Bio Bekijk alles van Arjan Vliegenthart Word fan

Arjan Vliegenthart

Arjan Vliegenthart SP-senator, politicoloog

02 december 2010 Reageer (13) 635 x bekeken Politiek RSS

Een gepolitiseerde Senaat

Het komt slechts zelden voor dat partijen anders stemmen dan hun tegenvoeters in de Tweede Kamer

Het aantreden van het kabinet Rutte-Verhagen lijkt de Eerste Kamer te politiseren. Als de politieke verhoudingen in beide Kamers ongeveer gelijk zijn, concentreert de Eerste Kamer zich vooral op de grondwettelijke en EU-rechtelijke aspecten van wetsvoorstellen, en op de meer ‘technische’ kant ervan zoals de praktische uitvoerbaarheid. Maar nu de Kamers gekenmerkt worden door ongelijkgestemde politieke verhoudingen zijn politieke overwegingen belangrijker. Daar heeft de regering-Rutte rekening mee te houden.

De afgelopen weken waren spannend in de Senaat. Met 38 tegen 37 stemmen nam de Eerste Kamer een motie aan die de regering verzocht om het systeem van hypotheekrente-aftrek tegen het licht te houden. Met 36 tegen 33 stemmen stemde de Eerste Kamer vorige week voor een aanscherping van de winkeltijdenwet, terwijl ook bij het debat over het verbieden van het houden van pelsdieren de politieke emoties hoog opliepen. Vreemd is dat niet gezien het feit dat de regering niet automatisch op een meerderheid in de Eerste Kamer kan rekenen; CDA en VVD bezetten 35 van de 75 zetels en dus is de regering per definitie aangewezen op andere partijen.

Daarmee komen ook politieke afwegingen scherper naar voren dan anders. Niet dat er de afgelopen jaren geen politiek bedreven werd in de Senaat. In de woorden van CDA-senator Hans Franken kan de politieke opportuniteit bij omstreden wetsvoorstellen zwaarder wegen dan de wetenschappelijke rationaliteit. Ook tijdens Balkenende-IV nam de Eerste Kamer bij tijd en wijle slechte voorstellen om politieke redenen aan. De Eerste Kamer is een politiek orgaan- hoewel senatoren part-time politici zijn, de sfeer vaak gemoedelijker is dan in de Tweede Kamer en de debatten technischer.

Het komt slechts zelden voor dat partijen anders stemmen dan hun tegenvoeters in de Tweede Kamer. Voor dat laatste kunnen overigens goede redenen zijn. Zo kan er nieuwe informatie beschikbaar zijn of kunnen bepaalde aspecten in de Tweede Kamer over het hoofd zijn gezien. Vaak gaat het hierbij om voorstellen die (vrijwel) unaniem aangenomen werden aan de andere kant van het Binnenhof. Een andere politieke afweging komt veel minder voor en wordt doorgaans uitgebreid beargumenteerd.

Wie dus denkt dat dat wetsvoorstellen die in de Tweede Kamer aangenomen zijn uiteindelijk ook in de Senaat op een meerderheid kunnen rekenen, zou wel eens bedrogen uit kunnen komen. Zeker na de Statenverkiezingen in maart zou een ontbrekende meerderheid wel eens onoverkomelijk kunnen zijn. Van de Grondwetgever heeft de Eerste Kamer vrijwel dezelfde rechten als de Tweede Kamer gekregen, met uitzondering van het recht van amendement en initiatief. Dat de Senaat deze rechten de komende tijd uitdrukkelijker dan voorheen zal gebruiken, hoeft niemand te verbazen.

Dit artikel stond op 2 december 2010 in de SC, de opvolger van de staatscourant en op sp.nl


Laatste Reacties (13) Reageer Reacties in wachtrij: 0

  • Kees Gelijkhebber, za 04 december 2010 13:50 Reageer op Kees

    Kees

    De eerste kamer heeft wel degelijk bestaansrecht. Het controleren van de macht is een beetje te veel voor alleen een Tweede kamer. De Tweede kamer wordt samengesteld op grond van directe verkiezingen. Iedere idioot kan het tot kamerlid schoppen. Het niveau is dan ook navenant. Dit blijft niet beperkt tot de PVV.

