Bio Bekijk alles van Ad Lagendijk Word fan

Ad Lagendijk

Ad Lagendijk Hoogleraar aan UvA

25 november 2010 Reageer (24) 1464 x bekeken Politiek RSS

Hogere straf bij geweld tegen hulpverleners is onrechtmatig

De discussie over hogere straffen voor plegers van geweld tegen hulpverleners begint het niveau van een hysterie te naderen

Allemaal voelen we woede in ons opkomen als voor de zoveelste keer de media ons melden dat politieagenten belaagd zijn door tuig van de richel, of als we weer horen dat ambulance-medewerkers tijdens hun werk met de dood bedreigd zijn. Menig gezagsdrager beseft de aanwezigheid van deze gevoelens van afschuw in de samenleving en speelt er handig op in.

Mijn mening vat ik samen in twee stellingen:

1. Extra juridisch onderscheid maken tussen gewone burgers en werknemers met een publieke functie is ondoenlijk en de pogingen daartoe zijn ongewenst.

2. In het huidige Wetboek van Strafrecht en Wetboek van Strafvordering zijn genoeg aanknopingspunten aanwezig om veroordeelden voor lichamelijk geweld of mishandeling zwaardere straffen te laten krijgen. De rechters blijken de eisen van de officieren van justitie in deze zaken in hoge mate te volgen.


Een paar dagen geleden (meer precies: op 20-11-2010) kreeg de Tweede Kamer een brief met een bijlage toegestuurd van Mr. Ivo Opstelten, de Minister van Justitie en Veiligheid. De brief heeft als onderwerp 'Aanbieding van onderzoek naar straffen bij agressie en geweld tegen publieke ambtsdragers'. De bijlage was een rapport (Lodewijks e.a.) getiteld 'Straftoemeting bij geweld tegen kwalificerende slachtoffers', gemaakt door medewerkers van het Instituut voor Slachtofferkunde van de Universiteit van Tilburg. Ik zal het hier hebben over de inhoud van de brief, hoewel ook de vorm van de brief van bedenkelijk niveau is.

Allemaal voelen we woede in ons opkomen als voor de zoveelste keer de media ons melden dat politieagenten belaagd zijn door tuig van de richel, of als we weer horen dat ambulance-medewerkers tijdens hun werk met de dood bedreigd zijn. Menig gezagsdrager beseft de aanwezigheid van deze gevoelens van afschuw in de samenleving en speelt er handig op in. Verleden jaar waarschuwde de Amsterdamse burgemeester Job Cohen tijdens een toespraak voor een gehoor van ambulance-personeel met emotionele stem. "Je blijft met je poten af van overheidspersoneel". En nu Ivo Opstelten in krom Nederlands in de eerder genoemde brief: "Geweld tegen medewerkers met een publieke taak kan niet."

Maar al deze populistische uitspraken geven geen pas. Niet alleen van ambulancebroeders moet je met 'je poten afblijven'. Je moet van iedereen afblijven die dat niet wenst. Handtastelijkheden en andere vormen van onvrijwillig lichamelijk contact zijn altijd ongewenst en in onze wet ook altijd strafbaar. Het Wetboek van Strafrecht is hierover heel duidelijk, bijvoorbeeld artikel 300. En artikel 304 verzwaart de straf van de misdrijven als die gericht waren tegen een 'ambtenaar'. In artikel 159 staat dat iemand die een brandweerman in de weg loopt tot zes jaar gevangenisstraf kan krijgen.

Wie zijn die mensen in publieke dienst? Opstelten lijkt de weg kwijt wat betreft de classificatie van deze personen. Eerst noemt hij ze 'publieke ambtsdragers', een statig begrip dat in geen Nederlandse wet voorkomt en verderop in zijn brief spreekt hij van 'werknemers met een publieke taak'. De Tilburgse onderzoekers gebruiken een andere taal. Die spreken van 'politiefunctionaris en 'andere' functionarissen'. Verderop blijken ook niet-ambtenaren te kunnen worden geklasseerd als publieke hulpverleners. Particuliere beveiligers van het CS in Amsterdam, of een boswachter en buitengewoon opsporingsambtenaar in dienst van de Verenging Natuur en Milieu, of de conrector van een scholengemeenschap, zijn zij 'kwalificerende' beroepsbeoefenaren? Het maken van dit onderscheid is een gebed zonder end en leidt tot discriminatie.

