Bio Bekijk alles van Rutger Bregman Word fan

Rutger Bregman

Rutger Bregman Historicus en publicist

03 december 2011 Reageer (61) 1690 x bekeken Leven RSS

Fantasten hebben vaak gelijk

Geef 'onuitvoerbare' dromen weer de ruimte

We leven in een tijdperk van permanente noodgevallen. Crisis volgt op crisis en ramp op affaire. We schrikken op van een verdwaalde orka, een verdrietige asielzoeker of gekibbel in de top van een voetbalclub. Altijd is er de financiële crisis, het kloppend hart van ons politieke bewustzijn. Maar ondertussen blijven onze politici fantasieloze utilisten: ze repareren het heden zonder na te denken over een andere toekomst. De diagnose is eenvoudig: het utopisme is dood.

‘En maar goed ook’ zullen vele rechtgeaarde liberalen, wijs geworden socialisten en zelfgenoegzame conservatieven zeggen. Want inmiddels weten we wel waar utopieën op uitlopen: chaos, rampen en – in het ergste geval – genocide. Aan het begin van de eenentwintigste eeuw staat de zelfverklaard realist die weet dat de Tuin van Eden voorgoed is verdord. Het enige wat overblijft is de tuin van Candide, die we zo goed en zo kwaad als het gaat moeten onderhouden.

Radicale ideeën over een betere wereld zijn letterlijk ondenkbaar geworden. ‘Dromen, durven en doen’ leren we tegenwoordig van gedragsgoeroes in plaats van intellectuelen. ‘Iedereen heeft dromen op het gebied van werk, relatie, gezondheid, persoonlijke ontwikkeling...’ zo staat er op de achterkant van een boekje van geluksdokter Ben Tiggelaar. Achter die obsessie met ons eigen succes gaapt een gat waarin de droom van een betere wereld past.

Hoe is het zover gekomen?

In de eerste plaats, zo luidt het argument, heeft de geschiedenis geoordeeld dat alle utopieën gedoemd zijn te mislukken. Al op de middelbare school wordt er met behulp van spannende romans als Brave New World en 1984 ingepeperd dat dromen uiteindelijk in nachtmerries veranderen. Een utopie wordt een dystopie, of sterker nog, een utopie is een dystopie. Terwijl we een dyslecticus helpen met lezen, zeggen we tegen de dystoop dat hij zijn utopie maar beter kan vergeten.

Maar wie zegt dat het oordeel van de geschiedenis ook eerlijk is? Hebben de utopisten echt zoveel bloed aan hun handen? Er zijn sterke aanwijzingen dat het geloof in een betere wereld geen eerlijke kans heeft gekregen.

Hoe het verlangen naar een wereld van geluk, vrede en overvloed verantwoordelijk kan zijn voor de gruwelen van de twintigste eeuw is mij een raadsel. Het nazisme was geobsedeerd met een eeuwige rassenstrijd, niet met een vreedzaam Luilekkerland. Natuurlijk, de Nazi’s hadden ook hun ideeën over een gezond en vrolijk leven. Maar dat de Nazi’s het volkorenbrood de ‘Endlösung’ van het broodvraagstuk noemden maakt een pleidooi voor de schijf van vijf toch nog niet genocidaal?

Als we afdalen naar het moratorium van de twintigste eeuw dan blijkt dat utopieën, zelfs als we ze heel ruim definiëren, voor niet meer dan een vijfde van alle politieke doden verantwoordelijk zijn. In een wereld die moderniseert en rationaliseert eisen religie, nationalisme en hebzucht nog altijd het gros van de slachtoffers. En dat sommige gelovigen tot geweld oproepen brengt toch niet alle religies in diskrediet? Waarom zou dat wel gelden voor het utopisch denken?

De Amerikaanse historicus Russell Jacoby heeft een onderscheid gemaakt tussen twee vormen van utopisch denken. Met de eerste vorm zijn we welbekend. Het is het utopisme van de blauwdruk.

De blauwdruk biedt geen abstracte idealen, maar kraakheldere richtlijnen waar in geen geval van afgeweken mag worden. Neem Tommaso Campanella, die in 1602 de exacte kledij van de inwoners van zijn utopie beschreef. Zij dragen ‘witte onderkleding’, ‘zonder plooien’ en met ‘bolvormige knopen’. Aan de voeten horen ‘grote sokken’, een soort van ‘halve sandalen die zijn vastgemaakt met gespen’ en daarover weer een ‘halve schoen’. De zogenoemde ‘Metafysicus’ die aan het hoofd staat van Campanella’s ideale ‘Zonnestad’ weet via een netwerk van informanten alles over zijn onderdanen. Iedereen is verplicht elkaar lief te hebben; op haat staat de doodstraf. Particulier bezit is ten strengste verboden.

Campanella’s utopie lijkt verdacht veel op het communisme van de twintigste eeuw: goede bedoelingen met een gruwelijke uitkomst. De utopie van de blauwdruk is een utopie van dwang: mensen moeten dit geloven, moeten dat eten en moeten deze kleding dragen. De blauwdruk geef een kraakhelder beeld van het keurslijf waarin de toekomst gedwongen wordt.

In dat opzicht past het blauwdruk-utopisme perfect bij onze tijd: een tijdperk van extreme visualisatie. Deze samenleving  wordt overspoeld door een tsunami van beelden. Wat is er eigenlijk nog waar van het cliché ‘een beeld zegt meer dan duizend woorden’? Hoe groter het billboard hoe verder het in betekenisloosheid verzandt. Zoals een oncharmante foto de herinnering aan een geniaal feestje teniet doet, zo damt de hypervisualisatie ons eigen inbeeldingsvermogen in. De beelden uit het nu verblinden ons voor visioenen van de toekomst.

Kinderen krijgen via televisie, Internet en digitale schoolborden hun dagelijkse portie plaatjes en filmpjes toegediend. Alles wat abstract is moet een gezicht krijgen. Ze mogen zich ook niet meer vervelen; de televisie en een eindeloze toevoer van speelgoed zorgen daar wel voor. De speelplaats van het kind is geen boomhut in het veld, maar een plein vol toestellen met veiligheidslicentie. Voetbal verplaatst zich van de straat naar het veld, waar papa’s schreeuwend aan de zijlijn staan. Dat er ook iets verloren gaat met de komst van coaches en uniforms wordt over het hoofd gezien.

