Bio Bekijk alles van Dirk Poot Word fan

Dirk Poot

Dirk Poot IT-consultant, lid Piratenpartij

02 juni 2010 Reageer (23) 1107 x bekeken Economie RSS

Farmapatenten: het permanente lek in de begroting van Volksgezondheid

Medicijnen zijn onnodig duur. De helft van omzet wordt uitgegeven aan marketing en winstuitkeringen voor de aandeelhouders

We kunnen besparen op Volksgezondheid tot artsen en verpleegkundigen op het minimum jeugdloon zitten, zolang de farmapatenten niet worden hervormd zullen de tekorten blijven stijgen. Als er niets veranderd raken ook voor ons steeds meer gepatenteerde geneesmiddelen buiten bereik.

Het afgelopen jaar waren medicijnen die meer dan 500 euro per recept kosten, goed voor één vijfde van de totale uitgaven aan geneesmiddelen. Dit aandeel dure medicijnen is in zeven jaar bijna verviervoudigd van 256 miljoen euro in 2002, tot 988 miljoen euro in 2009. Indien deze lijn niet afgebogen wordt, zullen wij in 2020 meer dan de helft van ons huidige medicijnbudget moeten besteden aan dure geneesmiddelen.

Wij hebben met elkaar in 2009 zo'n 5 miljard euro uitgegeven aan farmaceutische hulp, waarvan ruim 98% betaald werd via de zorgverzekeraars. Sinds de jaren zeventig is het percentage van het BNP dat uitgeven wordt uit aan volksgezondheid gestaag gegroeid tot het huidige niveau van ruim 10%. Dit aandeel zal, mede als gevolg van stijgende medicijnkosten, de komen jaren nog groter worden. 

De uitgavengroei wordt enigszins geremd omdat er in Nederland steeds meer generieke geneesmiddelen worden voorgeschreven; generieke of merkloze medicijnen verschijnen op de markt wanneer de octrooiperiode verstreken is en kosten slechts een fractie van de gepatenteerde versie. Inmiddels is bijna de helft van de in Nederland verstrekte medicijnen merkloos.

Deze besparing wordt echter overtroffen door de explosieve stijging van het aandeel dure medicijnen, die inmiddels goed zijn voor één vijfde van het totale budget. Het gemiddelde recept voor octrooigeneesmiddelen kost €196, acht keer zoveel als het doorsnee recept van €24.

Patentpremies tot 100 maal de kostprijs
Het grote prijsverschil tussen octrooigeneesmiddelen en generieke medicijnen wordt steevast gerationaliseerd met een beroep op de hoge ontwikkelingskosten van nieuwe chemische stoffen en geneesmiddelen. De redenering is dat deze kosten zo hoog zijn dat fabrikanten alleen bereid zijn te investeren in de ontwikkeling van nieuwe geneesmiddelen wanneer zij gedurende 12 tot 15 jaar een monopolie op dat geneesmiddel krijgen. De effecten van deze  monopolies zijn enorm.

Neem bijvoorbeeld de cholestorolverlager Zocor, waarvan Simvastatine het actieve en door Merck gepatenteerde ingrediënt is. Jaarlijks wordt dit middel zo'n 3 miljoen maal voorgeschreven. 

Simvastatine

Prijs per Pil

Prijs per Maand (30 pillen)

2003 (Zocor)

€1,20

€36

2005 (Generiek)

€0,30

€9

2010 (Zocor)

€0,10

€3

2010 (Generiek)

1,4 eurocent

€0,42

 

Tot mei 2003 werd Simvastatine beschermd door een patentmonopolie en bedroeg de minimale prijs van een maandvoorraad €36. Na het verlopen van dit monopolie daalde de prijs met 75% tot €9. Inmiddels zijn de kosten nog slechts 1% van de originele verkoopprijs.

De prijs van een maandvoorraad van het originele merkmedicijn Zocor is inmiddels ruim 90% gedaald tot €3.

Het monopolie dat voortvloeit uit het octrooisysteem maakt dus een verkoopprijs mogelijk van bijna 100 maal de kostprijs.  Deze gigantische marge zou noodzakelijk zijn om enorme Research en Development investeringen te kunnen dekken.

