Bio Bekijk alles van Joop Debat Word fan

Joop Debat

Joop Debat live bij De Gids FM op Radio 1

22 februari 2012 Reageer (17) 1016 x bekeken Leven RSS

Komt de 'fiets' uit Duitsland?

Al meer dan een eeuw wordt gezocht naar de herkomst van het woord 'fiets'. Taalkundigen uit België menen het nu gevonden te hebben

Het was een etymologisch mysterie: taalkundigen konden ondanks meer dan een eeuw speurwerk, niet achterhalen waar het woord 'fiets' vandaan komt. Twee taalkundigen van de Universiteit Gent, Gunnar de Boel en Luc De Grauwe, menen nu het antwoord te hebben gevonden. 'Fiets' komt van het Duitse 'Vize', wat wordt uitgesproken als 'fietsen'. Vize betekent 'vice', maar ook 'ersatz' of 'surrogaat'. In dat geval is de fiets een surrogaatpaard. De Boel gaat in het Joop-debat in discussie met taalkundige Jan Stroop. Volgens Stroop klopt de hypothese van de Belgen absoluut niet.

Volg het Joop-debat om 11:45 uur live via De Gids FM.

Taalkundige Jan Stroop is het helemaal niet eens met de hypothese. Hij gaat in debat met professor De Boel uit België, die het heel plausibel acht dat de fiets als surrogaat paard werd gezien. De uitdrukking 'stalen ros' wordt immers ook nog steeds gebruikt.

De Boel begrijpt niet waarom het zo lang heeft geduurd voordat de herkomst van het woord 'fiets' is gevonden. Het ligt volgens De Boel zo voor de hand, wanneer je het weet. Desalniettemin zijn etymologen meer dan een eeuw opzoek geweest naar de herkomst. Sterker nog: In de aller oudste bewaard gebleven schriftelijke vermelding van het woord (1886, Arnhemsche Courant) gaat het al over de vraag waar het woord vandaan komt. Er zijn wel dertig hypothesen bedacht. De Gentse onderzoekers voegen daar nu één aan toe.

De Boel kwam op het spoor toen hij Duitse vrienden cider schonk. In het zuidelijke Rijnland heet het 'vice-wijn' (ofwel: surrogaatwijn), kortweg: 'viez', wat uitgesproken wordt als fiets. De Boel redeneert dat het ook zo kan zijn gegaan met de fiets. Van vice-paard, naar viez, naar fiets.

Taalkundige Jan Stroop vindt het ontleningsmodel erg onwaarschijnlijk. Zo komt het woord 'fits' in het 'rechtsrheinische' Wipperfürth, een plaats in het oude hertogdom Berg, in het Ostbergische dialectgebied, voor. Wipperfürth ligt zo'n 80 kilometer van de meest nabije grens met Nederland. De Boel en De Grauwe gaan ervan uit dat het woord, nadat het was geïntroduceerd in Wipperfürth, het is terechtgekomen in Nederland. Volgens Stroop heeft het woord in dat geval een te lange weg moeten afleggen, om zonder een spoort achter te laten, in de Nederlandse taal terecht te komen. 'Het zou minder zijn als fiets in het Duits een algemeen gebruikelijk woord was', aldus Stroop. 'Maar dat is het niet en nooit geweest.'

Laatste Reacties (17) Reageer Reacties in wachtrij: 0

  • ad da, di 28 februari 2012 21:41 Reageer op ad

    ad

    eeuu daar moet een taal kundigen opkomen?
    laat ik nu denken dat de bouwer/uitvinder daar het andwoord op heeft,
    weer een product wat op gewardeerd wordt,taalkundigen ha.
    zeg maar kassa juf,naar c/kassiaire,maar omdat het frans klinkt,mag een lageropgeleide het niet meer doen,je moet daarvoor nu m++of h hebben,bliep das dan 2.99 euro.

  • Arie Stuijt, za 25 februari 2012 14:24 Reageer op Arie

    Arie

    Er wordt weer wat afgefietst. Maar goed, het woord fiets laat in ons land iedereen precies weten wat het is: gewoon, een fiets!

  • Bataafs Republikein, za 25 februari 2012 00:39 Reageer op Bataafs

    Bataafs

    Het apparaat is toch in Frankrijk uitgevonden? En het eerste woord ervoor was de velocipede, wat de Russen met 'velosiped' nagenoeg gekopieerd hebben. Waar komen al die andere benamingen dan vandaan? Vize/Vice in het Duits lijkt me erg onwaarschijnlijk, want die zeggen altijd 'Rad'. Mijn gevoel zegt me dat het woord 'fiets' een Italiaanse verkorting/verbastering is van het Franse 'velocipede'. Alhoewel je zou kunenn zeggen dat de c in velocipede discutabel is. de ts-klank komt niet voor in het Italiaans, dus neig je eerder naar Duits. Alleen is die taal evenmin houdbaar omdat het daar al sinds mensenheugenis Rad/Fahrrad is. Je hebt een paar hele goede filologen nodig om dit uit te zoeken.