Deze en de volgende alinea zijn een beetje technisch, maar belangrijk omdat ik erin wil aantonen dat Opstelten de Kamer verkeerd informeert. Gewoon doorbijten dus. Het aantonen van de eventuele toename of afname in geweld tegen deze beroepsgroepen zou mijnsinziens een kwestie moeten zijn van een aantal rechterlijke uitspraken in een paar tabellen zetten. De praktijk is anders. Er zijn volgens het Tilburgse rapport Lodewijks e.a. in Nederland slechts twee onderzoeken gedaan over deze vorm van straatgeweld: Een, gepubliceerd in 2001 (Driessen e.a.), en getiteld 'Geweld tegen werknemers in de (semi) openbare ruimte' en een veel aandacht trekkend rapport van 2007 (Sikkema e.a.) getiteld 'Ongewenst gedrag besproken'. Helaas zijn beide onderzoeken alleen maar resultaten van 'enquÍtes' onder de publieke werkers, met een respons van 30%. In deze - voor betrokkenen zulke emotionele zaken - lijkt mij onderzoek dat enkel is gebaseerd op vragenlijsten ingevuld door betrokkenen onbetrouwbaar. Verder worden er in deze onderzoeken geen trends geconstateerd in de frequentie van de delicten.

In de brief aan de Tweede Kamer stelt Opstelten dat uit het rapport Lodewijks e.a. blijkt dat het met de aanpak van dit soort agressie de goede kant opgaat, omdat rechters nu wel de richtlijn tot strafverhoging volgen. Die conclusie is onjuist omdat er had moeten staan dat de officieren van justitie nu wel de richtlijn volgen. Uit zowel Lodewijkse e.a als uit het veel uitgebreidenere rapport uitgebracht in 2007 (Van der Aa e.a.) komt naar voren dat de rechters braaf de eisen van de officieren van justitie volgen.

Werkers in de publieke sector doen zwaar, moeilijk en vaak ondankbaar werk. Ze worden ook nog onderbetaald. Aan dat laatste zou iets gedaan moeten worden. Maar toen de politie in 2008 succesvol staakte werd de hele PvdA-elite ingezet - met Wouter Bos voorop, geholpen door Ex-CNV-er Doekle Terpstra, om de PvdA-minister Guusje Ter Horst te redden. Met succes want de politie is terug in haar hok en wordt nu verblijd met een dode mus: officieren van justitie eisen hogere straffen.

Laatste Reacties (24) Reageer Reacties in wachtrij: 0

  • Jan B, vr 26 november 2010 00:28 Reageer op Jan

    Jan

    Bedankt voor de reactie. De afbakening van de groep is inderdaad wel een probleem. Ikzelf zou voorstellen om de extra bescherming alleen te laten gelden voor functionarissen die duidelijk als zodanig herkenbaar zijn (personeel van hulpdiensten, artsen en verplegend personeel in ziekenhuizen mits in werkkleding etc.). Wat mij betreft geen wildgroei aan "beschermde beroepen".

  • Sjiek Ismigdat, vr 26 november 2010 08:54 in reactie op Jan B Reageer op Sjiek

    Sjiek

    Zou je te veel groepen in de beschermde categorie stoppen draait het uiteindelijk wellicht uit op het onderscheid tussen werkenden en niet-werkenden. Je moet dus idd behoorlijk selectief zijn.

  • Ad Lagendijk, do 25 november 2010 22:22 Reageer op Ad

    Ad

    Ik ben blij met de reacties. Uiteraard vind ik dat de hier besproken vormen van geweld bestraft moeten worden. En dat ook moet worden getracht om dit geweld te voorkomen. Maar preventie schijnt niet hoog te staan op de huidige politieke agenda. Opstelten wil spierballen tonen. Hij wil vooral dat er zwaarder gestraft wordt.
    Dat dat zwaarder straffen nog niet genoeg is gebeurd, verwijt hij impliciet de rechterlijke macht. Terwijl de oorzaak voor dit trage opgang komen van de hogere straffen bij het OM ligt.

