vr 25 mei 2012
Bio Bekijk alles van Margriet Sitskoorn Word fan Abonnement
14 april 2010 Reageer (26) 1385 x bekeken Leven
Niets (on)menselijks is ons vreemd
Soms vraag je je af hoe mensen in staat zijn om elkaar de meest vreselijke dingen aan te doen.
Moord, marteling, verkrachting of misschien wat passiever en dichter bij huis, een zwerver negeren ook al vriest hij bijna dood. Of iemand als een hond behandelen omdat zijn gedachten u niet aanstaan. Nu denkt u misschien dat u niet zo gauw het gevaar loopt om een ander onmenselijk te behandelen, maar laat ik aan de hand van recente wetenschappelijke resultaten proberen duidelijk te maken dat we dat risico allemaal lopen. We beginnen met een klein testje.
Ik ga u vragen om aan verschillende mensen te denken en ik wil dat u opschrijft welk gevoel deze gedachten bij u oproepen. De gevoelens waar u uit kunt kiezen zijn: trots, walging, afgunst en medelijden.
Beeld waaraan u moet denken:
Een man in een rolstoel
Snowboardster Nicolien Sauerbreij
Iemand die heel rijk is
Een vervuilde drugverslaafde
Waarschijnlijk heeft u de emoties in het volgende rijtje opgeschreven: medelijden, trots, afgunst en walging. Laat ik u uitleggen hoe dit komt. Volgens het 'stereotype content model’ van Susan Fiske van de Princeton Universiteit deel je mensen razendsnel in als vriend of als vijand en beoordeel je vervolgens of ze ook in staat zijn om zich als vriend of vijand te gedragen. Bij deze beoordeling zijn twee dimensies van belang. De eerste is hoe warm vind je iemand overkomen en de tweede is hoe competent vind je hem of haar.
Door deze beoordeling deel je mensen in, in één van de vier volgende categorieën. Iemand scoort:
1. hoog op warmte en hoog op competentie,
2. hoog op warmte en laag op competentie,
3. laag op warmte en hoog op competentie,
4. laag op warmte en laag op competentie.
Afhankelijk van in welke categorie iemand valt, ervaar je een bepaald gevoel ten opzichte van die persoon. Mensen uit categorie 1 roepen trots op. Iemand uit categorie 2 roept medelijden op. Een persoon uit categorie 3 roept afgunst op en mensen die in categorie 4 vallen, vervullen je met walging.
U kunt kijken of dit ook voor u opgaat door nog eens terug te denken aan de beelden die ik u eerder vroeg op te roepen. Iemand in een rolstoel valt vaak stereotyperend in categorie 2 (medelijden), Belgische topsporters over het algemeen in categorie 1 (trots), een rijk iemand in categorie 3 (afgunst) en een drugsverslaafde in categorie 4 (walging). Vooral met die laatste categorie is iets bijzonders aan de hand.
Eerder onderzoek toonde namelijk aan dat als we nadenken over mensen, er een specifiek deel voor in onze hersenen geactiveerd raakt: de mediale prefrontale hersenschors. De wetenschappers Lasana Harris en Susan Fiske lieten zien dat als mensen naar foto’s kijken van mensen uit de drie eerste categorieën dit gebied inderdaad duidelijk geactiveerd wordt. Kijken ze echter naar foto’s uit categorie 4, dus naar foto’s van mensen die walging oproepen, dan is dit niet het geval.
Dit klinkt in eerste instantie misschien niet zo spannend maar als u er verder over nadenkt, is het echt schokkend. Het impliceert namelijk dat als u naar mensen kijkt die walging bij u oproepen het gebied dat specifiek betrokken is bij het nadenken over mensen niet geactiveerd raakt in uw hersenen. Volgens de onderzoekers worden de mensen die walging oproepen, en denk hierbij niet alleen aan drugsverslaafden maar aan allerlei mensen die walging bij u oproepen, niet echt als menselijk waargenomen.
Dat kan verklaren waarom we deze mensen soms onmenselijk behandelen. We zien die ander namelijk eerder als een ding en een ding hoef je niet menselijk te behandelen. Het is schokkend en inzichtelijk tegelijk. Dit onderzoek lijkt aan te tonen dat door de werking van onze hersenen niets (on)menselijks ons vreemd is. Ik beloof u dat ik ga uitzoeken of er enig kruid gewassen is tegen dit (on)menselijk gedrag.
Bron: Dehumanizing the lowest of the low: neuroimaging responses to extreme out-groups. Harris LT, Fiske ST. Psychol Sci. 2006 Oct;17(10):847-53.