De kolonisatie van de tijd en ruimte van het kind ondermijnt zijn fantasie voor de rest van zijn leven. Spelen is niet langer een creatieve bezigheid maar een vorm van bezigheidstherapie. Eens vermaakten kinderen zichzelf en was verveling nog geen gevaarlijke ziekte. Het medicijn tegen verveling, opwinding, is een drug die uiteindelijk passiviteit veroorzaakt. ‘Een generatie die niet tegen verveling kan zal een generatie van de middelmaat zijn’, schreef Bertrand Russell al in 1930.

In deze tijd van hypervisualisatie zou nog een utopische blauwdruk niet meer zijn dan nog een billboard aan de kant van de weg. De utopie van de blauwdruk is, evenals het billboard, vooral een spiegel van de eigen tijd. Voor een glimp van de hemel wordt de catalogus van vandaag opengeslagen. Zo raakt de blauwdruk al snel gedateerd - in de kleding van Campanella zou niemand zich meer durven vertonen.

Er is een andere vorm van utopisch denken. Deze utopie weerstaat de tirannie van de beelden en stelt geen harde richtlijnen voor de toekomst. Het is iconoclastisch. Als de utopie van de blauwdruk een haarscherpe foto is, dan is de iconoclastische utopie niet meer dan een abstract schilderij.

Deze traditie van utopisch denken is vooral in leven gehouden door Joodse denkers. Omdat zij geen beeld verbonden aan hun utopie bleven zij trouw aan het tweede gebod: ‘Gij zult geen godenbeelden maken’. Het Jodendom is een religie van het boek - in tegenstelling tot het oudere polytheïsme dat in de greep was van een beeldenfetisj. Heilige teksten zijn nooit eenduidig en vergen constante herinterpretatie. Daarmee stimuleren ze de verbeeldingskracht. Maar in de eenentwintigste eeuw zijn we teruggevallen op de beeldenafgoderij van onze voorvaders.

Voor de iconoclasten bestaat er geen harde tegenstelling tussen redelijke voorstellen en onuitvoerbare dromen. Een utopisch gedachtegoed kan, juist door abstract te blijven, concrete maatregelen stimuleren. Voor wie goed kijkt zit de geschiedenis vol met succesvolle fantasten. Was Martin Luther King ten prooi gevallen aan een naïef utopisme toen hij riep dat hij een droom had? Was Gandhi een idioot toen hij zei dat ‘de waarheid en de liefde altijd zullen overwinnen’?

Ideeën die eens met hoofdletters werden geschreven, Vrijheid, Gelijkheid en Eeuwige Vrede, worden tegenwoordig als gevaarlijke illusies beschouwd. Maar King begreep dat hij niet verraden kon worden door zijn ideeën, integendeel, het was de bittere realiteit die zijn ideeën tekort deed: 

"I have a dream that one day this nation will rise up and live out the true meaning of its creed: “We hold these truths to be self-evident: that all men are created equal."

Het was niet meer dan een droom. Maar die droom was genoeg om de wereld te veranderen.

Een ex-bankmedewerker werd onlangs gevraagd waarom hij meedeed aan de Occupy protesten terwijl de beweging geen standpunten heeft. ‘Ho is even. Geen standpunten?’, reageerde hij verontwaardigd,  ‘Die hebben we wel: we vinden dat het zo niet langer kan!’

Zoals zoveel politieke slogans zijn de leuzen van Occupy negatief geformuleerd. Maar moet diegene die ‘Stop de oorlog!’ roept ook beloven dat eeuwige vrede ons vervolgens ten deel zal vallen? Waarom zouden die hippies precies moeten uitleggen wat er na het graaikapitalisme komt? Dat is nu juist het probleem van de blauwdruk, die wil de toekomst in een keurslijf dwingen waar zij niet inpast. Dromen zijn anders: ze zijn vaag, abstract en zetten zich af tegen de realiteit. Niemand weet hoe de hemel er uitziet, maar we weten dondersgoed hoe die er niet uitziet.

Het verbinden van een utopische passie met de politieke praktijk is de opdracht van onze tijd. Zijn het louter werkloze uitkeringstrekkers die hun tentje hebben opgezet op het Beursplein? Het zal wel. Dat we het werkelijke protest overlaten aan wereldvreemde hippies is tekenend voor ons eigen gebrek aan verbeeldingskracht. Een generatie die niet wil dromen verliest het recht op een betere wereld.

Dit artikel verscheen eerder in de Volkskrant

Laatste Reacties (61) Reageer Reacties in wachtrij: 0

  • Winston V., zo 04 december 2011 20:52 Reageer op Winston

    Winston

    Mensen die dromen van een betere toekomst worden fantasten genoemd, terwijl diezelfde categorie mensen doorgaans een veel meer realistische kijk heeft op het verleden. Een goede lijn uitzetten voor de toekomst moet toch gepaard gaan met een realistische blik op het verleden dat het heden heeft gecreëerd van waaruit we naar de toekomst gaan werken? Ik bedoel: iemand die geen flauw benul heeft van wat zich werkelijk afspeelt in de wereld kun je toch geen planning voor de toekomst toevertrouwen?

    Daarom wil ik betogen dat de echte fantasten degenen zijn die nog steeds geloven dat kapitalisme werkt. Die geloven dat het deze belachelijke economie is geweest die ons vooruitgang heeft gebracht. Als je terugkijkt op de afgelopen honderd jaar, is duidelijk dat 90% van de bevolking en vooral de arbeiders systematisch worden beroofd van wat hen rechtmatig toekomt. De mensheid als geheel wordt beroofd van een gezonde, veilige leefomgeving, om van de rest van de natuur maar niet te spreken. Het zogenaamde realisme en pragmatisme die de kapitalist, de liberaal en de neoliberaal ons hebben opgedrongen hebben ons bij de volgende economische crisis gebracht. En een milieucrisis en een oorlog tegen terrorisme en opkomend rechts nationalisme en de EUrocrisis...

    In de twintiger jaren kreeg de industrie te maken met een dilemma: door overproductie werd het aanbod groter dan de vraag naar producten. Tussen 1860 en 1920 (stoommachine, lopende band) is de industriële productie vertienvoudigd, terwijl de bevolking maar met een factor drie groeide. Met de komst van wisselstroom werden de fabrieken van elektriciteit voorzien en de T-Fords die van de lopende band rolden luidden een nieuw tijdperk van materiële overvloed in.