    @Nihilist
    De wet voorziet al in deze mogelijkheden. In WvStrafrecht artikel 300 lid 4 staat dat met mishandeling wordt gelijkgesteld opzettelijke benadeling van iemands gezondheid. (Max. gevangenisstraffen van 2 tot 6 jaar afhangende van de ernst van het bezorgde letsel.)

    @Horkie Bongers
    Helemaal mee eens. In de hele discussie speelt vermindering of preventie geen rol.

    @Jan B
    De wet beschermt een aantal van deze mensen nu al extra. Het probleem is dat de uitbreiding van de groep zo vaag gedefinieerd is. Ook strafwetspecialisten maken zich daar zorgen over. Daar komt nog bij dat niets een officier in de weg staat om een strafverhoging te vragen om individuele reden. Als het onderscheiden van een groep al discussies oproept onder juristen, kun je je afvragen wat de afschrikkende werking is voor iemand die slecht opgeleid is en
    onder invloed verkeerd

    @Rob van Koot
    De wet voorziet al in de mogelijkheid voor dit onderscheid

    @Reinaert de Vos
    De politie heeft inderdaad het geweldsmonopolie. Daarom wordt de politie ook op vele plekken in de wet apart behandeld. Tekortkomingen in politie-optreden moet je niet oplossen door de wet aan te passen.

    @Pieter Pan
    Helemaal mee eens

    @Reinaert de Vos II
    Dank u voor de link.
    Helaas zijn de resultaten van het onderzoek niet vrij op het Internet verkrijgbaar. Wel blijkt dat ook in dat rapport een gedeelte van de conclusies op enquêtes is gebaseerd. Verder citeer ik uit het persbericht "Bedreiging, mishandeling en belediging geven de laatste jaren een forse stijging te zien, mogelijk mede als gevolg van een actiever verbaliseringsbe-leid en een verbeterde registratie."

    @Andre Kolthek
    Inderdaad geweld mag nooit geaccepteerd worden. Uw voorbeelden zijn interessant, omdat in sommige juridische stukken ook bepleit wordt om voor agressie tegen winkelpersoneel hogere straffen
    te eisen.

    @Aert Willem d'Holbach,
    "waanzinnig met elkaar in tegenstelling" Ik dacht dat ik het duidelijk had geformuleerd. Er staat in mijn bijdrage "Extra onderscheid". Niet alleen maar "Onderscheid". Er wordt al allerlei onderscheid gemaakt in de wet. Bijvoorneeld " koningin. ministers, ambtenaren, politieagenten, gezagvoerders van vliegtuigen enz". Maar over dat onderscheid is goed nagedacht en dat is goed afgebakend. Het "extra" onderscheid wat nu wordt voorgesteld is vaag en daarom onwerkbaar.

    @Theo Joubert
    Uit Van Dale blijkt dat de betekenis van onrechtmatig breder is.

  • Sjiek Ismigdat, do 25 november 2010 23:18 in reactie op Ad Lagendijk Reageer op Sjiek

    Sjiek

    Prettig dat u op deze manier op de commentaren in gaat. Compliment ook voor de wijze waarop u deze deels technische materie uiteen hebt gezet. De conclusie is idd dat de voorgestelde maatrelen voor de Buhne bedoeld zijn.

  • Bertus Janszoon, vr 03 december 2010 11:30 in reactie op Ad Lagendijk Reageer op Bertus

    Bertus

    Terwijl de oorzaak voor dit trage opgang komen van de hogere straffen bij het OM ligt

    Niet helemaal lijkt mij.
    Er worden zelden de maximum straffen toe gekend.
    Rechters zouden al kunnen beginnen met zwaarder te straffen door de verzachtende omstandigheden niet eer mee te laten tellen.
    Ik denk dat het ook meer het bewust laten worden van rechters wat een terechte straf zal zijn,en niet meer de help de veroordeelde gedachte.

  • Nihilist #1375, do 25 november 2010 16:57 Reageer op Nihilist

    Nihilist

    Misschien kan in de wet wel een onderscheid gemaakt worden tussen geweld tegen de gewone burger en geweld tegen een persoon die in zijn werkzaamheden met betrekking tot het redden van levens extra gehinderd wordt (lees: ambulance personeel, brandweerlieden en in sommige gevallen politie agenten).
    Van klassejustitie is dan geen sprake, omdat het 'gewone' geweldsmisdrijf in die gevallen is veranderd tot een geweldsmisdrijf MET hindering van het redden of het voorkomen van burgerslachtoffers door de hulpverlener.