Dit stuk is eerder gepubliceerd in het blad Psyche & brein.
Laatste Reacties (26) Reageer Reacties in wachtrij: 0
-
roel van dijk, vr 16 april 2010 16:44 Reageer op roel
Na het lezen van je stuk zou je denken dat we verslaafden in Nederland massaal zouden laten doodvriezen of rot behandelen, maar dat valt reuze mee. Ik heb nog nooit meegemaakt dat een bedelende zwerver wordt afgeblaft. Winters worden er extra slaapruimtes ingericht voor zwervers en de politie haalt ze van straat. Verslaafden krijgen een chaletje in Drenthe om een nieuw leven op te bouwen. Hoe kan dat? Omdat in tegenstelling tot wat vaak beweerd wordt beschaving geen dun laagje is maar diepgeworteld is in de mens, en de mens in beginsel een sociaal dier is. Die delen van de hersenen die empathie regelen zijn niet recent maar ook oud en diep geworteld. En het kruid is al ontdekt, het heet een rechtsstaat, waar mensen rechten hebben.
-
Aert Willem d'Holbach, vr 16 april 2010 17:01 in reactie op roel van dijk Reageer op Aert Willem
De emotie die we voelen is niet per definitie gelijk aan de manier waarop we mensen behandelen. U ziet het hier ook in diverse reacties: mensen voelen afgunst voor iemand die rijk is en reageren daarop door te zeggen dat ze die persoon walgelijk te vinden.
Kent u niet de gevoel dat u als jongetje heimelijk verliefd was op een meisje en haar dan ging pesten om haar aandacht te krijgen? Feitelijk een heel onvolwassen reactie en dat mag natuurlijk, zeker als je een jaar of negen bent. -
Mw. Oeverloos, do 15 april 2010 13:33 Reageer op Mw.
Hooe gaan we reageren op een rijke, drugsverslaafde gehandicapte topsporter?
Mijn lijstje, voor wat het waard is:
Een man in een rolstoel -- neutraal, is een mens als alle andere, niets bijzonders.
Snowboardster Nicolien Sauerbreij - medelijden, heeft haar hele leven ongetwijfeld nooit anders gedaan dan sporten, maar hoe herken in deze ongetwijfeld lieve dame een topsportster?
Iemand die heel rijk is -- Rijkdom is geen uiterlijk kenmerk, onzin derhalve.
Een vervuilde drugverslaafde - Drugsverslaving is wederom geen uiterlijk kenmerk, onzin dus. Wel voel ik meestal walging bij mensen die er erg onverzorgd uitzien. -
Erwin Hoogkamer, do 15 april 2010 09:31 Reageer op Erwin
Een interessant stuk over het brein en de slinkse manieren die het heeft om je in de maling te nemen, Maar wij zijn niet alleen een brein, het leven van onze emoties en intuitie zullen hele andere uitkomsten geven.
Het is niet voor niet HUMAN COMPLEX.
Een wetenschap maakt vaak een ding duidelijk, maar hoe verhoud het zich tot de rest van het complex?
Je kunt je brein ook wat leren, bijvoorbeeld door het veelvuldig met je eigen "will have, and won't haves" te confronteren.
Als je maar vaak genoeg zegt/schrijft dat je geen discriminatie wilt, zal dit ook in je complex en ook in je brein verankerd raken. -
Hans Dekkers, do 15 april 2010 09:49 in reactie op Erwin Hoogkamer Reageer op Hans
Inmiddels is toch wel meer dan voldoende duidelijk dat ook je emotie en je intuïtie in je brein zetelen. Dat onderscheid maken is achterhaald.
-
uitgeschreven uitgeschreven, wo 14 april 2010 23:08 Reageer op uitgeschreven
De verschrikkingen die sommige mensen in staat zijn onschuldige anderen aan te doen zijn vaak verbijsterend.
Maar wat mij vaak nog meer zorgen baart is de bereidheid van mensen die zelf helemaal geen slachtoffer zijn geweest, om anderen in haatcampagnes de meest vreselijke dingen toe te wensen. Er is geen wens tot het krijgen van een objectief beeld en een grote wens om de kring van mensen zo sterk mogelijk uit te breiden. Een klein aantal Marokkanen gaat over de schreef en meteen deugen alle Marokkanen niet. Een klein aantal priesters gaat over de schreef en meteen deugt de hele kerk niet. Enzovoorts, enzovoorts.
