Bio Bekijk alles van Theo Ploeg Word fan

Theo Ploeg

Theo Ploeg Socioloog en journalist

01 februari 2012 Reageer (13) 586 x bekeken Economie RSS

Onderwijsfabrieken

Ons land opgescheept met onderwijs dat gemanaged wordt als een bedrijf. Braaf in de pas lopen is echter geen kwaliteit, eerder een handicap

Tendentieus, eenzijdig en vol onwaarheden. De meningen in mijn kennissenkring over de documentaire die VPRO’s Slag Om Nederland vorige week maandag uitzond over de nieuwbouw van Arcus College Heerlen zijn niet mals. Onterecht. Ja, de documentairemakers gaan kort door de bocht. Maar nee, het beeld van onderwijs in Nederland anno 2012 dat wordt geschetst is juist.

Het moet ergens begin jaren negentig van de vorige eeuw zijn geweest. De tijd waarin de geschiedenis ten grave werd gedragen, de tijd van De Derde Weg, het Poldermodel en Realpolitik. Het marktdenken had overwonnen. Aan de Universiteit van Amsterdam studeerde ik organisatiesociologie. Daar heerste een koortsachtige sfeer: het einde van de bureaucratie én van pure marktwerking naderde, zo was de algemene opinie. Het netwerk had de toekomst. In lekentaal: hoe kleiner en flexibeler een organisatie, hoe beter hij functioneert in een sterk veranderende omgeving.

Het tegenovergestelde gebeurde. In het boek Life Inc. beschrijft de Amerikaanse socioloog Douglas Rushkoff hoe in de afgelopen twintig jaar werkelijk alles een ‘bedrijf’ werd. Ook in de politiek, de zorg en het onderwijs. Anno 2012 worden onderwijsinstellingen niet meer gedreven door idealen, maar door managementprincipes. Er wordt gesproken over competenties, quota, uitval en rendementen. De onderwijzer en docent staan onderaan de ladder. Ja, zij zijn de professional, het kapitaal van de instelling, maar ze verdienen het minst en hebben het minst te vertellen.

Dat weet ik uit eigen ervaring. Sinds 2006 doceer ik sociologie aan de Hogeschool van Amsterdam. Het flexibele Instituut voor Interactieve Media (IAM) met fantastisch kleinschalig onderwijs heb ik zien veranderen in de opleiding Communication, Multimedia & Design Amsterdam (CMDA), dat een cluster vormt met een andere opleiding, dat weer bij een domein hoort, dat weer... Enfin, van klein en flexibel naar log en zwaar. Er zijn wereldwijd nauwelijks onderwijsdeskundigen te vinden die dat een goede ontwikkeling vinden. Ook niet in de jaren negentig van de vorige eeuw. En toch zit ons land opgescheept met onderwijs dat gemanaged wordt als een bedrijf.

Dat is ook het beeld dat de uitzending van Slag Om Nederland schetst. Regionaal Opleidingscentrum (ROC) Arcus College Heerlen dient er als voorbeeld. Goed, Heerlen bevindt zich in een lastige situatie. Leegstand domineert de binnenstad, cruciale opleidingen verkasten de afgelopen jaren naar Maastricht. De stad is de perfecte proeftuin voor vernieuwend onderwijs. Kleinschalige opleidingen betrekken er een eigen gebouw, meten zich een eigen identiteit aan, opereren als flexibele organisaties in een netwerk waar ook bedrijven, inwoners en overheid onderdeel van zijn. Geld wordt geïnvesteerd in goede docenten en lesmateriaal. Wie in het buitenland heeft gestudeerd weet dat mooie gebouwen niet noodzakelijk zijn voor excellent onderwijs.

Het tegenovergestelde gebeurt. Arcus College gedraagt zich als verreweg de meeste onderwijsinstellingen in Nederland. Geld wordt opgepot, er wordt winst gemaakt terwijl er wordt gekort op investeringen in docenten en lesmateriaal. Afgelopen vrijdag werd de eerste paal geslagen voor de nieuwbouw. Een campus in een natuurgebied aan de rand van de stad. Ver weg van bedrijven, inwoners en lokale overheid. Hoe het zover heeft kunnen komen? In de Heerlense talkshow Nao De Mes waar ik afgelopen zondag te gast was, trok wethouder Onderwijs Riet de Wit (SP) het boetekleed aan. Die leegstaande panden? Zijn voor het grootste deel in handen van vastgoedbedrijven. Daarnaast dreigde Arcus met vertrek. Houd dan je poot maar eens stijf. Hogeschool Zuyd ging Arcus jaren geleden voor.