  • Horkie Bongers, do 25 november 2010 13:26 Reageer op Horkie

    Horkie

    In de brief aan de Tweede Kamer staat een naïeve gedachtesprong: De brief constateert dat de rechters de hogere strafeisen van het OM volgen bij kwalificerende slachtoffers. Hij concludeert dan dat "het de goede kant op gaat met het aanpakken van agressie en geweld tegen werknemers met een publieke taak".

    In het bedrijfsleven zou de briefschrijver direct door zijn leidinggevende gecorrigeerd worden. Hij probeert namelijk de doelstelling van het beleid te verleggen van het terugbrengen van het geweld tegen mensen in publieke dienst, naar het verhogen van straffen voor geweldsplegers tegen die mensen. Het laatste is veel makkelijker te bereiken dan het eerste. De Minister verschuift dus de doelstelling zodat het makkelijk scoren is voor hem.

    Je kunt pas concluderen dat het de goede kant op gaat met het aanpakken van agressie en geweld tegen werknemers met een publieke taak, als blijkt dat de nieuwe straftoemeting leidt tot een afname van het geweld tegen die werknemers. Mocht namelijk blijken dat de straffen hoger zijn, maar de frequentie waarmee het geweld voorkomt, onveranderd is, dan leidt het middel niet tot het gewenste doel, en gaat het dus niet "de goede kant op".

    Verder verhogen van de strafmaat voordat duidelijk is of de verhoging effect heeft, is natuurlijk iets wat in het bedrijfsleven uit den boze zou zijn. Je controleert eerst of je methode werkt, voordat je ermee doorgaat of hem intensiveert.

  • Sjiek Ismigdat, do 25 november 2010 16:36 in reactie op Horkie Bongers Reageer op Sjiek

    Sjiek

    Scherp opgemerkt alhoewel u van mij het bedrijfsleven er niet bij had hoeven halen om het punt te maken dat u maakt.

  • José Sijstermans, do 25 november 2010 20:41 in reactie op Horkie Bongers Reageer op José

    José

    Inderdaad een scherpe analyse, die de kern goed bloot legt. Knap.

  • Jan B, do 25 november 2010 12:28 Reageer op Jan

    Jan

    Feitelijk is hier sprake van rechtsongelijkheid. Werknemers met een publieke functie genieten immers een betere (juridische) bescherming tegen geweld dan werknemers in de niet-publieke sector. Naar mijn mening is daar echter ook wel iets voor te zeggen. Werknemers in publieke functies, varierend van politiepersoneel tot baliemedewerkers bij de sociale dienst, staan puur vanuit hun functie bloot aan grotere risico's m.b.t. geweld. Ze hebben immers vaak minder prettige zaken mee te delen (aanzegging van een proces verbaal, korting uitkering etc.). Zelfs ambulancepersoneel moet vaak werken in omstandigheden waarin de gemoederen hoog op kunnen lopen, al was het maar omdat de direct betrokkenen bij een incident stijf staan van de stress en de paniek. Een extra stok achter de deur om escalatie tegen te gaan en er voor te zorgen dat mensen hun werk kunnen doen is daarom wellicht zo gek nog niet.

  • Rob van Koot, do 25 november 2010 10:19 Reageer op Rob

    Rob

    Niet helemaal eens met punt 1 want een mens agressief dwarbomen die beroepshalve bezig is een ander mens (mogelijk) zijn leven te redden vind ik een ernstiger delict dan een daad van agressie, zomaar ergens op straat. Dus ja, we moeten de emotie eraf halen maar zelfs dan vind ik een onderscheid gerechtvaardigd.

  • Jager Verzamelaar, do 25 november 2010 15:07 in reactie op Rob van Koot Reageer op Jager

    Jager

    Dus de ME moet harder worden aangepakt worden als ze demonstranten in elkaar rossen die middels een demonstratie proberen vele levens te redden?