    De eerste kamer staat los van de waan van de dag. Iedere 4 jaar wordt deze kamer gekozen via de provinciale staten. Een constante in de staten-generaal. Minder idioten.

    Dan de logica van de tegenstanders van deze kamer. Als de Eerste Kamer wetsvoorstellen goedkeurt moeten ze weg want dat goedkeuren heeft geen functie. Wanneer deze kamer wetsvoorstellen afkeurt moeten ze weg want ze blokkeren de zaak alleen maar. Wie snap het nog?

  • J van Ginkel, ma 06 december 2010 16:58 in reactie op Kees Gelijkhebber Reageer op J

    J

    Beste Kees, ik ben een beetje bang dat je een wat romantisch beeld hebt van de eerste kamer. Lees maar even de blladjes er op na hoe de kieslijsten voor de komende verkiezingen worden samengesteld. Dan blijkt dat het verschil met de procedure voor de tweede kamer minimaal is.

  • Benno Verdammen, do 02 december 2010 19:17 Reageer op Benno

    Benno

    Kan iemand mij vertellen wat wij aan die Eerste Kamer eigenlijk hebben?

    Als ik vind dat in Noord-Brabant het CDA goed bezig is, dan wil dat nog niet zeggen dat ik ze op landelijk niveau in de Eerste Kamer kan pruimen.

    Van de Eerste Kamer wordt gezegd dat ze meer afstand neemt; meer let op de deugdelijkheid van een de wet en de samenhang met andere wetten.
    Zijn er dan niet genoeg adviescolleges (bv Raad van State, SER) die deze taak al overnemen?

    Nogmaals wat is nog hun toegevoegde waarde?

  • Joop Schouten, do 02 december 2010 20:29 in reactie op Benno Verdammen Reageer op Joop

    Joop

    Ja hoor.
    Ze controleren de Tweede Kamer door hun huiswerk na te kijken.

  • harry jager, vr 03 december 2010 11:07 in reactie op Joop Schouten Reageer op harry

    harry

    Mensen die menen dat de Eerste Kamer ook maar enig democratisch bestaansrecht heeft kennen de geschiedenis niet:

    De enige reden voor het postuleren van o.a. dit anti-democratisch fenomeen (we hebben er nòg een helaas, de Raad van State) was de handtekening onder, en medewerking des konings aan, de grondwet, in combinatie met het tegemoetkomen aan gevestigde belangen van m.n. de zuidelijke adel die feitelijk NIET gecharmeerd waren van het idee van de parlementaire democratie ...

    Vergeet niet dat er van 1813 tot 1848 gesteggeld is over de grondwet, en dat die laatste versie (Thorbecke) er slechts doorheen kwam onder de druk van het feit dat 1848 een revolutiejaar was in heel Europa, dat herinneringen opriep aan die éérdere revolutie, waarbij de koppen lustig rolden ...

    De 1e slaapkamer is een opzettelijk anti-democratische rem op de democratische besluitvorming (gedenk ook het torpederen van de gekozen burgemeester door Ed van Thijn) en dient te worden opgeheven zodra ook maar enigszins mogelijk ...

    De SP, D66, GL & PVV is voor opheffing van de Eerste Kamer.

    p.s. Arjan Vliegenthart waarom is Anja Meulenbelt het laatste halfjaar nauwelijks meer aanwezig in de Eerste Kamer?

  • Irma Noord, vr 03 december 2010 08:55 in reactie op Benno Verdammen Reageer op Irma

    Irma

    De SER gaat alleen over sociaal-economische hoofdzaken en heeft slechts een adviserende rol. Meestal legt het kabinet dat advies gewoon naast zich neer.
    De Raad van State kan ook slechts adviseren. De regering is verplicht de Raad van State om advies te vragen, maar er staat nergens wat ze met dat advies moeten doen. Ze kunnen het advies gewoon verwerpen. Verder doet de Raad van State bestuursrecht, geschillen tussen burger en overheid. Bezwaren tegen de aanleg van een weg die volgens de burger door de provincie niet serieus zijn genomen, o.i.d. Natuurlijk is er wel een drempel aangebracht, een behoorlijke financiele drempel zelfs.

