Bio Bekijk alles van Otto Adang Word fan

Otto Adang

Otto Adang Lector openbare orde aan Politieacademie

07 december 2009 Reageer (9) 1517 x bekeken Politiek RSS

Fundamentele verandering nodig van ordehandhaving door politie

De huidige organisatie van grootschalig politieoptreden is nog steeds gebaseerd op de jaren tachtig, een tijd van heftige rellen. Dat moet anders.

Vanaf het moment dat ik zo’n 25 jaar geleden onderzoek ging doen naar de manier waarop rellen ontstaan en grootschalig geweld escaleert heb ik heel wat optredens van de Mobiele Eenheid meegemaakt. De huidige organisatie van de handhaving van de openbare orde en het grootschalig politieoptreden is nog steeds gebaseerd op de in de jaren tachtig van de vorige eeuw ontwikkelde uitgangspunten.

Die tijd kende heftige rellen: de kroning van koningin Beatrix en de namen Piersonstraat, Vondelstraat, en Dodewaard roepen nog steeds associaties op met grootschalig geweld. Tegenwoordig roepen de namen Pijnacker en Hoek van Holland associaties op met rellen. Maar dat zijn wel andere rellen dan in de jaren tachtig van de vorige eeuw. Na de rellen bij oranjefeesten in Pijnacker in 2006 vertelde de Nationale Ombudsman, Alex Brenninkmeijer, in het televisieprogramma Buitenhof, dat de politie soms te ruig te werk gaat en te veel geweld gebruikt. Hij toonde zich bezorgd over de professionaliteit van de politie.

Had de Ombudsman gelijk? We hebben onderzoek gedaan naar recente incidenten in Nederland om te kijken of er een rode draad te ontwaren valt wat betreft de aard en verloop van de incidenten en het – ogenschijnlijk minder gelukkige – politieoptreden. Het onderzoek maakt duidelijk dat in de jaren na de incidenten waar de Ombudsman zich op baseerde, er nieuwe gevallen zijn geweest waarbij sprake is geweest van disproportioneel geweldgebruik door politiemensen in het kader van grootschalige ordehandhaving.

Een agent is in eerste instantie veroordeeld (maar in hoger beroep vrijgesproken) voor zijn optreden bij de Oranjefeesten in Pijnacker en twee agenten worden nog vervolgd door het Openbaar Ministerie vanwege het gebruik van disproportioneel geweld tegen protesterende scholieren in Middelburg. Toch komt uit het onderzoek niet het beeld naar voren dat er bij grootschalige ordehandhaving door de ME structureel sprake is van disproportioneel geweldgebruik. Er bleek iets anders aan de hand te zijn.

De gebeurtenissen met disproportioneel geweldgebruik die leidden tot verontwaardiging over het politieoptreden betroffen steeds ongeregeldheden van beperkte omvang, waarbij het onduidelijk was of ze afgehandeld konden worden door agenten uit de basispolitiezorg (de “platte petten“) of dat toch ME ingezet moest worden. In dat opzicht is er wel degelijk sprake van een rode draad van ‘structureel incidentalisme”, namelijk in gevallen die aangeduid kunnen worden als “grijs gebied” tussen ordehandhaving vanuit de basispolitiezorg en door Mobiele Eenheden.

Disproportionele geweldtoepassing vindt relatief vaak plaats door platte petten die het tijdelijk boven de pet gaat, of door ME'ers die gedrag vertonen dat niet past bij de situatie of de personen waar ze mee van doen hebben. Bij de incidenten die we onderzochten lag het niet aan het optreden van de ME dat de situatie uit de hand liep. Problemen deden zich juist voor bij gebeurtenissen waar twijfel bestond of ME ingezet moest worden. Ook in gevallen dat politiemensen zich genoodzaakt voelen gebruik te maken van hun vuurwapen en bijvoorbeeld een waarschuwingsschot lossen is meestal sprake van, vaak onverwacht, optreden in het grijze gebied. De recente gebeurtenissen in Hoek van Holland vonden plaats nadat het onderzoek was afgesloten, en het is nog wachten op de uitkomsten van de evaluatie, maar nu al is duidelijk dat ook daar sprake was van een situatie waarbij agenten van de dagelijkse politiezorg optraden, terwijl achteraf door het korps werd aangegeven dat ME ingezet had moeten worden.