  • Tsjeard Aidoo, za 25 februari 2012 15:13 in reactie op Bataafs Republikein Reageer op Tsjeard

    Tsjeard

    =Alleen is die taal evenmin houdbaar omdat het daar al sinds mensenheugenis Rad/Fahrrad is=
    Alleen spraken ze daar die taal nog niet toen de fiets uitgevonden werd. Duitsland bestaat pas sinds 1870 en is in feite Pruisen. Het Duitsland noemen was een politieke keus. Voor 1870 noemden ze hun taal daar naar het land waar ze toen in woonden. Duits werd gesproken in Nederland. Dat fiets van vice stamt is derhalve heel aannemelijk. Waarom het in Duitsland anders heet is verklaarbaar. Na 1870 werd de taal daar een zaak van de staat, ambtenaren gingen bepalen welke woorden correct Duits (Pruisisch) waren, en vonden fiets niet maar fahrrad wel oké.

  • Maria Spaai, do 23 februari 2012 19:13 Reageer op Maria

    Maria

    Gelukkig, nu weet ik waarom ik zo van fietsen houd. Ik ben van Duitse (Dietse) bloed.

  • Social Darwinist, do 23 februari 2012 13:58 Reageer op Social

    Social

    Klinkt als:

  • gijs verkouteren, do 23 februari 2012 13:29 Reageer op gijs

    gijs

    Fahr rad = rij wiel (Ned.) = rij ijzer (Be)

  • Semolina Pilchard, do 23 februari 2012 11:46 Reageer op Semolina

    Semolina

    'k Denk dat drie Marokkaanse soldaten het woord 'fiets' naar Nederland hebben gebracht.

  • Censuur Joop, do 23 februari 2012 11:38 Reageer op Censuur

    Censuur

    Aha, nou begrijp ik waarom de Duitsers in de oorlog alle fietsen opeisten. Zij haalden gewoon terug wat van hen was. Vicerikken.

  • roher vogel, do 23 februari 2012 10:55 Reageer op roher

    roher

    Omdat de uitvinding van fiets leidde tot hoger FRIET consumptie -na veel inspanning tegen weer en wind intrappen, bijkomen bij het kraampje op de hoek- heeft men van FRIETS fiets afgeleid. Heb ik me laten vertellen.

  • Dr. Strangelove, do 23 februari 2012 10:54 Reageer op Dr.

    Dr.

    Dhr Viets was een van de eerste rijwielmakers in Nederland.

    Dat het woord fiets daar vanaf stamt is 'ontkracht' omdat het woord fiets al voorkwam (maar heel zeldzaam) 10 jaar voordat Dhr Viets zijn fietsenwinkel opende in Wageningen. Toen was Dhr Viets 33 jaar oud.

    Ik mag hopen dat men hard bewijs heeft dat Dhr Viets nooit een fiets heeft gemaakt voor 1880, noch er een heeft gehad, en zich niet beperkt heeft tot de boekhouding van zijn fietsenhandel.

    je kan je zo voorstellen dat het woord ontleent is aan de achternaam van iemand die op een opzienbarende nieuwigheid als een fiets rondreedt voor hij ze produceerde, en je kan je voorstellen dat de interesse van Dhr. Viets voor fietsen 10 jaar ouder is dan zijn eerste eigen produkt.

  • Arjan Smit, do 23 februari 2012 09:12 Reageer op Arjan

    Arjan

    We hebben het woord 'fiets' aan Caesar te danken. Veni, vidi, vici: ik kwam, ik zag en ik fietste weg.

  • Klaas Slager, do 23 februari 2012 09:02 Reageer op Klaas

    Klaas

    Wat de uitdrukking 'academische discussie' betekent is weer eens duidelijk.

  • Bernie Whistler, do 23 februari 2012 08:21 Reageer op Bernie

    Bernie

    Moet zeggen dat ik de Gentse 'vice' insteek heel plausibel vind. Sowieso een aardige discussie. Onschuldiger dan het spitten naar de oorsprong van de frites, dat België en Frankrijk zowat op de rand van de 1e Patattenoorlog bracht.

    Taalbolleboos Wim Daniëls mocht dit 'fiets' onderzoek van de week bij Pauw & Witteman aanzwengelen en verder verklaren. Hij kan dat als geen ander. Momenteel is hij er reguliere gast, wat een te gekke aanwinst aan de P&W-tafel zeg.

  • de heer Meijerink, do 23 februari 2012 07:36 Reageer op de heer

    de heer

    Volgens mij komen die Duitse fietsen uit Nederland, althans dat beweerde opa altijd. Hij wil de zijne nog steeds terughebben!

  • Han van der Horst, wo 22 februari 2012 23:54 Reageer op Han

    Han

    Ik geloof het ook niet. Het is te ingewikkeld.

  • Evert van Vliet, do 23 februari 2012 09:23 in reactie op Han van der Horst Reageer op Evert

    Evert

    Complexiteit gaat er meestal in als zoete koek....ik vraag em veel eerder af wie het valse plat heeft uitgevonden.

 

Reageren

opiniemakers

Populair

Scroll naar boven Scroll naar boven