    De Eerste Kamer is er om te voorkomen dat idiote wetsvoorstellen er door het kabinet worden doorgejast. Zeker met het kabinet dat we nu hebben is het van belang dat de Eerste Kamer alle wetsvoorstellen goed toetst aan de wet. De Eerste Kamer kan wetsvoorstellen die niet aan de wet voldoen (bv. het gelijkheidsbeginsel) tegenhouden.

    Ik ben het met u eens dat getrapte verkiezingen een vreemd fenomeen zijn. Maar dat komt eerder door het Nederlandse politieke systeem (partijen) dan door de wet zelf. Vroeger koos je iemand om je te vertegenwoordigen en die iemand koos weer degene die hij/zij het beste vond. Sinds de georganiseerde partijen ligt dat anders. Een CDA-er zal nooit op een SP-er stemmen, ook niet als hij/zij weet dat die SP-er een betere senator zou zijn. Mag niet van de partij.
    Als we dan ook nog een kabinet hebben dat gebaseerd is op 48% van de stemmen, waarvan een derde niet eens meedoet, is er van de democratie in Nederland niet veel meer over. Juist daarom moet de Eerste Kamer blijven.

    Dat de Eerste kamer meer politieke invloed krijgt is niet erg, zeker niet bij een minderheidskabinet zoals we nu hebben. Ik denk dat het heel goed is dat ze bijvoorbeeld vragen hebben gesteld over het buiten schot blijven van de HRA bij de huidige bezuinigingen. Ik hoop dat ze binnenkort vragen gaan stellen over de andere enorme onkostenbronnen: vechten in Afghanistan en de JSF.

  • vanessa s., do 02 december 2010 19:08 Reageer op vanessa

    vanessa

    Erg simpel dan: dien een motie van wantrouwen in.

  • , do 02 december 2010 16:23 Reageer op

    Ik stel voor de senaat te handhaven. Een betere controle op de malle invallen van ad-hoc kabinetten is niet denkbaar(alweer even refererend aan de fractiediscipline van CDA EN VVD.)

  • Aert Willem d'Holbach, do 02 december 2010 18:25 in reactie op Reageer op Aert Willem

    Aert Willem

    Pssst...

    De senaat is even ad hoc als de regering. Niet doorvertellen hoor.

  • , vr 03 december 2010 12:10 in reactie op Aert Willem d'Holbach Reageer op

    Psst, Aert, even niet verder vertellen hoor:
    De eerste kamer heeft vrijwel altijd een andere samenstelling dan de tweede kamer.
    En kan derhalve kalmerend werken op de ad hoc-politiek van vele kabinetten , inclusief het huidige.

  • Kees Hoekstra, vr 03 december 2010 09:12 in reactie op Reageer op Kees

    Kees

    Yep, Senaat handhaven. Provincies opheffen in ons minuscule landje en gemeenteraden de Senaat laten kiezen. Fractiediscipline vind ik wel een democratisch gegeven . Eerst in je fractie het standpunt uit debatteren en bij stemming bepalen waarmee je naar buiten treedt. Hierbij zou ongeoorloofde druk op personen, zoals bij het CDA in de formatie naar voren is gekomen, zwaar moeten worden bestraft. Chantage lijkt me.

  • Aert Willem d'Holbach, do 02 december 2010 15:58 Reageer op Aert Willem

    Aert Willem

    Ik vraag me af wat de regering zou doen als er een motie in de kamer zou worden aangenomen waarin de kamer de regering oproept om de HRA niet tegen het licht te houden. Dan moet de regering een keuze maken tussen het Volk en de Senaat. Het naast zich neerleggen van de ene motie betekent namelijk het aannemen van de andere.

    Dat zou een boeiende situatie geven waarin de Senaat de relevantie van zijn macht zou moeten onderkennen. Tenzij je natuurlijk lak hebt aan het volk.

  • Aert Willem d'Holbach, do 02 december 2010 16:13 in reactie op Aert Willem d'Holbach Reageer op Aert Willem

    Aert Willem

    Ik denk dat ik met onderkennen eerder erkennen zou moeten bedoelen...

 

Reageren

opiniemakers

Populair

Scroll naar boven Scroll naar boven