    Dat kon op verschillende manieren worden opgelost. De meest voor de hand liggende oplossing was natuurlijk het verlagen van de arbeidsuren en het verhogen van de salarissen zodat vraag en aanbod weer in een natuurlijker evenwicht komen en bovendien de welvaart is gestegen (meer vrije tijd en een hogere levensstandaard), zoals je dat mag verwachten van de wetenschappelijke en technologische vooruitgang die de verhoogde productiviteit mogelijk heeft gemaakt.

    Echter, beursgenoteerde bedrijven zijn verplicht de winst te maximaliseren, ongeacht de gevolgen voor mens, milieu of maatschappij. De elite zag nog meer problemen: inkorten van de werkweek zou wel eens schadelijk kunnen zijn voor het "arbeidsethos" en met te veel vrije tijd zouden de mensen wel eens kunnen "radicaliseren" (lees: wakker worden)... Mensen zouden wel eens de tijd kunnen nemen stil te staan bij hun eigen (rechts-) positie in de maatschappij... Nee, de focus moest liggen op werk, werk en nog eens werk. Meer werk en beter werk.

    En dan breng je dat natuurlijk niet als een plicht, nee, "werk" is een *recht* en een *keuze*. Het wordt omkleed met nobele zegswijzen als Arbeid Adelt en iedereen die werkt houdt de eigen broek omhoog, wat van werkelozen natuurlijk hand ophoudende luierdragers maakt. Voor de "happy few" maak je het mogelijk geld uit het niets te maken door ze te laten speculeren met geleend geld. Eindresultaat: roaring twenties gevolgd door een crash die zijn weerga niet kende.

    Als iemand zegt dat democratie nooit echt de bedoeling is geweest van de elite en dat onze democratie daarom ook nooit een echte democratie is geweest, dan is dat een fantast. En dat terwijl democratie toch echt iets anders is dan eens in de vier jaar mogen kiezen wie vanaf dan alle beslissingen voor je mag nemen. Democratie wil zeggen dat je zelf mag mee beslissen en weet je wat? Dat had al lang gekund. De technologie hebben we al en als we iets minder zouden focussen op werk, consumptie en nog eens productie, dan had ook iedere burger de tijd gehad zich in de materie te verdiepen en wellicht ook de interesse.

    Maar burgers zijn niet belangrijk, mensen ook niet. De onderdanen van Koning Economie zijn ondernemers, werknemers en consumenten, zegt de fantast. Naar de fantast is nooit geluisterd. Terwijl Jules Verne en Copernicus ook fantasten waren in hun tijd. Daar moet je niet naar luisteren... En toen was het te laat. Productie wordt niet meer gezien als middel om menselijke wensen en behoeften te vervullen, nee, productie is een doel op zichzelf geworden. Waar de Goden van weleer genoegen namen met een offer zo nu en dan, een stukje vlees, wat bloemen en wierook of een maagd, wil Koning Economie ALLES hebben.

    Want tijdens de volgende economische "boom" die in de jaren tachtig inzette werd ook al niet gekozen voor minder arbeidsuren en meer salaris; alweer werd de toename in welvaart gereserveerd voor enkele procenten van de wereldbevolking. Voor de rest werd de volgende truc uit de hoge hoed der volksmenners getoverd. Het salaris ging weer niet omhoog, nee het werd gemakkelijker gemaakt te lenen. Huisje kopen? Studie volgen? Kom maar op. Het is inmiddels de normaalste zaak van de wereld geworden dat een jonge afgestudeerde begint met een torenhoge schuld, begint letterlijk als loonslaaf. Want ik vrees dat voor het merendeel van de afgestudeerden in de nabije toekomst geen vet betaalde baan staat te wachten.

    Wat is beter om gehoorzame, gedweeë werknemers te kweken dan ze in een puur op de markt gerichte opleiding een schuld te laten opbouwen? Maar wie dit zegt is een fantast, ziet complotten en moet hulp zoeken... Wel zelf betalen natuurlijk. En die werknemer is ook de consument. Mensen krijgen geen aandacht, de consument daarentegen kan zich verheugen op 24/7 aandacht van de industrie. Het "aan de man brengen" van alles hebben we geperfectioneerd, zelfs presidentskandidaten worden ons verkocht. Een befaamde marketing award is in 2008 uitgereikt aan de verkiezingscampagne van Obama; het perfecte bewijs dat ook politiek niet aan de klauwen van Koning Economie ontsnapt. The best democracy that money can buy.

    Maar... Wie spreekt van Koning Economie, die heeft geen gelijk, die heeft een overschot aan verbeeldingskracht en ziet ze vliegen. En dan ben ik nog coulant... De zonderling die verbaasd om zich heen kijkt en zich afvraagt "waarom heeft iedereen toch zo'n haast? waarom kan ik de sterren niet meer zien? waar is onze 'welvaart' nu? vanwaar al die haat, nijd, hebzucht en stress?"... Tja, dat zijn dan dromers, klagers, fantasten.

    Alles gericht op meer, sneller in plaats van beter, schoner, duurzamer. Meer productie, meer werk, niet alleen gezonde jonge mannen, nee de moeders ook, plus de 65-plussers en dan de kinderen in het buitenland nog. Productie, productie, productie. En lenen, lenen, lenen voor de consumptie, consumptie, consumptie... En we moeten het niet merken, dus het geld moet ook niet meer zichtbaar zijn. Iedereen een plastic pasje, dat is veel makkelijker. Niets is meer echt, waarom het geld dan wel? Hou ze gevangen in de plastic "realiteit" van de pasjes en Koning Economie, los gezongen van planeet en medemens. En noem iedereen die probeert de werknemer, consument of ondernemer wakker te maken een nietsnut, radicaal, communist, maoïst of... fantast.

    Ik weet wel beter: ik ben geen fantast. PVVD'ers zijn fantasten. Dat zijn de mensen die je de toekomst van land en maatschappij *niet* in handen wil geven. Dat zijn de mensen die het sprookje van Koning Economie nog geloven. Dat zijn de *echte* fantasten.

