': uitgerekend deze toentertijd spectaculaire bronnenvertaling - ontstaansperiode: 1618-1637 - waarvoor zelfs nieuwe woorden (o.a. contaminaties) werden bedacht omdat het toenmalige west-Nederlands die niet had, wordt in een latere instantie, 2010 dus, slechts gerecycld tot wat iets hapklaars moet gaan voorstellen.

    Wat de verkoopbaarheid van het project betreft, daarvoor is het toverwoord 'Statenbijbel' uit de kast gehaald, waarmee de nieuwe uitgave het historisch gezien en qua intentie met die 17de eeuwse boekuitgave in niets uitstaande heeft.
    Maar weet die orthodox-protestantse Bible-belt veel?

    Trouwens, de enige Nederlandse bijbeluitgave die er, volgens de Statenbijbel-formule, toe doet is Piet Oussorens 'Naarder Bijbel'. Waarbij dus, zoals zo vaak bij vertalingen van oeroude teksten en zeker die welke uit gebieden afkomstig zijn met veel woestijnzand, de factor-lekker lezen niet eentweedrie aan de orde is, vriendelijk geformuleerd. Hoeft ook niet. Oude teksten in grondtekstvertalingen moeten gewoon iets knoestigs hebben anders is het nep.

    Lees-ze, die Naarder bijbel natuurlijk voorop. Het behoort gewoon op ieders nachtkastje te staan, naast Ovidius' Vergilius' Aeneis, Homerus' Ilias en Odyssee en Ovidius' Metamorfosen bijvoorbeeld. En die óók in keurige Nederlandse grondtekst-vertalingen natuurlijk. Vanaf 20-12 begint zo'n beetje de nationale pauze, dus er is alle tijd van de wereld voor. Leve de verplicht opgenomen snipperdagen in de komende tijd.

  • Piet de Geus, vr 10 december 2010 00:22 Reageer op Piet

    Piet

    "Tot mijn verbazing reageert niemand kritisch op de publiciteit rond de Herziene Statenbijbel die op 4 december verscheen."

    Mij verbaast dat helemaal niet. Maar ik heb dan ook niets gemerkt van enige publiciteit rond dit onderwerp.

  • Ewout Klei, do 09 december 2010 23:54 Reageer op Ewout

    Ewout

    Misschien wordt de Herziene Statenvertaling door de meeste media genegeerd, omdat het een boek is voor specifiek streng-religieus lezerspubliek. Dat de remonstranten in de zeventiende eeuw schandalig zijn behandeld door de gomaristen is een feit, maar ik snap niet wat de relevantie van deze geschiedenis voor nu is. De gomaristen zijn er niet geslaagd om Nederland tot een calvinistische theocratie om te vormen, en de SGP met haar twee zetels in het parlement zal daar ook niet in slagen. Natuurlijk zijn ze intolerant, maar zolang deze intolerantie geen concrete maatschappelijke gevolgen heeft (discriminatie van vrouwen en homo's), is er volgens mij niets ernstigs aan de hand. Katholieke priesters mogen van mij discussiëren over de maagdelijkheid van Maria wat ze willen, maar pas als ze hun seksuele frustraties niet meer voor zich kunnen houden en kinderen misbruiken, is het een maatschappelijk probleem.

  • kees van eck, do 09 december 2010 22:10 Reageer op kees

    kees

    De politieke bijbedoelingen van de eerste Statenbijbel zijn natuurlijk zonneklaar (namelijk één officiële door de staat goedgekeurde Heilige Schrift). De Dordse Synode was weliswaar het bewijs dat de Gomaristen de broerderstrijd hadden gewonnen, maar de onder het gewone volk was de intolerantie naar andersgelovigen minder groot dan altijd is gedacht. Niet vergeten moet worden dat slechts ca. 35% 'gereformeerd' was en een bijna evengroot deel nog altijd katholiek. Dit werd gedoogd (schuilkerken). Niet voor niets vluchtten Europese joden juist naar Holland.

    Kortom, de Statenbijbel was eerder een politiek 'monument' dan een religieus. Ten tijden van de eerste vertaling was de Republiek nog altijd in oorlog met de Spanjaard en onderlinge verdeeldheid onder protestanten bedreigde de staat.

  • Pieter Pan, do 09 december 2010 21:25 Reageer op Pieter

    Pieter

    Praktisch elke religie is intolerant. Dat is de aard van het beestje.

 

Reageren

opiniemakers

Populair

Scroll naar boven Scroll naar boven