Kun je dat het gemeentebestuur kwalijk nemen? Nee. En het bestuur van Arcus? Ja. natuurlijk. De bestuurders van Arcus dienen het beleid van het Ministerie van Onderwijs uit te voeren. Dat betekent managen, meten, bijsturen. Braaf in de pas lopen is echter geen kwaliteit, eerder een handicap. Een eigenschap ook die je een buitengewoon slecht bestuurder maakt. Het zal het bestuur van Arcus een rotzorg zijn. De nieuwbouw komt er. Dat Heerlen en, erger nog, de studenten daar het slachtoffer van zijn? Ach, als de rendementen maar goed zijn. Ook dat komt me bekend voor. Hogeschool van Amsterdam sloot het afgelopen jaar af met een ‘winst’ van zeven miljoen euro. Zonder te besparen op de prestigieuze plannen voor de Amstelcampus. Docenten en managers mochten puin ruimen in de onderwijslokalen. Met succes. Al mogen die rendementen volgens het bestuur best nog wat hoger.

Dit artikel verscheen eerder in gewijzigde vorm bij lokaal blog ZwartGoud.

Volg Theo Ploeg op Twitter

Lees ook de opinie van Marc Oskam: 'Ik zorg ervoor dat u zich diep schaamt', een niet geschreven brief van de onderwijsminister

En ook van Marc Oskam: 'Dat komt er nou van'

Laatste Reacties (13) Reageer Reacties in wachtrij: 0

  • gijs verkouteren, do 02 februari 2012 18:23 Reageer op gijs

    gijs

    "Gemanaged als bedrijven" helaas met gemeenschapsgeld, risicoos en verliezen voor belastingbetalers.

    Vgl. woningcorporaties, vette kinderopvangregelingen etc.

  • Klaas Slager, do 02 februari 2012 09:24 Reageer op Klaas

    Klaas

    De net afgetreden Tjeenk Willink zei bij Buitenhof dat de bevoegdheid over het onderwijs terug moet naar degenen die onderwijzen.
    Er is dus hoop.
    Maar het zal wel even duren voor kwalitatief goed onderwijs weer belangrijker wordt dan futuristische gebouwen.

  • El Che, do 02 februari 2012 00:51 Reageer op El

    El

    Trieste ontwikkeling. Docent, student en de kwaliteit van het onderwijs zijn de dupe.
    En net zo als in de rest van het semi overheidsgebeuren leert men er niets van, trekt men geen of verkeerde conclusies, blijven de verantwoordelijken meestal zitten en moddert ons onderwijs naar de onafwendbare afgrond. Een ieder ziet het gebeuren en niemand, de minister in het bijzonder, doet iets. Sterker nog, de minister ziet hierdoor nog extra gelegenheid om het onderwijs verder kapot te bezuinigen, want weerstand bestaat niet meer.

  • Adrie Kooijman, wo 01 februari 2012 15:55 Reageer op Adrie

    Adrie

    Een puur bedrijfsmatige aanpak houdt geen rekening met kwaliteit, of menselijke waarden, tenzij het De Winst ten goede komt.
    Bedrijfsmatig onderwijs is alleen gericht op maximale cijfers; zo veel mogelijk studenten naar binnen, zo veel mogelijk een diploma, in zo kort mogelijke tijd. Of de kinderen in die tussentijd iets zinvols leren? Boeien!

    Als voorbeeld de 1040 uren norm/discussie. Het gaat alleen om dat getal. Dat de scholieren een week langer in een lokaal opgehokt naar DVD films staren zal iedereen een biet zijn. Of er meer, beter of anders geleerd wordt interesseert geen sterveling. Als de Norm maar Gehaald wordt!

  • Marc Oskam, wo 01 februari 2012 15:36 Reageer op Marc

    Marc

    Deze column sluit naadloos aan bij mijn twee columns in januari op joop.nl geplaatst: "Dat komt er nou van" (onderwijs verbetert niet als je er management-meuk inpompt) en "Ik zorg er voor dat u zich diep schaamt" (de niet-geschreven brief van de minister van Onderwijs gericht aan onderwijsbestuurders die kiezen voor prestigieuze projecten om hun aanzien te vergroten in plaats van het geld te besteden aan 'goed onderwijs' (ook naar aanleiding van die aflevering van "De Slag om Nederland"). Leestip ;-) De beide column zijn het gemakkelijkst te vinden via mijn Bio.
    Marc Oskam.