  • Ganzen Wijn, zo 04 december 2011 23:48 in reactie op Winston V. Reageer op Ganzen

    Ganzen

    Of idealist?

    http://www.nrcnext.nl/blog/2011/10/26/kapitalisme-is-je-allerbeste-vriend/

  • Joop Schouten, ma 05 december 2011 13:01 in reactie op Ganzen Wijn Reageer op Joop

    Joop

    Willem Schramade, aandelenanalist bij Robeco en universitair en docent ondernemingsfinanciering aan de Erasmus Universiteit is een neoliberale dromer en leugenaar.

  • Winston V., ma 05 december 2011 13:06 in reactie op Ganzen Wijn Reageer op Winston

    Winston

    Gelezen en hartelijk gelachen... Dit stuk zegt nu precies wat wij allemaal sinds de kleuterschool hebben geleerd over het kapitalisme (ja, die lessen beginnen al bij Sinterklaas). Alweer presteert iemand het om alle vooruitgang die we hebben geboekt toe te schrijven aan de economie, terwijl die vooruitgang werd bereikt door het kapitalisme en de kapitalist juist te bestrijden.

    "Dankzij kapitalisme hebben we de afgelopen tweehonderd jaar een enorme stijging van welvaart en welzijn gehad."

    Zucht... Nee, dat is te danken aan wetenschap en technologie.

    "Kapitalisme is je beste vriend. Maar het is wel een vriend die je zo nu en dan eens goed de waarheid zegt. En daar kan niet iedereen tegen."

    Sorry, echt geen zin om alle onzin punt voor punt weer te weerleggen. Kapitalisme is niet alleen jouw ergste vijand, het is de ergste vijand van de planeet zelf. Maar het is wel een vijand die er tot nu toe erg goed in slaagt zich te vermommen als vriend.

  • Joop Schouten, ma 05 december 2011 09:58 in reactie op Winston V. Reageer op Joop

    Joop

    Existentiële vragen : "Waarom heeft iedereen toch zo'n haast? Waarom kan ik de sterren niet meer zien? Waar is onze 'welvaart' nu? Vanwaar al die haat, nijd, hebzucht en stress?"

    Ik ben benieuwd wat 'Henk & Ingrid' hier op zouden antwoorden Winston (...).

    Bedankt voor dit sterk stuk.

  • Tom Meijer, zo 04 december 2011 19:49 Reageer op Tom

    Tom

    Een uitstekend stuk waarin de spijker op de kop geslagen wordt. Er wordt te weinig gefilosofeerd wat er beter kan. Als niemand dat doet dan droogt de ideeënstroom op en stagneert de maatschappij. Alleen al het feit dat mensen zeggen dat dingen anders moeten is voldoende om uit stagnatie te komen. Het gaat erom dat het besef dat iets anders moet, en anders zou kunnen, tot veel mensen doordringt. Er komen dan 'vanzelf' mensen die met oplossingen aankomen.
    Mensen, ook hier, die dit zweverig en wollig vinden hebben geen begrip van hoe maatschappelijke ontwikkelingen verlopen. Zij zijn zelf een exponent van de stagnatie.

  • Aert Willem d'Holbach, zo 04 december 2011 21:44 in reactie op Tom Meijer Reageer op Aert Willem

    Aert Willem

    Filosoferen en fantaseren...

    Een wereld van verschil.

  • Tom Meijer, zo 04 december 2011 23:13 in reactie op Aert Willem d'Holbach Reageer op Tom

    Tom

    "Filosoferen en fantaseren..."

    Dat ligt dichter bij elkaar dan je denkt maar in principe heb je gelijk.

  • Aert Willem d'Holbach, ma 05 december 2011 09:24 in reactie op Tom Meijer Reageer op Aert Willem

    Aert Willem

    Oké, dan zijn we het eens ;-)

    Elke grote stap voorwaarts begint met een droom maar niet elke droom wordt een grote stap voorwaarts.

    En dat is juist het onderscheid tussen de utopie en de visie.

  • Evert van Vliet, ma 05 december 2011 10:52 in reactie op Aert Willem d'Holbach Reageer op Evert

    Evert

    Elke potentiële grote stap voorwaarts begint met wetenschappelijke ontdekkingen, daar dromen op loslaten is over het algemeen genomen op z'n best een pas zijwaarts.

    http://www.youtube.com/watch?v=jej-9pixkMY

  • Theo Joubert, ma 05 december 2011 12:53 in reactie op Aert Willem d'Holbach Reageer op Theo

    Theo

    Het begrip 'grote stap voorwaarts' is in diskrediet gebracht door voorzitter Mao.

    45 miljoen doden...

  • Tom Meijer, ma 05 december 2011 14:22 in reactie op Aert Willem d'Holbach Reageer op Tom

    Tom

    "Elke grote stap voorwaarts begint met een droom maar niet elke droom wordt een grote stap voorwaarts.

    En dat is juist het onderscheid tussen de utopie en de visie."

    Ook mee eens. Echter, net als het onderscheid tussen fantasie en filosofie niet altijd even duidelijk is, is dat het geval met utopie en visie.

    Verder vind ik het nuttig dat er mensen zijn die op één of andere wijze uiten dat zij vinden dat er iets (heel erg) mis is, of iets (veel) beter kan. Niet iedereen kan dat duidelijk in een visie verwoorden. Een visie kan naar mijn mening pas ontstaan als er bouwstenen voor zijn. Die bouwstenen worden kunnen zelfs door fantasten en utopisten worden aangedragen. Anders dan velen denken is de fantasie en de eventueel daaruit voortvloeiende filosofie, utopie of zelfs visie heel hard nodig in het maatschappeljk debat. Zelfs in kennisgebieden waar je het misschien niet zou verwachten, zoals bv de exacte wetenschappen, heeft de fantasie een belangrijke plaats.
    Het is belangrijk dat je beseft dat iets fantasie is, alleen dan kan het maatschappelijke waarde hebben. De term visie wordt naar mijn smaak te pas en te onpas in het bedrijfsleven en in de politiek gebruikt. We moeten er ook geen doekjes om winden: veel van wat men voor een visie houdt, is niet meer dan fantasie. Overigens is het ook een kwestie van definitie wat je onder fantasie verstaat.

  • Pepijn Nostrinite, zo 04 december 2011 14:52 Reageer op Pepijn

    Pepijn

    Iedereen kan zijn eigen droom waarmaken maar durft niet eens zijn werkgever te verlaten om eraan te beginnen. DE meesten zitten in een kramp. Geluk is ook een keuze maar wie durft hem te maken? Verder vind ik het een vrij zweverig stuk en sluit ik mij aan bij de wijze woorden van mijn VVD genoot Aert.