Kritisch lezen van de jaarverslagen van de grote farmaceuten leert echter dat de verkoopwinst slechts voor een heel klein deel ten goede komt aan R&D. Het leeuwendeel van de verkoopprijs wordt bepaald door marketingkosten en aandeelhoudersdividend.

2009

Omzet (x €1 miljard)

Onderzoek Ontwikkel.

(x €1 miljard)

% van omzet

Marketing/ Sales (x €1 miljard)

% van omzet

Winst (x €1 miljard)

% van omzet

Pfizer

50

7,8

16%

15

30%

8,6

17%

Novartis

44

7,5

17%

12

27%

8,4

19%

Astra-Zeneca

33

4,3

13%

10

30%

9,2

28%

Sanofi-Aventis

27,5

4,5

16%

7

25%

3,8

14%

Merck

27

5,8

21%

8,5

31%

12,9

48%

Totaal

181.5

29,9

16%

52,5

29%

42,9

24%

 

- Slechts één van de zes ontvangen euro's komt ten goede aan onderzoek en ontwikkeling.

- Meer dan de helft van de omzet wordt uitgegeven aan marketing en winstuitkeringen voor de aandeelhouders


Waar zijn deze enorme marketingbudgetten voor nodig?
Het probleem is dat niet elke farmaceut in zijn eigen niche bezig is met het ontwikkelen van medicijnen die de volksgezondheid in het algemeen verbeteren; alle farmaceuten zijn voornamelijk op jacht naar octrooien die toegang geven tot een beperkte goudmijn van kaskrakers. 

Farmaceutische kaskrakers

Type

Uitgaven

Aantal patiënten

Per patiënt

1 Hart en Vaatmiddelen (o.a. statines)

€925 miljoen

3,2 miljoen

€290,-

2 Maagmiddelen

€666 miljoen

3,2 miljoen

€208,-

3 Antidepressiva, pijnstillers, slaapmiddelen

€648 miljoen

2,9 miljoen

€223

4 Middelen bij kanker, ernstige reuma

€596 miljoen

200.000

€2.980,-

 

Omdat alle farmaceuten zich storten op dezelfde goudmijntjes, zitten wij inmiddels opgescheept met vrijwel identieke cholestorolverlagers als simvastatine (Merck), pravastatine (Bristol-Myers Squibb), fluvastatine (Novartis), rosuvastatine (AstraZeneca) en atorvastatine (Pfizer). Er zijn weliswaar onderlinge verschillen, maar die zijn blijkbaar zo minimiem dat deze alleen via peperdure marketingcampagnes duidelijk gemaakt kunnen worden.

De trieste gevolgen
Voor al deze geneesmiddelen zijn paralelle R&D trajecten zijn afgelegd en wordt al het werk  feitelijk vijf maal opnieuw gedaan en ook vijf maal betaald. In de goudmijn-analogie kan je zeggen dat er vijf gangen zijn gegraven naar precies dezelfde goudader.

De onderzoeksbudgetten worden dus voornamelijk ingezet om meerdere vrijwel identieke middelen voor dezelfde welvaartsziektes in de markt te zetten. Het geneesmiddel dat het eerste wordt goedgekeurd verovert die nieuwe markt, waarna in de jaren daarna ook de me-too-medicijnen van de concurrenten verschijnen. Iedere concurrent die later op de markt komt zal zwaar in marketing moeten investeren om 'in de pen' van de voorschrijver te komen. Eén welvaartsziekte kent plotseling een waaier aan niet te onderscheiden behandelmogelijkheden, waarna er nauwelijks budget overblijft voor onderzoek naar ziektes waarvoor nog géén goede behandeling bestaat.

De ontwikkelingslanden kunnen de gevraagde prijzen simpelweg niet betalen, en merken sowieso weinig van de medische vooruitgang die voornamelijk gericht lijkt op nieuwe cholestorolverlagers en maagzuurremmers.

Hoewel de winstpercentages van de farmaceuten op peil blijven, verschijnen er de laatste jaren steeds minder nieuwe geneesmiddelen, en zijn er ook minder in ontwikkeling dan voorheen. Het geneesmiddelenarsenaal wordt niet verbreed maar slechts verdiept tot die groep medicijnen die met een minimum aan recepten een maximum uit het budget van Volksgezondheid weet te claimen.