Ik wou dat onze media in staat waren om wat eerlijker te rapporteren in plaats van zich voortdurend en uitsluitend op misstanden te concentreren. Culemborg werd wereldnieuws binnen Nederland, maar de duizenden plaatsen waar mensen van verschillende achtergrond uitstekend met elkaar samenleven zijn niet interessant. We zoeken gewoon naar slachtoffers waarop we onze frustraties verbaal kunnen uitleven. Het is die vorm van agressie die me al vaker het gevoel gaf om met mijn gewoonte om mij dagelijks via de diverse media die mij ter beschikking staan te informeren maar eens te kappen. De gewone alledaagse werkelijkheid van elke dag die mij omgeeft is zoveel vrediger! -
vanessa s., wo 14 april 2010 21:09 Reageer op vanessa
Ik begrijp nu mijn onmenselijke gedachten ten opzichte van ex#1wat beter, ja.
-
C Boog, wo 14 april 2010 20:04 Reageer op C
Los van verschillen tussen mensen en hun emoties bij dezefde zaken/mensen, interessant is dat ALS iemand bij iemand anders (of iets anders) als eerste beeld 'walging' ervaart of voelt, een bepaald denkvermogen wordt uitgeschakeld.
Zo wordt in dit stuk wetenschappelijk verklaard waarom mensen die walgen van bepaalde rassen, homo's, religie etc. onbewust dom zijn :)
Vraag me af of dit alleen bij 'walging' speelt en niet bij veel meer zaken... -
Aert Willem d'Holbach, wo 14 april 2010 23:36 in reactie op C Boog Reageer op Aert Willem
Wat is dan "bewust dom zijn"?
-
Nelma Franke fka Mark Mark, wo 14 april 2010 20:04 Reageer op Nelma Franke fka
Nou dan zijn we er toch uit? Onrendabelen kunnen er niets aan doen dat ze onrendabel zijn, ik kan er niets aan doen dat ik van bepaalde onrendabelen walg
-
zorba de griek, wo 14 april 2010 17:30 Reageer op zorba
Het is de eerste logische en wetenschappelijke verklaring die ik heb gehoord waarom mensen compleet blokkeren als ze de letters PVV horen en niet meer staat zijn normaal een inhoudelijk oordeel te vormen.
-
Pablo Moleman, wo 14 april 2010 17:10 Reageer op Pablo
Die Snowboardmevrouw ken ik niet, voor de overige drie voel ik medelijden, maar zeker geen walging.
-
Censuur Joop, wo 14 april 2010 16:59 Reageer op Censuur
En als je nou niet kan kiezen omdat de termen van de emoties niet aansluiten op hetgeen men ervaart?
Niet iedereen voelt hetzelfde. Zo ben ik niet trots op een snowboarder, voetballer, tennisser, zeezeiler, noem maar op, maar de directe omgeving ongetwijfeld wel. Anders ligt het als één van mijn kinderen een topprestatie neerzet.
Ik voel geen afgunst voor rijkdom, omdat ik niet meer nodig heb dan wat ik heb en al het andere is een overbodige last. Ik kan het geld niet meenemen in mijn graf en mijn kinderen hebben het niet nodig.
Wel heb ik een bloedhekel aan mensen die "rijk" (wat een betrekkelijk woord!) zijn en neerkijken op mensen die het minder hebben en zich daarvoor ook nog eens als orang oetangs op de borst roffelen.
Zo zal ik geen medelijden hebben met iemand in een rolstoel. Dat had ik zelfs niet met mijn aan ALS lijdende moeder. Het lost namelijk geen ene reet op. Mijn ervaring is dat mensen in een rolstoel (en ik ken er inmiddels heel wat) geen medelijden nodig hebben, wel begrip en een beetje aandacht voor de situatie waarin ze verkeren.
Ik heb medelijden met mensen die geen mededogen en begrip voor andere mensen die het ik welk opzicht dan ook slechter en moeilijker hebben dan zijzelf, en toch maar blijven blerren dat zelfredzaamheid en eigen verantwoordelijkheid hét tovermiddel is.
Walging voor een vervuilde junk zal ik nooit hebben omdat ik de achtergronden van veel junks maar al te goed ken. Het is over het algemeen geen keus om een vervuilde junk te zijn. Hoe kan je walgen van iets dat zo verdrietig is? Hoe kan ik dat ooit als onmenselijk ervaren? Het leven dat ze (noodgedwongen moeten) lijden is walgelijk, niet de mens die dat leven lijdt.
Als er al iets medelijden op zou moeten roepen dan is het een vervuilde junk.
Walging wordt bij mij opgeroepen door wat ik zo nu en dan o.a. hier op JOOP lees. Zo erg dat ik er soms zelfs misselijk van word.