  • Evert van Vliet, zo 04 december 2011 15:38 in reactie op Pepijn Nostrinite Reageer op Evert

    Evert

    Deuteronomium;....."en hij zal voor zichzelf een kopie van deze wet maken." (if you can't beat them, join them).

    Zolang je je maar neerlegt bij het 'recht' van de rapste jagers niet dan?

    Ongeluk kun je helemaal niet af-, op-, ver- noch om-kopen...opleggen wel.

  • Evert van Vliet, zo 04 december 2011 15:55 in reactie op Pepijn Nostrinite Reageer op Evert

    Evert

    Ps,

    De grootste kramp zit 'm in de haat/liefde verhouding met poen

    http://www.youtube.com/watch?v=eM8Ss28zjcE&feature=related

  • Gaius S. Tranquilles, zo 04 december 2011 14:11 Reageer op Gaius S.

    Gaius S.

    Achja, Voltaire.
    De realist als de zich immer berustende Pangloss ("Deze wereld is de beste van alle mogelijke werelden")
    En de utopist als de ietwat naieve Candide die droomt van kasteel Thunder-ten-Thronck.
    Ik moet dit ontzettend grappige boekje toch weer eens herlezen..

  • Aert Willem d'Holbach, zo 04 december 2011 12:16 Reageer op Aert Willem

    Aert Willem

    visie zonder actie is een dagdroom
    actie zonder visie is een nachtmerrie

    Zolang de uopie een onmogelijke werkelijkheid is, wens ik Bregman veel plezier met zijn fantasie. Want fantaseren en wenswereldjes creëren, daar is Bregman een waarlijk kunstenaar in.

  • Evert van Vliet, zo 04 december 2011 12:59 in reactie op Aert Willem d'Holbach Reageer op Evert

    Evert

    Het ene pietje af-serveren t.b.v. het andere dat botweg verplicht is gesteld.

    Je bent een hetisnoueenmaalzoist.

  • Aert Willem d'Holbach, zo 04 december 2011 15:09 in reactie op Evert van Vliet Reageer op Aert Willem

    Aert Willem

    Integendeel. Maar wellicht vindt u mijn dromen niet de moeite waard of vindt u ze utopieën. Of misschien kent u ze niet eens en wilt u uw oordeel ergens anders op baseren. Op een vooroordeel bijvoorbeeld.

  • Evert van Vliet, zo 04 december 2011 16:48 in reactie op Aert Willem d'Holbach Reageer op Evert

    Evert

    Ik zie ik zie wat jij niet ziet; een oogkleppen-visie.

    En ondertussen lekker de planeet naar haar kloten dromen.

    Komt geen oordeel aan te pas, laat staan een vooroordeel.

    Het is een observatie.

  • Censuur Joop, zo 04 december 2011 15:16 in reactie op Aert Willem d'Holbach Reageer op Censuur

    Censuur

    Neo-liberale bekrompenheid. Zonder fantasieën en wensen en ideeën zou er geen visie bestaan en zou jouw partij niet opgericht zijn. Maar dat op zich is al een nachtmerrie, nietwaar?

  • Aert Willem d'Holbach, zo 04 december 2011 18:11 in reactie op Censuur Joop Reageer op Aert Willem

    Aert Willem

    Zeg ik dat dan?

    En dat heeft het over bekrompenheid... Niet te filmen.

  • Censuur Joop, zo 04 december 2011 19:51 in reactie op Aert Willem d'Holbach Reageer op Censuur

    Censuur

    Ja, dat zeg je.

  • YggY ..., zo 04 december 2011 11:39 Reageer op YggY

    YggY

    J.C.Bloem: Aanvaarding

    Toen ik jong was, bestond ik in vormen
    Van het leven, dat komen zou:
    Een vervoerend de wereld doorstormen,
    Een lied en een eindlijke vrouw.

    Het is bij dromen gebleven;
    Ik heb, wat een ander ontsteelt
    Aan het immer weerbarstige leven,
    Slechts als mogelijkheden verbeeld.

    Want ik wist door een keuze verloren
    Ieder ander verlokkend bestaan.
    Ik heb dan ook niets verkoren,
    Maar het leven is voortgegaan.

    En het eind, dat ik wilde ontvluchten,
    Is de aanvang gelijk, die het had:
    Onder Hollandse regenluchten,
    In een kleine Hollandse stad.

    Ingelijfd bij de bedaarden
    Wordt het hart, dat geen tegenstand bood.
    Men begint met het leven te aanvaarden
    En eindlijk aanvaardt men de dood.

  • Marjolein Stuijfbergen, zo 04 december 2011 12:14 in reactie op YggY ... Reageer op Marjolein

    Marjolein

    Wat heeft deze morgen veel mooie woorden!!!!!!!!!

    Erg mooi Yggi, thanks!! Maar je moet niet al te depri zijn wanneer je ze leest

  • Theo Joubert, zo 04 december 2011 19:54 in reactie op YggY ... Reageer op Theo

    Theo

    Mooi, Yggy !

  • Dr. Strangelove, zo 04 december 2011 11:02 Reageer op Dr.

    Dr.

    Maar Rutger, je noemt ze conservatieven, of liberalen, maar ze zijn geen van beide.

    Het zijn sociaal darwinisten - rijkdom is de maat voor evolutionair succes en een ticket voor de toekomst, armoede is een teken van zwakte.

    Het is niet zozeer dat er geen idealisme achter zit, het is meer dat ze het niet durven te benoemen, in de wetenschap dat deze ideologie niet erg populair is.

    Liberalen stopten het sociaal darwinisme begin vorige eeuw. En conservatief kan je ze toch ook amper noemen, als je het tempo ziet waarmee deze sociaal darwinisten de democratische rechtsstaat ontmantelen.

    Dit is vooraleerst een strijd van woorden. Noem Mark Rutte geen liberaal omdat hij zichzelf zo noemt. Noem Mark Rutte voor wat hij IS.

  • Marjolein Stuijfbergen, zo 04 december 2011 12:02 in reactie op Dr. Strangelove Reageer op Marjolein

    Marjolein

    " Het zijn sociaal darwinisten - rijkdom is de maat voor evolutionair succes en een ticket voor de toekomst, armoede is een teken van zwakte ""

    Mooi gezien, bedankt!! Dit is precies zoals ik het huidige politieke klimaat ervaar, maar heb het nooit zo treffend kunnen verwoorden.