Het moet anders en beter
Farmaceuten moeten beseffen dat het octrooisysteem een voorrecht is en geen recht. Het is een voorrecht dat wij als samenleving verlenen, zolang dit de beste methode lijkt om betaalbare vooruitgang in de geneeskunde te blijven realiseren. We zijn echter op een omslagpunt beland; de kosten voor medicijnen rijzen de pan uit terwijl er minder nieuwe geneesmiddelen worden ontwikkeld en grote delen van de wereldbevolking geen toegang hebben tot moderne medicijnen. Het huidige systeem van monopolies en voorrechten is haar doel voorbij geschoten en dient niet meer de gezondheidszorg maar winstmaximalisatie.
Farmapatenten zoals we die nu kennen zijn op de lange termijn niet houdbaar en zullen verdwijnen. Gezien het overgrote aandeel van publieke middelen in de omzet van de farmaceutische industrie en daarmee het R&D budget, zou de daarmee ontwikkelde kennis ook publiek bezit dienen te zijn. De samenleving zou als voornaamste sponsor daarnaast veel meer sturing moeten kunnen geven aan het proces van Research en Development. De nadruk moet weer komen te liggen op een verbreding van het aanbod, waardoor ook de noodzaak tot marketing wegvalt.

Een veelbelovend experiment is het Health Impact Fund. Geneesmiddelenfabrikanten ontvangen daaruit gedurende tien jaar een vergoeding gebaseerd op de toename in 'Quality of Life Years' die met behulp van de door hen ontwikkelde geneesmiddelen wordt bereikt. Voorwaarde is dat die medicijnen wereldwijd tegen kostprijs worden aangeboden én dat na afloop van die tien jaar de kennis in het publieke domein komt, zodat generieke varianten zonder licentiekosten geproduceerd kunnen worden. 

Voor we verzanden in de discussie over welk systeem het huidige zou moeten vervangen is het allerbelangrijkste om eerst onder ogen te zien dat het huidige systeem niet functioneert zoals het bedoeld is. Voorrechten moeten verdiend worden en wetgeving kan en moet worden aangepast wanneer deze niet meer functioneert.
De gegevens zijn gebaseerd op The Pharmaceutical Industry in figures - Edition 2009, en Data en Feiten 2009 van de Stichting Farmaceutische Kengetallen.

De gebruikte cijfers komen uit de jaarverslagen van de genoemde farmaceuten.

Laatste Reacties (23) Reageer Reacties in wachtrij: 0

  • Jan B, zo 13 juni 2010 23:21 Reageer op Jan

    Jan

    Prima artikel, erg verhelderend. Er is overigens nog een bleeder in de gezondheidskosten die eruit zou kunnen: de dividentuitkeringen van de verzekeringsmaatschappijen. Heeft iemand daar (buiten de aandeelhouders en de verzekeraars) ooit over nagedacht? Het is toch in feite van de zotten dat een deel van onze steeds hoger wordende zorgpremie direct wordt doorgesluisd naar buitenlandse aandeelhouders die het geld vervolgens op de Bahama's parkeren terwijl hier het eigen risico omhoog zou moeten. Een staatsverzekering zonder winstoogmerk zou een veel beter systeem geweest zijn.

  • Wim Streep, zo 13 juni 2010 23:01 Reageer op Wim

    Wim

    http://weblogs.nrc.nl/discussie/2009/05/04/moeten-de-commerciele-belangen-van-de-farmacie-bij-wet-openbaar-worden/

  • Joop Schouten, vr 04 juni 2010 16:34 Reageer op Joop

    Joop

    Griepexperts gezondheidsorganisatie werkten ook voor farmacie'
    http://www.bmj.com/cgi/content/extract/340/jun03_4/c2912

    Enkele experts die door de Wereldgezondheidsorganisatie WHO waren ingehuurd om de risico's rond de Mexicaanse griep te beoordelen, stonden tevens op de loonlijst van twee farmaceutische bedrijven die vaccins tegen de ziekte produceerden.
    'Klinks angst voor de griep kostte Nederland miljoenen'
    Daarmee heeft de WHO haar eigen regels geschonden en was er sprake van belangenverstrengeling. Dat schrijft het gezaghebbende medische tijdschrift British Medical Journal (BMJ) vrijdag.

