vr 25 mei 2012
Bio Bekijk alles van Han van der Horst Word fan Abonnement
29 november 2011 Reageer (16) 752 x bekeken Economie
Een aanbod dat wij niet kunnen weigeren
Ik zie De Jager al op de tv verschijnen met een aanbod aan schatkistpapier dat wij niet kunnen weigeren, omdat hij anders de belastingen omhoog gooit
Iedereen lult over Ajax en ondertussen staat het financiële systeem op springen. "Eindspel rond de euro is begonnen", kopt het Financiële Dagblad. Volgende week moet blijken of de politiek er in slaagt 'de markten' te kalmeren. Anders gaan ook wij welgedane rijke landen met een AAA-rating kopje onder.
Een grote mond kunnen we al niet meer hebben: de staatsschuld blijft stijgen en het begrotingstekort heeft inmiddels de 4,5% van het BBP bereikt, ver boven de drie procent die wij de zogenoemde 'knoflooklanden' altijd met graagte voorhouden. Als straks de euro kapseist, raken wij in een crisis waarbij die van Griekenland wellicht verbleekt.
Nu al kunnen wij zeggen: de situatie is sinds 1843 niet meer zo dreigend geweest.
1843?
Toen scheerde Nederland voor het laatst in zijn geschiedenis rakelings langs een faillissement. De redder des vaderlands was de pas benoemde minister van Financiën Floris Adriaan van Hall, telg uit een uiterst deftige Amsterdamse handels- en bankiersfamilie, die nog steeds bestaat.
Hij trof een hopeloze situatie aan. Nederland werd tussen 1813 en 1840 geregeerd door de financiële goochelaar Willem I, die altijd behendig het ene gat met het andere had weten te vullen, terwijl hij de werkelijke toestand van de staatsfinanciën behendig uit zicht hield. Het koninkrijk stond altijd al rood, maar in de periode 1830 – 1839 nam de schuld met 408 miljoen gulden toe omdat de koning uit principe een groot leger op de been hield vanwege zijn weigering om de onafhankelijkheid van België te erkennen.
In 1840 trad Willem I af en vertrok met zijn nieuwe vrouw naar Berlijn. Langzaam maar zeker kwamen de feiten boven water. De schuld bedroeg 2 miljard en tweehonderd miljoen gulden. In 1842 ging de helft van de begroting naar rente-betalingen. De situatie was zo erg dat de ambtenaren hun salaris niet in geld ontvingen maar in schatkistbiljetten tegen 6% jaarrente. Zij konden dan proberen die aan speculanten te verkopen om zo toch aan wat centen te komen. Voor soldaten gold deze noodoplossing niet. Zij kregen als vanouds klinkende munt, want men had in Den Haag geen behoefte aan een militaire coup.
Nederland betaalde 4,5 en 5% rente op zijn staatsleningen. Het was duidelijk dat de markten een veel hogere rente zouden vragen als de snel naderende dag aanbrak waarop ze moesten worden geherfinancierd. Geen mens gaf een stuiver voor de goede afloop. Dat bleek duidelijk uit de effectenbeurs die achter mekaar terugliep.
Van Hall begreep dat hij op de eerste plaats de rentelast moest terugdringen. Hij greep gezien de nood der tijden naar een paardenmiddel. De minister kondigde in de Tweede Kamer af dat hij vermogensbelasting zou invoeren, tenzij het mocht gelukken om een staatslening van 200 miljoen gulden te plaatsen tegen drie procent rente. Dat was laag en stond in geen verhouding tot het risico maar inschrijven was een patriottische plicht. En mocht de zaak mislukken en kreeg Van Hall zijn geld niet binnen, dan was je via die nieuwe belasting je centen toch kwijt. Van Hall deed het sputterend parlement één concessie. Als de teller op 175 miljoen kwam, was het ook goed.
Alles liever dan die vermaledijde, ja bijna communistische vermogensbelasting! De lening werd voltekend, waardoor de rentelasten daalden. Van Hall introduceerde een zuinig beleid en in 1847 al sloot de begroting. Nog vele jaren lang echter gingen tientallen procenten van het budget naar rente-aflossingen. Detail: in datzelfde jaar, 1847, met zijn prachtig sluitende begroting vonden in Nederland tal van hongeroproeren plaats, die allemaal met harde hand werden neergeslagen.
Maandag verscheen de Belgische premier Leterme bij Pauw en Witteman. Trots vertelde hij over de staatslening die hij bij het Belgische publiek wist te plaatsen tegen een matige rente (waarop hij nadrukkelijk zei dat ook Nederlanders kunnen intekenen). Zo waren "de markten" mooi omzeild. Toen moest ik aan Floris Adriaan denken. En ik zag onze vriend Jan Kees de Jager op de televisie verschijnen met een aanbod aan schatkistpapier dat wij burgers niet kunnen weigeren, omdat hij anders helaas de belastingen omhoog moet gooien.
Wie weet is zo’n noodmaatregel dichterbij dan we denken. Straks moeten we onze spaarcenten (nood)gedwongen aan de staat uitlenen.
De gegevens in dit opiniestuk zijn ontleend aan het uiterst interessante artikel "Tussen kapitaal en belastingmonopolie. Interne grenzen aan staatsvorming in Nederland, 1580 – 1850" in de bundel | Op Lange Termijn. Verklaringen van trends in de geschiedenis van samenlevingen", onder redactie van Henk Flap en Marco H.D. van Leeuwen. Lees het allemaal zelf hier
Laatste Reacties (16) Reageer Reacties in wachtrij: 0
-
Wim Verver, zo 04 december 2011 00:50 Reageer op Wim
Als de nood aan de man komt, dan het kopen van staatobligaties tegen een rente van 2 x die van banken nog niet zo stom. Waarom niet de markt passeren. Die markt oververtegenwoordigd door de debtcrisis van de banken.