Kijkend naar de praktijk, valt op dat grootschalige ordehandhavingssituaties zoals die in de jaren tachtig van de vorige eeuw met zijn krakersrellen en voetbalvandalismeproblematiek regelmatig voorkwamen, tegenwoordig zeldzaam zijn. Met het toenemend aantal evenementen komen situaties in het “grijze gebied” tussen dagelijkse politiezorg en inzet van Mobiele Eenheden daarentegen door het hele land regelmatig voor. Er is reflectie nodig op de wijze waarop ordehandhaving in dergelijke situaties vorm moet krijgen, welke organisatie daarbij het beste past, welke strategieën en tactieken effectief of juist contraproductief zijn en hoe leermomenten optimaal benut kunnen worden.

Buiten kijf staat dat de politie door haar geweldsmonopolie in geweldsituaties soms met geweld moet optreden als meest professionele optie. Tegelijk zijn overtuigen en begeleiden belangrijker geworden dan bestrijden en is schakelen tussen verschillende geweldsniveaus vereist, waarbij vriendelijk en streng grenzen gesteld en bewaakt worden.

Moderne openbare ordehandhavers doen aan Public Order Management, dat veel verder gaat dan het bestrijden of zelfs voorkomen van rellen en gedefinieerd kan worden als de systematische planning voor en het sturing geven aan gebeurtenissen in het publieke domein waarbij risico's voor verstoring van de openbare orde bestaan, ongeacht het aantal mensen dat zich verzamelt. Dat vereist een fundamenteel andere aanpak van de grootschalige ordehandhaving, die vooral veel flexibeler is dan nu het geval is en toepasbaar is in een grote diversiteit aan situaties.

 

Lees ook: Schietpartij politie op menigte is ongekend

Laatste Reacties (9) Reageer Reacties in wachtrij: 0

  • Nelis van Plank, ma 07 december 2009 17:44 Reageer op Nelis

    Nelis

    Het probleem zit 'm in eerste instantie niet bij de politie, maar bij mensen die denken de wet te kunnen overtreden. De politie reageert daar alleen maar op. En de strekking van het disproportioneel veel te lange betoog is dat de politie meer moet knuffelen in plaats van meteen met de gummiknuppel erover. Als jij denkt geweld te moeten gebruiken tegen politie-agenten, zeg ik: Zorg dat ze het geen tweede keer doen, dus die knuppel erover. Met dat softe gedoe tegenwoordig gaan mensen toch de grenzen opzoeken. Zie Hoek van Holland.

  • Xatr Banaan, ma 07 december 2009 22:14 in reactie op Nelis van Plank Reageer op Xatr

    Xatr

    1) Ik merk dat je (terecht) boos bent op raddraaiers. Maar straf mag niet door agenten worden bepaald en uitgedeeld, en zeker niet in het heetst van de strijd. Dat is een peiler van onze rechtsstaat.
    2) Is het wel zo dat alleen zij die geweld gebruiken slachtoffer worden van politiegeweld? Ik ken legio voorbeelden waarbij onschuldige vreedzame demonstranten of zelfs toevallige voorbijgangers (waaronder ouderen en kinderen) slachtoffer zijn geworden.

    Het is verschrikkelijk dat het in Nederland kennelijk niet mogelijk is om je recht te krijgen als geweld door politieagenten is gebruikt. Alles wordt in de doofpot gegooid en bewijs het maar eens. Elke agent kan hiervan voorbeelden van zijn of haar korps noemen.

  • Zeer Voornaam, ma 07 december 2009 16:04 Reageer op Zeer

    Wel een heel moeilijk onderwerp maar misschien is 2010 wel een jaar om er eens goed naar te kijken hoe dit alles te hervormen. Of anders misschien in samenspel met dat onzalige plan om politie mensen tot hun 67ste houden. ( Ik zie nog niet alle petten tot het hoofd kader doorstromen of in 2050 als een bejaarde op een paard met een gummikuppel ).
    Van mij mag de politie wel wat vriendelijker. Prima dat je vanuit huizenmelkers de spijkerlerenjasjes dragers eens flink op hun bolletje wil slaan, beetje ouderwets maar ala. Maar om nou door zo'n nep politie stads wacht op lbo niveau te worden aangesproken op straat alsof ze het allemaal wel weten terwijl er vooral kenniswerkers op straat lopen is toch wel een beetje aan vervanging toe.
    Laatst vroegen mij vrouw en ik aan zo'n nep agent waarom alle parkeer route borden aangaven dat er nog pek is terwijl de parkeer plaatsen vol waren. Toen kwamen we er tot onze verbijstering achter dat die flap-oren onder die pet niet eens tot luisteren instaat waren, laat staan tot noteren, melden of rapporteren.