  • Reinaert de Vos, do 25 november 2010 16:40 in reactie op Jager Verzamelaar Reageer op Reinaert

    Reinaert

    Dat kan het geval zijn. De politie heeft een geweldsmonopolie. Ongeoorloofd geweld gebruiken, als dit het geval zou zijn kan zwaarder worden beoordeeld. Of dit in de praktijk ook gebeurt is de vraag natuurlijk.
    Extra bescherming van bijvoorbeeld politie moet ook gepaard gaan met een heldere verantwoording over het eventuele gebruik van geweld. En dat laat te wensen over.

    Zie deze studie: http://www.fsw.vu.nl/nl/Images/Samenvatting%20Politiegeweld.%20Geweldgebruik%20van%20en%20tegen%20de%20politie%20in%20Nederland._tcm30-36129.pdf

    Een van de conclusies:
    'De politie en het bevoegd gezag hebben zich onvoldoende inspannen om meer en beter verantwoording af te leggen over het aangewende politiegeweld. Melding en rapportage zijn gemiddeld gesproken onveranderd slecht georganiseerd. Beoordeling en evaluatie zijn stiefkinderen van intern beleid. De politie negeert op dit punt het politiek-bestuurlijk leidmotief in de opsporing ‘geen bevoegdheid zonder verantwoordelijkheid, geen verantwoordelijkheid zonder verantwoording’.

    De gevolgen van politieel vuurwapengebruik lijken op het eerste gezicht bevredigend. Maar door de inadequate administratie en verantwoording van ander vormen van politiegeweld, is er over aard en aantal slachtoffers van het overige politieel geweldgebruik echter nog altijd weinig te zeggen. Noch de politie noch het bevoegd gezag noch het verantwoordelijke ministerie van BZK zijn er de afgelopen
    decennia in geslaagd om dat deel van de praktijk van het geweldmonopolie zichtbaar en controleerbaar te maken.'

  • Reinaert de Vos, do 25 november 2010 16:46 in reactie op Jager Verzamelaar Reageer op Reinaert

    Reinaert

    De intenties en gedragingen van die demonstranten in jouw voorbeeld zullen als het goed is worden meegenomen in de beoordeling van de rechter.

  • Jager Verzamelaar, vr 26 november 2010 14:19 in reactie op Reinaert de Vos Reageer op Jager

    Jager

    Als het goed is .
    Het is uiteraard zelden goed.

  • Pieter Pan, do 25 november 2010 09:55 Reageer op Pieter

    Pieter

    Extra wetgeving lijkt mij niet nodig omdat elke rechter,als het goed is, rekening zal houden met de achtergrond van het slachtoffer.
    Dat vermoed ik tenminste.
    Ik ga er vanuit dat een rechter een overvaller van een invalide man zwaarder zal straffen dan iemand, die een gezonde man van vijf en twintig die niets mankeert, berooft.
    Dat hoeft niet expliciet benoemd te worden in de wet. Laat de rechters dat lekker zelf oplossen.

  • Reinaert de Vos, do 25 november 2010 09:47 Reageer op Reinaert

    Reinaert

    Er lijken een aantal frustraties door elkaar te lopen. Ik kan snappen dat de juridische onkunde bij Opstelten wrevel opwekt. Opstelten wil vooral lekker daadkrachtig overkomen.

    Maar verder. Discriminatie lijkt me niet een doorslaggevend argument. Politici mogen in het publieke debat bijvoorbeeld ook meer dan 'gewone burgers'. Een publieke taak is inderdaad behoorlijk wazig maar wat is er tegen om politie, brandweer en ambulancepersoneel hier onder te laten vallen en parkeerwachter niet? Zij hebben vaak te maken met levensbedreigende situaties. Het geweld tegen de politie en ambulancepersoneel neemt de laatste tijd toe.
    zie: http://www.novatv.nl/page/detail/uitzendingen/6978/Geweld+tegen+politie+neemt+toe
    En het is nobel om ze meer salaris toe te wensen maar een grotere politiecapaciteit lijkt me effectiever. Politie is regelmatig te laat bij een ambulance als er een lastige menigte om heen staat.