  • Wendy B, wo 01 februari 2012 14:48 Reageer op Wendy

    Wendy

    'gemanaged zoals een bedrijf'
    Maar als het in het bedrijfsleven zo werkt, werkt het dus ook zo op de arbeidsmarkt waar al die studenten later terechtkomen.
    En aangezien de meeste studenten studeren om een baan te krijgen zal er dus helemaal niets veranderen in onderwijsland omdat de onderwijsfabrieken niets anders doen dan reageren op de vraag op de arbeidsmarkt.

  • Theo Ploeg, wo 01 februari 2012 15:32 in reactie op Wendy B Reageer op Theo

    Theo

    Dat klopt niet, Wendy. De arbeidsmarkt werkt in principe sowieso anders, namelijk als een markt. Het probleem dat ik aankaart als 'bedrijfsmatig managen' is juist typerend voor een hiërarchie waarin beslissingen genomen worden op basis van regels en procedures en dan top-down worden opgelegd.

    De manier van werken is er losgekoppeld van het werk zelf. Vandaar ook dat (een verkeerde interpretatie) van competentiegericht onderwijs in Nederland zo populair is. Ik durf te stellen dat onderwijs en markt juist helemaal niet meer goed op elkaar aansluiten en dat die aansluiting alleen maar is verslechterd sinds de opkomst van de grote onderwijsbureaucratieën die sturen op hoeveelheden in plaats van kwaliteit.

  • Wendy B, do 02 februari 2012 17:51 in reactie op Theo Ploeg Reageer op Wendy

    Wendy

    Maar de manier zoals het werkt in de 'onderwijsfabrieken' is toch precies hetzelfde als in het bedrijfsleven? Enige verschil is dat de burger bij een semi-overheid instelling inzicht krijgt in de interne bedrijfsperikelen waar die bij een commerciëel bedrijf geheim blijven.
    De 'managers' van de onderwijsfabrieken kunnen het uitstekend vinden met hetzelfde soort slag in het bedrijfsleven en maken samen beleid.

    Het lijkt me dat je je als socioloog juist zou gaan verdiepen in de mechanismen en de oorzaken van deze ontwikkelingen die, zoals je zelf al schrijft, tegengesteld zijn aan wat men verwachtte in de jaren '90.
    Er is naar mijn mening geen enkel verschil meer tussen het functioneren van de organisatie van (semi-)overheid en van bedrijfsleven.

  • Tom Meijer, do 02 februari 2012 22:47 in reactie op Wendy B Reageer op Tom

    Tom

    "Er is naar mijn mening geen enkel verschil meer tussen het functioneren van de organisatie van (semi-)overheid en van bedrijfsleven."

    Als dat inderdaad zo is, dan moet dat verschil er zo snel mogelijk weer in gebracht worden. De (semi)overheid is géén bedrijf en moet dat ook niet willen zijn. Eén van de kenmerken van de (semi)overheid is dat er geld bij moet. Daar hebben we zelf voor gekozen. Het zijn taken die, als zij goed worden uitgevoerd, nooit winstgevend kúnnen zijn en die we met zijn allen toch willen hebben. Zodra je daar het winst en efficiencyprincipe op los laat gaat het mis. Het niet-winstgevend zijn heeft niets te maken met verspilling of zogenaamde inefficienty, er zijn nu eenmaal zaken die geld kosten en geen geld opbrengen. Indirect brengen zij echter altijd hun geld op omdat andere oplosssingen per definitie meer kosten. Het is een van de leugens die de neoliberalen tot waarheid gebombardeerd hebben. Een leugen als waarheid verkopen kan best maar het blijft een leugen. Alleen de dommen hebben dat niet door.

  • Zjen Zen, wo 01 februari 2012 14:40 Reageer op Zjen

    Zjen

    Je beschrijft de zielloze waanzin waar de samenleving voor blijft zwichten.
    Dom he?

  • Eline W, wo 01 februari 2012 14:23 Reageer op Eline

    Eline

    Wat gebeurt er met de winst van die onderwijsinstellingen?

  • Jan B, wo 01 februari 2012 21:52 in reactie op Eline W Reageer op Jan

    Jan

    Die wordt opgepot en uiteindelijk besteed aan een niet noodzakelijke nieuwbouw of andere megalomane projecten. Dat wil zeggen, als het geld niet intussen wordt vergokt op de derivatenmarkt.

  • Nieuw!: Veldman, vr 03 februari 2012 08:32 in reactie op Jan B Reageer op Nieuw!:

    Nieuw!:

    Moet die arme kinderen ook nog aangedaan worden de hele dag in de nieuwbouw te zitten :(
    Alsof verplicht in een lokaal dwangarbeid verrichten op zichzelf niet geestdodend genoeg is

 

Reageren

Registreren Wachtwoord vergeten

opiniemakers

Populair

Scroll naar boven Scroll naar boven