    Ongebruikt
    Nadat de WHO-experts in juni 2009 verklaarden dat er een pandemie was uitgebroken, sloegen regeringen wereldwijd voor miljarden euro's aan vaccins in. Veel doses bleven ongebruikt, omdat het virus veel minder dodelijk bleek te zijn dan eerst werd gevreesd.

    De WHO houdt de naam van de experts geheim, naar eigen zeggen om beïnvloeding door de industrie te voorkomen. Het BMJ kwam de praktijken op het spoor in samenwerking met Britse onderzoeksjournalisten.

    Bron Volkskrant.

  • Horkie Bongers, do 03 juni 2010 23:11 Reageer op Horkie

    Horkie

    Verdorie. Goed artikel. Mooi dat je als kleine partij gewoon duidelijk kan zijn.
    Concurrentie geeft bedrijven de prikkel om snel met resultaten van onderzoek op de markt te komen. Als de marketingkosten echter de spuigaten uitlopen, worden de maatschappelijke voordelen van het eerste tenietgedaan door de kosten van het tweede.

    Je kunt voor het geld dat je toelegt door de hoge kosten van geoctrooieerde medicijnen te bekostigen, gewoon een onderzoeksinstituut betalen dat wetenschappelijk onderzoek doet. Misschien iets minder efficiënt, want de onderzoeker wordt er geen miljardair mee. Maar de vooruitgang zal je er niet echt mee stoppen. Vaak bouwen industrieën ook voort op resultaten die geboekt zijn aan universiteiten, dus uit de algemene middelen bekostigd zijn. Je kunt dus theoretisch zelfs betwijfelen of de meerwaarde volledig in hun winst moet worden omgezet.

  • hans detorenkraai, do 03 juni 2010 17:27 Reageer op hans

    hans

    Dit staat als een huis wanneer gaan we hier wat mee doen, dit is wel makkelijk verdienen voor een ieder behalve wat aandeelhouders en die hebben natuurlijk de mogelijkheid om ergens anders aandeeltjes in te kopen. Prima stuk en zo lust ik er nog wel een paar heb je meer aan dan dat gekibbel van de heren Cohen en Rutten. Want van dat soort verschillen blijft na coalitie besprekingen bijna niets over..

  • Gavi Mensch, wo 02 juni 2010 22:10 Reageer op Gavi

    Gavi

    Geweldig artikel, ik hoop dat het helpt om ook de patiënten zich bewust te laten worden van de larie om een bepaald merk te gebruiken als de werkzame stof in generieke middelen hetzelfde is. Huisartsen zijn redelijk goede voorschrijvers wat generieke middelen betreft, gelukkig. Behalve de farmaceuten zijn er nog andere die meeprofiteren van een hoge kostprijs. De apotheek geeft alleen generieke geneesmiddelen uit als de arts of de zorgverzekeraar of de patiënt daar op staan. Vaak is de "chantage" moet men terugkomen voor de generieke middelen omdat ze niet in voorrraad zijn.
    Apothekers zijn wat dat betreft kleine farmaceutjes met te grote winstmarges.

  • Dik Brix, wo 02 juni 2010 16:42 Reageer op Dik

    Dik

    Duidelijk verhaal. Misschien is het mogelijk om meer ontwikkeling via universiteiten te promoten. De opbrengsten daarvan kunnen dan direct in 'het publieke domein' terugvloeien.

  • Tim Tim, wo 02 juni 2010 23:38 in reactie op Dik Brix Reageer op Tim

    Tim

    Probleem daar is een beetje het voortraject. Het fundamentele onderzoek kan deels door publieke domein bekostigd worden maar het wordt onbetaaldbaar om de produktontwikkeling (testen van potentiele kandidaten voor medicijnen in honderden modellen om er zeker van te zijn dat het is wat we willen) en clinical tests daaraan over te laten, die lopen helaas in de honderden miljoenen.
    Ze zouden wel voor een belangrijk deel kunnen meeliften door het aanreiken van het fundementele onderzoek aan de markt en dan via royalties iets laten terugvloeien naar de uni's. Dit gebeurt overigens steeds vaker en spin-off's vanuit universiteiten zijn de laatste paar jaar orde van de dag. Een goede ontwikkeling, of het dit allemaal goedkoper gaat maken voor de patient is een tweede.