  • Andre Kolthek, do 25 november 2010 09:41 Reageer op Andre

    Andre

    zoals gisteren al in de reportage van ''eénvandaag over geweld tegen winkelbediendes werd aangehaald is het natuurlijk belachelijk dat geweld tegen een caissière of vakkenvuller niet of nauwelijks bestraft wordt maar dat er hogere straffen geëist worden als het gaat om ambulancemedewerkers e.d.
    Beide vormen van geweld zijn verwerpelijk en ongewenst, maar we hebben geen klassenjustitie nodig om een onderscheid te gaan maken
    gewoon allemaal gelijk behandelen, zonder onderscheid.
    Geweld mag nooit geaccepteerd worden

  • Theo Joubert, do 25 november 2010 10:01 in reactie op Andre Kolthek Reageer op Theo

    Theo

    klassenjustitie is echt iets heel anders.

  • , do 25 november 2010 09:30 Reageer op

    De hysterie van rechts vanuit het midden heeft geen adequate oplossingen maar volslagen doorgeslagenheid omtrent veiligheid. Of meer politie onze agressie, delicten veelplegers een antwoord heeft op al die overvallen. De ene keer is het veiliger geworden en ineens zit er een stijgende lijn in overvallen. Wat moeten we nog geloven?

    We zouden een heel groot maatschappelijk debat over veiligheid moeten krijgen die de mens in de samenleving betrekt op dit gegeven en samen onze schouders er onderzetten. op een gegeven moment lopen we allemaal gewapend om onszelf te verdedigen als we niet uitkijken. Die maatschappelijke burgelijkheid moet eruit van angst en niets zeggen: samen optreden en niet staan te kijken maar meehelpen. Er is geen voor de hand liggende oplossingen maar om alles bij de politie neer te leggen?

  • Sain Saints, do 25 november 2010 09:10 Reageer op Sain

    Sain

    Ik ben het met de strekking van de steller eens. Het aantasten van personen in hun lijfelijkheid en omgeving ware eensluidend te bestraffen. Immers zou je ook het molesteren van bejaarden of invaliden extra kunnen bestraffen. Volslagen willekeur is het gevolg. Hoewel de intentie begrijpelijk is, is het voorstel een zwakte bod . Verhoog de pakkans en geef straffen die op z'n minst ook een preventieve werking hebben. Dat geldt voor alle bevolkingselementen.

  • K P, do 25 november 2010 08:58 Reageer op K

    K

    Dus omdat classificatie van werknemers in een publieke functie misschien lastig kan zijn, moeten we niks extra's doen tegen geweld tegen deze mensen? Wat een kromme redenering. En waarom zou het eigenlijk specifiek moeten worden geclassificeerd? Laat het gewoon lekker vaag en dan kan de rechter wel per zaak beslissen of het gaat om een publieke functie gaat.

    Natuurlijk is ieder geweld verkeerd, maar in het geval van ambulance personeel en brandweerwagens is het wel extra zuur omdat zij juist mensen moeten beschermen die (vaak) in levensgevaar zijn. Dus het geweld is in dit geval niet het enige, de mensen die geholpen moeten worden door dit personeel wordt ook extra in gevaar gebracht. Daarom voelt iedereen volgens mij op zijn klompen wel aan dat extra straffen hier daarom wel gewenst is.

  • Aert Willem d'Holbach, do 25 november 2010 08:47 Reageer op Aert Willem

    Aert Willem

    Als we het dan toch over hysterie hebben: zijn stelling 1 en 2 niet waanzinnig met elkaar in tegenstelling? Onderscheid is ongewenst, de wet maakt onderscheid mogelijk indien gewenst.

  • Theo Joubert, do 25 november 2010 09:58 in reactie op Aert Willem d'Holbach Reageer op Theo

    Theo

    Het zou handig zijn als deze hoogleraar onderscheid maakte tussen
    - verschil is ongewenst, dat wil zeggen ik zie dat als ongewenst en daar geef ik argumenten voor. Een ander kan natuurlijk andere argumenten aanvoeren of een andere mening erover hebben;
    - verschil is onrechtmatig, dat wil zeggen niet in overeenstemming met het geldend recht.

    Het tweede is zeker niet juist want het Wetboek van Strafrecht heeft speciale regels als het gaat om ambtenaren.

 

Reageren

opiniemakers

Populair

Scroll naar boven Scroll naar boven