  • Winston V., zo 04 december 2011 12:28 in reactie op Dr. Strangelove Reageer op Winston

    Winston

    Alweer juist Strangelove... Alleen is de term "sociaal darwinisme" afgeleid van een foutieve uitleg van de theorieën van Darwin. In de originele druk van zijn boek "On the Origin of Species" komt de term zelfs helemaal niet voor; Darwin gaf er de voorkeur aan, net als biologen van nu, te spreken over "natuurlijke selectie".

    Het was de socioloog Herbert Spencer die na het lezen van Darwin's boek de term "survival of the fittest" bedacht:

    "Spencer stelde dat als de overheid niet zou ingrijpen de bekwaamste (rijkste) mensen uiteindelijk zouden overblijven en er een superbeschaving zou ontstaan waaruit de zwakkere groepen geëlimineerd zouden zijn."

    http://nl.wikipedia.org/wiki/Survival_of_the_fittest

    Na verschijnen van het boek "The Selfish Gene" van de Britse bioloog Richard Dawkins, deden de moderne economen er nog een schepje bovenop: de evolutieleer werd opnieuw, en deze keer nog effectiever, aangegrepen, deze keer als verklaring van het neoliberalisme het overdragen van alles en iedereen aan de grillen van de markt die wel zou zorgdragen voor het natuurlijke selectieproces...

    Dawkins liet het er niet bij zitten en schreef woedend een vervolg getiteld "Nice Guys Finish First" om nog maar eens te onderstrepen hoe de evolutieleer werd misvormd en misbruikt om een dystopische ideologie aan de man te brengen.

    Ik zou het gewoon houden op de naam die iedereen al kent en bovendien het beestje aardig goed beschrijft: neoliberalen. Neoloberalisme is wat komt van een puur kapitalistisch pragmatisme; het wordt terecht een non-ideologie genoemd. Het is gewoon wat volgt uit puur pragmatisch gedrag in een wereld die heeft geaccepteerd dat het kapitalisme, de markteconomie, het enige en beste is waartoe mensen in staat zijn. Een wereld die niet meer droomt...

  • Jan Hooivork, zo 04 december 2011 15:41 in reactie op Winston V. Reageer op Jan

    Jan

    Helemaal juist, Winston. Spencer beledigde daarmee Darwin. Darwin stelde juist dat de zorg voor de zwakkeren een belangrijke ontwikkeling was in de menselijke evolutie.

    Vergeet ook niet de game-theory van Nash en de antipsychiatrie waar economen en de markt misbruik van gingen maken. Mooi te zien in de serie: "The Trap. What happened to our dreams of freedom?"

  • Dr. Strangelove, zo 04 december 2011 21:36 in reactie op Winston V. Reageer op Dr.

    Dr.

    "Alweer juist Strangelove... Alleen is de term "sociaal darwinisme" afgeleid van een foutieve uitleg van de theorieën van Darwin."

    dat weet ik, maar zo heet de term. overigens is de theorie van Darwin als wetenschappelijke theorie waardenvrij, en daarom niet open voor goede of foute uitleg. Ik zie de term dan ook niet als het besmeuren van Darwin. Darwin was ook niet verantwoordelijk voor de raszuiverheidsidealen van de nazi's, al waren zij er wel op gestoelt.

  • Aert Willem d'Holbach, zo 04 december 2011 13:14 in reactie op Dr. Strangelove Reageer op Aert Willem

    Aert Willem

    Als Stuijfbergen uw woorden overneemt, weet u automatisch dat er iets niet moet kloppen aan uw redenering.

  • Marjolein Stuijfbergen, zo 04 december 2011 14:38 in reactie op Aert Willem d'Holbach Reageer op Marjolein

    Marjolein

    Meneer Aert voor uw is het mevr. Stuijfbergen, of anders maak er Marjolein van....

  • Aert Willem d'Holbach, zo 04 december 2011 18:12 in reactie op Marjolein Stuijfbergen Reageer op Aert Willem

    Aert Willem

    Nee.

  • Marjolein Stuijfbergen, zo 04 december 2011 19:09 in reactie op Aert Willem d'Holbach Reageer op Marjolein

    Marjolein

    Ik mis het stampent voetje

  • YggY ..., zo 04 december 2011 20:30 in reactie op Marjolein Stuijfbergen Reageer op YggY

    YggY

    Of dat hij met zijn knuistjes op tafel slaat.

  • Marjolein Stuijfbergen, ma 05 december 2011 19:13 in reactie op YggY ... Reageer op Marjolein

    Marjolein

    Ja, Yggy. Een beetje infantiel is het wel. Fijn dat jij het ook opmerkte..

    Meneer Aert heeft meer gemeen met zijn naamgenoot dan hij wellicht zou willen....

  • YggY ..., di 06 december 2011 00:39 in reactie op Marjolein Stuijfbergen Reageer op YggY

    YggY

    Ja, Yggy. Een beetje infantiel is het wel. Fijn dat jij het ook opmerkte..
    ============

    Ik zit al een poosje op deze site en dan leer je wel om tussen de regels door te lezen en te interpreteren.

    Zo kan ik soms ook dingen lezen die er niet staan.

  • Joop Schouten, zo 04 december 2011 10:41 Reageer op Joop

    Joop

    Het is lastig 'dromen' in een nachtmerrie. Dromers zijn te respectvol en te bescheiden geweest. Dromers moeten weer brutaal worden en hun Morele Superioriteit ongegeneerd uitdragen. 'Het gelijk' staat immers aan hun kant. De oorzaken en gevolgen van de huidige ellende zijn bewezen en in kaart gebracht (...) en bevatten allemaal legitieme argumenten om de regeringsleiders voor de voeten te gooien.

    Deze nachtmerrie moet stoppen. Er zijn genoeg alternatieven (...) voor een betere wereld.

    Zolang dictators geen vaste grond onder de voeten krijgen is alles mogelijk, zo droom ik.

    Bedankt voor dit verhaal Rutger.

    O ja, voordat ik het vergeet: Fuck neoliberalen.

  • Theo Joubert, zo 04 december 2011 09:38 Reageer op Theo

    Theo

    Door te zeggen: "ik ben voor vrede" maak je geen vrede.
    Door te zeggen: "einde aan de hebzucht" wordt hebzucht niet uitgebannen.
    Je bestrijdt de crisis ook niet door te zeggen: "er moet nooit meer een crisis komen".