    De politie heeft gewoon teveel taken. Voor sommige taken is een dosis geweld durven toepassen nodig, maar voor andere is helder en transparant communiceren weer veel beter. Dat in zo min mogelijk personeel tot uitvoering brengen is een onheilzame weg en vragen om problemen.

  • Xatr Banaan, ma 07 december 2009 15:11 Reageer op Xatr

    Xatr

    "Een agent is in eerste instantie veroordeeld (maar in hoger beroep vrijgesproken) voor zijn optreden bij de Oranjefeesten in Pijnacker en twee agenten worden nog vervolgd door het Openbaar Ministerie vanwege het gebruik van disproportioneel geweld tegen protesterende scholieren in Middelburg. Toch komt uit het onderzoek niet het beeld naar voren dat er bij grootschalige ordehandhaving door de ME structureel sprake is van disproportioneel geweldgebruik. Er bleek iets anders aan de hand te zijn."

    Hoe heeft u het politiegeweld precies in kaart gebracht? Alleen rechtszaken of klachten die ingediend zijn? Verslag in de burgerlijke media? Of heeft u ook slachtoffers van politiegeweld gesproken, en zo ja, hoe heeft u die dan benaderd?

    Wat ik hier lees is zo ontzettend anders dan de werkelijkheid die een boel mensen ervaren. Ik ben benieuwd naar het onderzoek.

    Trouwens, als door ME (en ook op het politiebureau!) structureel foto-/filmcamera's vernietigd of gewist worden, pers op afstand gehouden wordt, stillen onopgemerkt iemand uit een demonstratie pakken en in elkaar slaan, en de pers altijd getallen en woorden van de politie overneemt, hoe kunt u dan er van uitgaan dat uw bronnen kloppen?

  • J.D. Boot, ma 07 december 2009 14:50 Reageer op J.D.

    J.D.

    Vijfentwintig jaar onderzoek van Otto Adang heeft oa geresulteerd in bovenstaande bevindingen. Ook na herlezing begrijp ik niet wat nou fundamenteel veranderd moet worden.
    Zou het mogelijk zijn om uw verhaal voor mij in een 5-puntenplan te verwoorden?

  • Joop Schouten, ma 07 december 2009 15:52 in reactie op J.D. Boot Reageer op Joop

    Joop

    DOE IK WEL EVEN:
    1 Disproportioneel geweldgebruik analyseren.
    2 Landelijke richtlijnen doorvoeren.
    3 Bij overtredingen door agenten sancties in wetgeving regelen
    4 Beleidsfouten analyseren en aanpassen.
    5 Management wijzigen.

  • J.D. Boot, ma 07 december 2009 17:01 in reactie op Joop Schouten Reageer op J.D.

    J.D.

    Ik heb niet de indruk dat Joop Schouten het artikel begrepen heeft. Het enige wat ik uit de opinie van Otto Adang kan halen is dat vooraf goed voorzien moet worden welk korps een potentieel gevaar in goede banen kan leiden. Uw lijstje scoort gemakkelijk bij selectief lezen, maar dat bedoelde ik niet met mijn reactie.

  • Joop Schouten, di 08 december 2009 09:06 in reactie op J.D. Boot Reageer op Joop

    Joop

    Hoi J.D.,

    Er wordt altijd van uitgegaan dat de politie correct optreedt.
    Dit is zeker niet altijd het geval.

    Er is uit in de politiek een stroming die wil dat de agenten strenger en harder optreden.
    Een heilloze weg als je het mij vraagt.
    Dit stuk poogt deze insteek te ontrafelen en te veranderen.

    De vijf punten zijn de voorstellen die in het stuk zijn uit te lichten.