Nee, leuk hoor, die hersenonderzoeken, maar niet ieder mens is hetzelfde al doen die hersens een ander misschien denken dat het wel zo is. Dat is het leuke van hersens, ze kunnen je met bijzonder veel gemak op het verkeerde spoor zetten.
Maar het is wetenschap, ik hou van wetenschap, ik hou van de leer der hersenen en aanverwante zaken, dus zal ik aan moeten nemen dat mijn persoonlijke emoties een loopje met me nemen... of mijn hersens zouden me voor moeten liegen.
Wie zal het zeggen.... -
Joop Schouten, wo 14 april 2010 19:04 in reactie op Censuur Joop Reageer op Joop
Mooi 'zoit' Nelma !
1 op 1.
: ) -
J van Ginkel, vr 16 april 2010 12:05 in reactie op Censuur Joop Reageer op J
De variatie in emoties zal zeker bestaan. Niet iedereen reageert precies hetzelfde. Maar ik ben bang dat wanneer je onder een scanner wordt gelegd en je dit soort foto's te verwerken krijgt, het resultaat je zal tegenvallen. De onbewuste emoties zijn veel sterker en invloedrijker dan we willen toegeven. Maar juist omdat we ook wlagen van dat gevoel `rationaliseren' we dat snel weg of geven het `een basis'. De opmerking over `neerkijkende' rijken is een case in point. Hoe snel beslis je dat iemand `neerkijkt' en op basis waarvan? Die beslissing neem je meestal al voordat je iemand gesproken hebt, maar gewoon `omdat ie er arrogant uitziet'. Dat hoef je niet eens bewust te denken, dat doet het brein onbewust voor je ...
-
Joop Schouten, wo 14 april 2010 16:12 Reageer op Joop
Een van m'n favoriete onderwerpen Margriet. Leuk, bedankt!
Maar ik mis de klassieker 'Tranen van een krokodil' van Piet Vroon.
Hét standaardwerk over dit onderwerp naar mijn idee.
Was er een speciale reden om deze niet toe te voegen? -
YggY ..., wo 14 april 2010 16:12 Reageer op YggY
Medelijden met iemand in een rolstoel, zou kunnen. Trots op een snowboardster? Waarom zou ik trots zijn op een snowboardster, ik ben meer afgunstig omdat ik die sport niet beheers. Iemand die heel rijk is vervult mij van walging en met een vervuilde drugsverslaafde heb ik ook medelijden.
Trouwens 4 soorten mensen en 4 soorten gevoel en dan zeggen dat je mag kiezen is niet helemaal eerlijk. -
Thayli - Rah, wo 14 april 2010 17:11 in reactie op YggY ... Reageer op Thayli
"Iemand die heel rijk is vervult mij van walging..."
Walging, of gewoon jaloezie?
Maar met een vervuilde drugsverslaafde, die zelf willens en wetens snuift/rookt/spuit, heeft u wel medelijden. O ja, we moeten natuurlijk rekening houden met andere factoren. Dat doen we niet met rijke mensen die hard voor hun geld gewerkt hebben, want die vervult je MET walging.
Wat een schitterende redenatie. -
YggY ..., wo 14 april 2010 17:16 in reactie op Thayli - Rah Reageer op YggY
U bent degene die redeneert
-
Aert Willem d'Holbach, wo 14 april 2010 23:40 in reactie op Thayli - Rah Reageer op Aert Willem
Exact mijn gedachte. Iemand die zo jaloers is dat hij van zichzelf walgt.
-
, do 15 april 2010 08:56 in reactie op Aert Willem d'Holbach Reageer op
Aert.
Je moet je eigen gevoelens en emoties, datgene wat je zelf onder bepaalde omstandigheden voelt, niet projecteren op een ander.
Als die ander zegt dat hij niet jaloers is, hoef je dat niet te ontkennen omdat jijzelf in zijn geval stinkend jaloers zou zijn. -
Aert Willem d'Holbach, do 15 april 2010 09:44 in reactie op Reageer op Aert Willem
En jij moet niet zo hineininterpretieren. De wetenschap van Margriet Sitskoorn komt op mij betrouwbaarder over dan de hersenspinsels van ene Yggdrasill en dan vergeef ik Margriet even het "gevalletje Clifford".
-
YggY ..., do 15 april 2010 12:46 in reactie op Aert Willem d'Holbach Reageer op YggY
Hersenspinsels?