  • Anja Lodewijks, zo 04 december 2011 10:57 in reactie op Theo Joubert Reageer op Anja

    Anja

    Toch is dat een heel logisch en betrouwbaar begin. Een goede basis waarop verder gebouwd kan worden.

    Eerst is er de gedachte, dan is er het woord. Woorden en verdere gedachten kunnen plannen worden. Plannen kunnen in daden worden omgezet.

    Eerst doen dan denken is niet verstandig en nogal opdringerig.

  • Censuur Joop, zo 04 december 2011 15:09 in reactie op Theo Joubert Reageer op Censuur

    Censuur

    Ik zou niet weten waarom niet. Een "Groot Duits Krijgsheer" heeft ook altijd gezegd dat als de leugen maar vaak genoeg herhaalt wordt het vanzelf de waarheid wordt. En er zijn nog steeds volksstammen die dat geloven.

    Dus waarom zou het met de waarheid en de simpele eenvoud van wensen en die wens vaak genoeg uitspreken anders zijn?

  • Mark Sinops, zo 04 december 2011 09:10 Reageer op Mark

    Mark

    Probeer een lijstje te maken van wat er wel mag in je Utopia, dat klinkt veel positiever.

  • Erwin Lamme, zo 04 december 2011 09:04 Reageer op Erwin

    Erwin

    Mooi stuk. Toch wemelt het van de mooie dromen. Er zijn veel mensen die de klimaatverandering willen beteugelen. Er zijn mensen die de VN willen hervormen tot een democratische wereldregering om zo vrede, welvaart en het oplossen van het klimaatvraagstuk te bereiken. En D66 droomt van een Verenigde Staten van Europa.

  • Marjolein Stuijfbergen, zo 04 december 2011 08:42 Reageer op Marjolein

    Marjolein

    Kom er maar in naïevelingen, dromers, utopisten, fantasten, , idealisten en wereldverbeteraars....

    Het is geen schande uw creatieve gedachten uit te dragen en te delen met de rest van de wereld. Integendeel, de wereld is aan u toe!!

  • Warner de Jong, zo 04 december 2011 01:01 Reageer op Warner

    Warner

    Utopische Passie voor het Leven...
    Zo zou het moeten zijn.

  • Ingenieur Paul, zo 04 december 2011 00:15 Reageer op Ingenieur

    Ingenieur

    Mensen die denken dat het 5 voor 12 is mbt tot €, EU, klimaat zijn somberder dan nodig....er is hoop.
    De mens is namelijk in staat tot ongelofelijke dingen. En ontwikkelingen die bijdragen tot overleven gaan razendsnel.
    Als ik mijn dochters probeer uit te leggen dat internet 15 jaar geleden nog niet bestond, denken ze dat ik gek geworden ben.
    Ik kom wel eens in Siberie, daar is het maandenlang -40C, ik kom ook wel eens in het midden-oosten, daar is het +40C. Dat is een verschil van bijna 100C (!!) met de uitschieters, en op beide plekken kan men moeiteloos grote miljoenen- steden opereren en plezier hebben. er is geen enkel probleem. In Durban windt men zich op over eeen graadje meer of minder....hilarisch...een mens kan dat verschil niet eens voelen.
    Mensen zijn ongelooflijk slim, adaptief, innovatief en overlevers.
    Wat er is over 15 jaat weet niemand...15 jaat geleden hebben we ook niet kunnen voorspellen wat voor vlucht de internet revolutie teweeg zou brengen en het leven voor iedereen drastisch zou veranderen.
    Het wachten is op de volgende revolutie die zich spontaan zal voltrekken.

  • Anja Lodewijks, za 03 december 2011 21:26 Reageer op Anja

    Anja

    Wie zijn nu eigenlijk de fantasten?
    Volgens mij toch echt de kredietbeoordelaars en de financiële markten zelf.


    Kan het dan ook maar iemand verbazen dat steeds meer burgers de moeite niet meer nemen om in verkiezingen hun stem uit te brengen? Toen ze over Europa mochten stemmen, werd er met hun stem geen rekening gehouden.

    Verbijsterde economen zeggen dat de EU alleen maar de crisis verergert.

    BERLIJN , 2 december 2011(IPS )

    —Door te doen wat financiële markten willen, verdiept Europa de crisis alleen maar, vindt een Franse groep van "Verbijsterde Economen". Hun manifest heeft in korte tijd veel steun gekregen.
    .De bekende expert André Orléan was een van de vier economen die het Manifest van Verbijsterde Economen heeft opgesteld, deze zomer. Daarin zeggen ze dat het beleid van de Europese Unie om uit de schuldencrisis te komen is gebaseerd op tien foutieve vooronderstellingen. In plaats van de crisis bestrijden, vergroten ze de invloed van speculatief kapitaal alleen maar. Het manifest doet ook 22 voorstellen om het debat uit de "doodlopende weg" te helpen.

    Gevangen
    De Unie zit volgens de economen "gevangen in haar eigen institutionele val". Europese staten moeten lenen van dezelfde instellingen die ze vier jaar hebben gered. Die krijgen daarvoor "goedkoop geld van de Europese Centrale Bank. Daardoor hebben de markten de sleutel tot het steunen van de overheden."

    "Door het gebrek aan Europese solidariteit wordt de speculatie gevoed, vooral wanneer het spel van de kredietbeoordelaars het wantrouwen benadrukt."

    In een gesprek zegt Orléan dat hij de aandacht voor de kredietbeoordelaars en de financiële markten "compleet absurd" vindt. Een goede waardering van transacties kunnen die namelijk niet maken. "Voor 2007 gaven ze hoge waarderingen aan slecht waardepapier. Griekenland kon lenen tegen dezelfde tarieven als Duitsland. Nu gaat de slinger de andere kant op en worden Frankrijk en Italië op een onverantwoordelijke manier gebrandmerkt."

    Imitatie
    Dat komt, zegt Orléan, door het zogenaamde "mimetische" gedrag van deze spelers. "Ze baseren zich niet op fundamentele gegevens, maar op de waarderingen van anderen en op de transacties die in de markt plaatsvinden." Op imitatie dus, en dat is, zoals de econoom Keynes lang geleden al zei, hetzelfde principe als een schoonheidswedstrijd, waarbij ieder zijn mening baseert op de mening van de vorige. "De voorspellingen zijn een self-fulfilling prophecy."