  • Joop Schouten, ma 07 december 2009 14:41 Reageer op Joop

    Joop

    Oud nieuws in nieuwe tijden en goed geanalyseerd.

    Nog even een boekentip die dit probleem al in 1973 schetste.

    Titel: Anatomie van de gummiknuppel
    Auteur: Wolf Kielich
    Uitgeverij: © Uitgeverij A.W. Sijthoff / Leiden; 1973; 156 bladzijden
    ISBN 90 218 4013 8

    Synopsis
    "Mijn vader is vlak na de eerste wereldoorlog agent van politie geweest in Amsterdam. Na enkele maanden had hij er
    schoon genoeg van. Wanneer wij als kind vroegen waarom hij er niet bij gebleven was, sprak hij de historische woorden: `Omdat de verkeerden altijd de klappen
    krijgen."(auteur Jan Wolkers)


    Wolf Kielich vindt dat onze maatschappij radikaal hervormd moet worden. Hij confronteert u met het beeld van een revolutie die - naar hij vreest - niet geweldloos zal kunnen verlopen.
    Daar tegenover plaatst hij het wezen van het gezag en de mentaliteit die dit gezag eist van de politie. Een harde botsing lijkt onvermijdelijk.

    "De huidige rust is onwezenlijk en bedriegelijk. Als er vanuit de top geen initiatieven tot radikale maatschappijverandering worden genomen, is een snelle escalatie van gewelddadige acties aan de basis te verwachten. Beginnend met het vernielen van auto's maar via explosies in fabrieken uitmondend in moordaanslagen op politici en captains of industry (...)

    Onberedeneerde onheilsprofetie? Nee, gewoon wat doordenken. Een samenleving die haar leden het perspectief van de collectieve dood voorhoudt, zal spoedig exploderen. Het is ondenkbaar dat de menselijke soort rustig naar haar einde toesukkelt." (Egbert Tellegen, lector in de sociologie)

    Wolf Kielich: De geweldmiddelen waarover de politie kan beschikken zijn, behalve de vuist en de geschoeide voet (de politieman mag onder zekere omstandigheden de burger slaan en trappen, maar de burger mag hem niet terug slaan en trappen): De gummiknuppel of wapenstok, waar elke agent mee is uitgerust. Dit is een veertig centimeter lange duimdikke rubberstaaf, die alleen met grote kracht tot een cirkel kan worden gebogen. Aan een van de uiteinden is door een gaatje een leren veter aangebracht, die tijdens het slaan om de pols van de politieman moet zitten.

    De lange wapenstok, ook wel bijgenaamd `bullepees', `zwieper' of `lange lat'. Door zijn lengte (90 centimeter) is de zwieper vooral geschikt om gebruikt te worden vanaf een paard of vanuit de zijspan van een motor. De met leer beklede 'bullepees' (die niet van een stier afkomstig is) is buigzamer dan de gummiknuppel en de slagen die ermee worden uitgedeeld kunnen behoorlijk pijn doen. De lange wapenstok is evenwel aanmerkelijk minder gevaarlijk dan de sabel, die sinds 1968 uit het politie-arsenaal is verdwenen.

    De politiemannen wordt geleerd dat zij bij het gebruik van bovengenoemde slagwapens vooral moeten richten op de schouder en de bovenarm. Een flinke tik verlamt of verstijft dan de armspieren van de tegenstander voor geruime tijd, maar blijvend letsel komt bijna nooit voor. Dat risico bestaat wel als hoofd of nek worden geraakt en dat gebeurt vaak (ongewild) omdat relschoppers nu eenmaal niet de gewoonte hebben stil te blijven staan.
    Het gebeurt ook weleens met opzet.."

    Kielich ziet ook een mogelijk alternatief: de politie van de toekomst moet niet meer in dienst staan van de overheid, maar van de burgerij. Het accent zou bij die `burgerpolitie' dan vallen op hun preventieve, hulpverlenende en sociale taak.

    Wolf Kielich, journalist en tv-producer, heeft zich voor de televisie de laatste jaren intensief beziggehouden met milieuproblemen. De ontstellende ontdekkingen die hij daarbij deed (ontdekkingen die hun invloed op zijn denken niet gemist hebben) droegen bij tot het ontstaan van dit kritische boekje.

 

Reageren

opiniemakers

Populair

Scroll naar boven Scroll naar boven