Gelukkig dat uw eigen bijdrage doorlopend getuigt van grote betrokkenheid met uw medemens -
Aert Willem d'Holbach, wo 14 april 2010 23:55 in reactie op Thayli - Rah Reageer op Aert Willem
Verhelderend stukje maar het komt toch een beetje op me over als "yet another morning in the life of my brain"
-
Han van der Horst, wo 14 april 2010 15:55 Reageer op Han
Dit is een heel interessant stuk omdat het ook de werking van de haatpropaganda blootlegt: de vijand moet op alle manieren ontmenselijkt worden. Het beeld is dan vaak nog belangrijker dan het woord.
-
Hans Dekkers, wo 14 april 2010 15:55 Reageer op Hans
Zou hier het spreekwoord 'Onbekend maakt onbemind' opgaan? Er zijn natuurlijk mensen die juist medelijden voelen bij het zien van een drugsverslaafde en zelfs actief worden om drugsverslaafden te helpen. Volgens de redenering in dit artikel zouden ze dat niet doen als ze niet iets in hen zouden herkennen, of begrijp ik het dan verkeerd? Je hoort wel vaker dat mensen die een junk in hun eigen omgeving hebben bereidwilliger zijn om andere junks te helpen. Als het zo werkt lijkt me de beste remedie om meer mensen bekend te maken met de verhalen over hoe mensen verslaafd raken. Begrip als kruid tegen dit (on)menselijke gedrag?
opiniemakers
-
Mei Li Vos Directeur Orangegas en publicist
Bio -
Ivan Wolffers Hoogleraar Gezondheidszorg en Cultuur VU
Bio -
Ewout Klei Politiek historicus
Bio -
Boris van der Ham Tweede Kamerlid D66
Bio -
Brecht van Hulten presentatrice Kassa
Bio
Populair
-
De échte keuze van Samsom
Media verdraaien uitspraken van PvdA-leider over voorkeur voor SP
8005 x bekeken Korte Scan
Reageer (356) Politiek Twitter -
Kamermeerderheid voor ESM
UPDATE: PvdA eist extra garanties ... Stemming volgt morgen
7616 x bekeken Korte Scan
Reageer (553) Economie Twitter -
Volkskrant wil Joop verbieden
Hoofdredacteur: 'Joop is directe concurrent van onze opiniepagina' ... Joop-verbod moet lezers naar VK-site drijven
5923 x bekeken Korte Scan
Reageer (195) Media Twitter -
Peiling: Sap ruim aan kop
Update: Het GroenLinks-dilemma op het podium: Bevlogenheid versus bedachtzaamheid ... EenVandaag: 77 procent GroenLinks-leden kiest voor Sap
5623 x bekeken Korte Scan
Reageer (131) Politiek Twitter -
'SP smijt deur dicht voor GroenLinks'
[VIDEO] SP-voorzitter Jan Marijnissen wil volgens Limburgse krant niet meer samenwerken met GroenLinks ... Nieuws ook door andere media overgenomen … SP-woordvoerder ontkent … Frans Timmermans was aanwezig en bericht op Facebook: 'dat Jan Marijnissen de deur naar GroenLinks keihard dichtsmeet. Was ik niet met hem eens' ... Marijnissen: Met Dibi aan het roer is links GroenLinks voorbij
5142 x bekeken Korte Scan
Reageer (249) Politiek Twitter -
GroenLinks pakt forens hard
Update: GroenLinks legt uit: Arme mensen betalen voor dure leasebakken van de rijken ... GroenLinks-Tweede Kamerlid Ineke van Gent verdedigt Lenteakkoord: Dan ga je maar dichter bij je werk wonen
4782 x bekeken Korte Scan
Reageer (367) Economie Twitter -
Het Joop-verbod van de Volkskrant
Francisco van Jole Apart: Voor de tweede keer in korte tijd is er in de Tweede Kamer gepleit voor het verbieden van Joop.
3968 x bekeken Korte Scan
Reageer (102) Media Twitter -
De Hond peilt: Heftige electorale schommelingen
VVD-achterban niet blij met lenteakkoord ... Dibi kost GroenLinks zetels ... PvdA en PVV profiteren ... Geen meerderheid voor 'Kunduz-coalitie' ... Europa en euro zullen belangrijke rol spelen op 12 september
3421 x bekeken Korte Scan
Reageer (186) Politiek Twitter -
D66 wil 40-urige werkweek terug
D66-Tweede Kamerlid Wouter Koolmees in Buitenhof: Een officiële vrije dag opgeven levert ook economisch voordeel op
3130 x bekeken Korte Scan
Reageer (171) Politiek Twitter -
Presentator stuurt 'Barbie' live uit show
Dat zouden ze vaker moeten doen...
2970 x bekeken Korte Scan
Reageer (22) Kijknou Twitter