    Er is nu eenmaal heel veel geld nodig voor een medicijn en investeerders die steken hun geld voor een groot gedeelte in kleine start-up biotech bedrijven die een nieuw medicijn ontwikkelen. Die worden dan weer opgeslokt door de grote jongens (bijna nergens zoveel als in de farma-hoek) die via winstuikeringen aan de aandeelhouders (door oorspronkelijke investeerders) winst uitkeren. Er zijn ook vele investeerders die op een verkeerd paard wedden wat nooit wordt opgeslokt en die zie je hier niet terug. Als de overheid die lasten ook voor z'n rekening zou nemen ben ik bang dat je niet veel beter uit bent.

    Kortom, "snoep gezond, eet een appel" en "druk uit die peuk, dan blijft je leven een stuk langer leuk"

  • Jan L., wo 02 juni 2010 15:22 Reageer op Jan

    Jan

    Goed onderbouwd artikel, daar mogen er hier meer van verschijnen. Complimenten!

  • Tim Tim, wo 02 juni 2010 14:58 Reageer op Tim

    Tim

    Ik denk dat het permanente lek in de begroting van de volksgezondheid eerder gevonden moet worden in slechte levensstijl dan in de behandeling van de zelfveroorzaakte ziekten. En nee, ik verwijt niet iedereen met de meeste erge ziektes dat ze hieraan zelf moedwillig hebben bijgedragen. Wel is het nu eenmaal zo dat de grootste kostenposten de welvaartsziekten zijn en dat die simpel te behandelen zijn door een veel gezondere instelling van het volk.

  • A. van der Loos, do 03 juni 2010 22:36 in reactie op Tim Tim Reageer op A.

    A.

    Helemaal mee eens!

  • Joe Speedboot, wo 02 juni 2010 14:53 Reageer op Joe

    Joe

    Goed artikel!

    Die relatief grote bestedingen aan sales en marketing t.o.v. R&D vertonen helaas al jaren een stijgende lijn in vrijwel elke bedrijfstak. In feite sponsort de consument daarmee een deels overbodige bedrijfstak die als voornaamste doel heeft die consument zoveel mogelijk geld uit zijn zakken te kloppen.

    Nog erger is dat sales en marketing inmiddels ook steeds meer dicteert wat R&D moet ontwikkelen en daarbij vooral naar de concurrent kijkt. Het gevolg is (om Lidewij Edelkoort maar even te citeren); een niet aflatende stroom non-ideeën, slechte producten en derderangs kopieën.

  • Rob van Koot, wo 02 juni 2010 14:12 Reageer op Rob

    Rob

    Yorick heeft daar wel een punt. De analyse is heel goed maar als het resultaat is dat de ontwikkeling dan maar wordt stopgezet.... wat hebben we dan? Een andere overweging: als een farmaceut een middel tegen kanker ontdekt, hoeveel bespaart dat uiteindelijk op de gezondheidszorg? Mag zo'n ondeneming daar dan heel veel aan verdienen? Ik vind eigenlijk van wel, afhankelijk van het maatschappelijk belang.

  • Peer JaWel, wo 02 juni 2010 14:34 in reactie op Rob van Koot Reageer op Peer

    Peer

    "Mag zo'n onderneming daar dan heel veel aan verdienen?"
    Nee.
    ER mag best wat verdiend worden.
    Ergens HEEL VEEL aan verdienen is woeker oftewel diefstal.
    Misschien volgens de wet niet maar moreel wel.

  • Heerlijk Helder Hoppe, wo 02 juni 2010 15:11 in reactie op Peer JaWel Reageer op Heerlijk Helder

    Heerlijk Helder

    En war ligt de lijn tussen 'wat' en 'heel veel'?
    En wie gaat dat bepalen?