    Dit mechanisme is nog sterker dan ooit, dankzij het wijdverbreide gebruik van computerprogramma's om toekomstige prijzen en risico's te berekenen.

    Het manifest was bedoeld als bijdrage aan een debat tussen economen, maar het werd al snel door duizenden over de hele wereld getekend en bediscussieerd in verschillende fora.

    Neoliberaal paradigma
    Volgens het manifest zijn de economen "verbijsterd" dat het neoliberale paradigma niet ter discussie wordt gesteld, ondanks z'n duidelijke fouten. Op de agenda staat nog steeds het neoliberale recept van bezuinigingen, privatisering van overheidsinstellingen, flexibele arbeidsmarkten, vrij verkeer van goederen, financiële diensten en kapitaal, en steeds meer concurrentie, altijd en overal.

    Volgens Colin Crouch, hoogleraar Governance en Public Management aan de Britse Warwick Business School, is het merkwaardig dat het neoliberalisme zo springlevend is, ook al liet de crisis van 2007 zien dat het heeft gefaald. Het is "sinds de financiële crisis sterker geworden dan ooit", zegt de schrijver van het boek The Strange Non-Death of Neoliberalism.

    "Terwijl de crisis een crisis was van banken en hun gedrag, wordt de oplossing nu gezocht in het voor eens en altijd terugdringen van de welvaartsstaat en de overheidsuitgaven.

    http://www.ipsnews.be/artikel/eu-verergert-de-crisis-zeggen-verbijsterde-economen

  • Jac Schmidt, za 03 december 2011 21:07 Reageer op Jac

    Jac

    Prima artikel waarin goed tot uiting komt dat politici en beleidsmakers weinig of geen historisch besef hebben.
    De generatie politici die de Euro er toen b.v.doorgedrukt hebben, waren net zulke opportunisten en populisten als Wilders nu is.

  • Eline W, za 03 december 2011 21:33 in reactie op Jac Schmidt Reageer op Eline

    Eline

    Kunt u deze conclusie uitleggen?

  • Jac Schmidt, zo 04 december 2011 11:45 in reactie op Eline W Reageer op Jac

    Jac

    Die uitleg is al gegeven.
    Lees het artikel in de Volkskrant van afgelopen zaterdag waarin Kok, Lubbers, Bot, Brouwers en Bolkenstein aan het woord komen.
    Daarin staat precies hoe opportunistisch de Euro tot stand is gekomen en hoe die op een populistische wijze aan het publiek verkocht is.
    Hoewel, iemand met enig historisch besef wist toen en nu al dat het wel eens fout met de Euro kon aflopen.

  • Eline W, za 03 december 2011 20:01 Reageer op Eline

    Eline

    Ik heb me altijd al geërgerd aan mensen die als je zegt dat iets anders moet of beter kan gelijk beginnen met het vragen naar concrete ideeën, en als je hier dan mee komt moet je gelijk alles uit je handen laten vallen om (hoe kansloos ook) je idee uit te voeren. Alsof je geen ideeën mag hebben waar je niets mee kan. De hele samenleving lijkt zo in elkaar te zitten.

    Bedankt voor deze blik hierop in ieder geval.

  • Klaas Blondeman, za 03 december 2011 22:26 in reactie op Eline W Reageer op Klaas

    Klaas

    Ideetjes, droompjes, luchtfietserijtjes : leuk voor je dagboek, maar val de echte wereld er niet lastig mee.

  • Eline W, zo 04 december 2011 09:01 in reactie op Klaas Blondeman Reageer op Eline

    Eline

    Nu met argumenten? Wat heeft deze instelling u ooit gebracht?

  • Evert van Vliet, zo 04 december 2011 11:47 in reactie op Klaas Blondeman Reageer op Evert

    Evert

    De 'echte' wereld is al opgeleukt met een u-too-pietje.

  • Censuur Joop, zo 04 december 2011 15:04 in reactie op Klaas Blondeman Reageer op Censuur

    Censuur

    Zonder fantaseren over hoe of wat zat jij nu nog met een ganzenveer je bedenksels te schrijven en werden wij er niet mee lastig gevallen.

    Als je kwaken wilt moet je wel eerst weten hoe je snavel kwekken moet.

  • Tom Meijer, zo 04 december 2011 19:59 in reactie op Klaas Blondeman Reageer op Tom

    Tom

    "Ideetjes, droompjes, luchtfietserijtjes : leuk voor je dagboek, maar val de echte wereld er niet lastig mee."

    Nogal neerbuigende uitspraak waaruit blijkt dat je geen besef hebt hoe maatschappelijke veranderingen verlopen.
    Ideetjes, droompjes, luchtfietserijtjes zijn inderdaad zeer hard nodig. Die zorgen ervoor dat meer mensen gaan begrijpen dat zaken anders zouden moeten en zouden kunnen. In een maatschappij waarin de noodzaak voor verandering doordringt zullen meer mensen zich met het vinden van oplossingen bezighouden. Dat zorgt ervoor dat een impasse doorbroken kan worden.
    Mensen die dergelijke zaken maar onzin vinden, begrijpen niet hoe veranderingsprocessen in gang gezet worden. Mogelijk zijn zij voor de status quo, voor de stagnatie.
    Er is op het ogenblik een tekort aan fantasie. Er moet meer luchtfietserij komen. Hoe meer hoe beter.

  • Evert van Vliet, za 03 december 2011 19:27 Reageer op Evert

    Evert

    Staande ovatie...

    Occupy thyselves folks!

  • Winston V., za 03 december 2011 19:22 Reageer op Winston

    Winston

    Mooie column, goede boodschap; dankjewel :-)

  • Klaas Blondeman, za 03 december 2011 22:28 in reactie op Winston V. Reageer op Klaas

    Klaas

    Mooie column, goeie boodschap, leuke gedachte.... Sweet dreams verder. Dan gaat de echte wereld weer aan de slag.

  • Evert van Vliet, zo 04 december 2011 15:20 in reactie op Klaas Blondeman Reageer op Evert

    Evert

    http://www.youtube.com/watch?v=8zOWGX4-wv8&feature=fvsr

 

Reageren

Registreren Wachtwoord vergeten

opiniemakers

Populair

Scroll naar boven Scroll naar boven