    En Rob, ontwikkeling komt niet alleen voort uit de potentie om iets te patenteren, onderzoeken hiernaar tonen dit ook aan. Ook de zoektocht naar nieuwe markten spoort ontwikkeling aan.
    Kortweg, het weggeven van monopolies aan 'uitvinders' door de overheid heeft meer nadelige gevolgen dan dat het bijdraagt aan het aansporen van innovatie.

  • Alexander van Straten, wo 02 juni 2010 15:08 in reactie op Rob van Koot Reageer op Alexander

    Alexander

    Rob, "een middel tegen kanker" is er niet en zal er helaas ook voorlopig niet komen. Wat we wel steeds vaker zien, zijn peperdure middelen die de levensverwachting van kankerpatiënten nauwelijks verlengen en vaak de kwaliteit van leven al helemaal niet verbeteren. Deze middelen drijven de zorgkosten enorm op ten faveure van de farmaceutische industrie.

    We ontkomen er niet aan om toch eens de maatschappelijke discussie hoeveel geld we een "quality adjusted lifeyear" eigenlijk waard vinden. Uiteraard is dit een zeer moeilijk emotioneel beladen discussie, maar het is onontkoombaar.

  • Yorick Koopman, wo 02 juni 2010 13:44 Reageer op Yorick

    Yorick

    En toch...
    De grote jongens zijn gestopt met research naar medicijnen voor geestelijke gezondheid na kritiek. Is dat werkelijk beter?

  • Rob Geurtsen, wo 02 juni 2010 12:36 Reageer op Rob

    Rob

    Mag ik meer van dit soort analyses op Joop.nl.
    Wat minder actueel emotie blazen, wat meer feiten en informatie en achtergronden belichten.

    Puur leesgenot en een stukkie kennis rijker!

  • Zjen Zen, wo 02 juni 2010 12:30 Reageer op Zjen

    Zjen

    Ik ben heel blij met dit artikel.

    De oorzaak van het stijgen van onze ziektekostenverzekering is hiermee voor een belangrijk deel verklaard.
    Persoonlijk maak ik liever gebruik van natuurlijke middelen die ik zelf uitzoek om te voorkomen dat ik opgeslokt word door dit systeem en mijn geld deze maffia spekt.
    Mijn huisarts snapt dat ook en overleg tussen hem en mij is heel zinvol.
    Maar ik heb mazzel met mijn huisarts.

  • Heerlijk Helder Hoppe, wo 02 juni 2010 12:29 Reageer op Heerlijk Helder

    Heerlijk Helder

    Een patent is in principe een monopolie dat door de overheid aangereikt wordt. Alleen jij mag dit voor x jaren produceren, nogal logisch dat de prijs dan hard omhoog gaat, de concurrentie wordt immers buitenspel gezet.

    Gebeurt met medicijnen, gemodificeerd -en heel efficient- landbouwzaad, software, en dmv auteursrecht ook in de muziekindustrie. Houd allemaal vooruitgang tegen en belemmert de vrije markt.

    Dus, inderdaad; afschaffen (of in ieder geval grondig hervormen) die hap.

  • Jan B, zo 13 juni 2010 23:34 in reactie op Heerlijk Helder Hoppe Reageer op Jan

    Jan

    Voor veel bedrijven zijn patentinkomsten wel degelijk belangrijk, ook voor wat betreft hun R&D. Toen Hewlett-Packard nog voornamelijk een fabrikant van hoogwaardige electronische instrumenten was ipv een enigzins aan lager wal geraakte producent van inferieure wegwerpelectronica werd ieder jaar een groot deel van de winst weer direct in ontwikkeling gestoken. Met die ontwikkeling stelde het bedrijf z'n toekomst als innovator en daarmee z'n continuiteit veilig. Later is die strategie veranderd, de instrumententak werd verzelfstandigd en men ging verder als fabrikant van PC's en printers. Feit is dat die instrumententak nog steeds bestaat als zelfstandige onderneming en goed draait (veel R&D) terwijl HP zelf gedwongen meedeint met de conjunctuurgolven. Voor echt innovatieve bedrijven met hoge R&D kosten is het patentrecht een extra middel om ook innovatief en succesvol te blijven. Laat dat zo.

 

Reageren

Registreren Wachtwoord vergeten

opiniemakers

Populair

Scroll naar boven Scroll naar boven