-
, do 01 december 2011 11:52 Reageer op
Ik zou er zenuwachtig van worden, Han. Heb je ook enig idee wat er met die burger gebeurt wanneer hij geen *couponnetjes* wenst te kopen of zelfs kan kopen?
-
Herman Bakker, wo 30 november 2011 16:42 Reageer op Herman
Het aanbod van de Franse minister Juppé wat wij nog minder kunnen weigeren is dreigement met oorlog als de euro zou verdwijnen.
Helaas is me onduidelijk welk Europees land in staat is een ander land aan te vallen, nog veel minder te bezetten, en al helemaal niet wat met zo'n bezetting bereikt zou worden.
Ik zie het dreigement dan ook als een Franse wanhoopspoging Duitsland en Nederland Frankrijk te laten subsidieëren.
Tegelijk maakt zo'n wanhoopspoging duidelijk welk zoodje de euro is geworden, Hogervorst is volgens mij de eerste van aanzien die openlijk de euro voor mislukt verklaarde.
Net als ik had hij niet gedacht dat het mogelijk zou zijn dat euro landen faliiet gingen, hij sprak niet uit wat ik hier wel doe, dat dat uitsluitend een gevolg is van falend toezicht, falende politici, dus. -
Frank Schutte, di 29 november 2011 22:39 Reageer op Frank
Beste Han,
Chapeau mooi voorbeeld, wat natuurlijk niet mag ontbreken is het feit dat de goochelende rat in uw verhaal zichzelf ook verrijkt had met graaien, en zijn verlies op investeringen ook het liefst doorschoof naar het klootjesvolk.
Volgens mij krikt U in al uw enthousiasme de bedragen wat op maar dat is uw vergeven, hij wou 150 miljoen ophalen maar onder druk heeft van Hall dat verlaagd naar 127 miljoen.
In uw link wordt beweerd dat Willem1 ook tien miljoen heeft bijgedragen, maar hij is overleden op 12 december 1843 en de toezegging van zijn kant is door de erfgenamen nagekomen, omdat van Hall's voorstel pas in 1844 door de Staten- Generaal werd aangenomen. -
Joop Schouten, di 29 november 2011 20:27 Reageer op Joop
Bedankt weer Han. Sterk voorbeeld. Na de helft van je schrijven te hebben gelezen vroeg ik mij al af hoe het er met de armoede voor stond. Een paar regels later gaf je het antwoord al.
... met zijn prachtig sluitende begroting vonden in Nederland tal van hongeroproeren plaats, die allemaal met harde hand werden neergeslagen ...
...
Wat mij betreft worden de vermogensbelasting per direct verhoogd en anders verkassen deze mensen maar. Samenleven doe je niet alleen, verhongeren ook niet. Daarnaast het te waarderen zijn dat mensen die direct en indirect medeverantwoordelijk zijn voor het huidige economische roofkapitalisme verplicht extra bijdragen aan de oplossing. Met klinkende munt of door mee te denken in een andere richting.
Ik zal er wel weer van beschuldigd beschuldigd worden een of andere gewelddadige Noord-Koreaan met maoïstische denkbeelden te zijn.
Het zij zo. -
Joop Schouten, di 29 november 2011 21:01 in reactie op Joop Schouten Reageer op Joop
Cor.
Daarnaast zou het te waarderen zijn dat ... -
Pepijn Nostrinite, di 29 november 2011 21:51 in reactie op Joop Schouten Reageer op Pepijn
[Ik zal er wel weer van beschuldigd beschuldigd worden een of andere gewelddadige Noord-Koreaan met maoïstische denkbeelden te zijn.]
Nee, niet beschuldigd want je bent het uit volle en oprechte overtuiging, 'geweldadig' natuurlijk buiten beschouwing gelaten. Ja, ik vind je neoliberale fixatie licht zorgelijk want star en rechtlijnig, maar maar het heeft ook iets aandoenlijks. Dat had Marijnissen ook. De man stond nog ergens voor. Dat geldt maar voor enkele kamerleden. Toch is de wereld minder zwart-wit dan de SP en de PVV hem schetsen. De wereld is complex. Oplossingen zijn dat daarom ook. En mensen zijn gelijk, links en rechts, even goed en kwaad. -
Joop Schouten, di 29 november 2011 23:00 in reactie op Pepijn Nostrinite Reageer op Joop
Nu zijn er voedselbanken. Over 5 jaar veel meer, dan met een tekort aan voedsel besomber ik.
Ik zie neoliberalisme als de hoofdoorzaak van de huidige economische ellende. Een kwaadaardige utopie die de maatschappij sinds de jaren-80 de wereld verkankert en sluipenderwijs verankert is.
Deze graaidromen zullen snel moeten verdwijnen.
...
De paralellen van nu met de jaren-30 zijn griezelig. -
Frank Schutte, di 29 november 2011 23:25 in reactie op Joop Schouten Reageer op Frank
Beste Joop,
Inderdaad, de jaren dertig, en hoe zal Pepijn daar nu weer op gaan reageren, misschien door te gaan zeggen dat de geschiedenis zo complexe materie is? -
mohammed dareisalaam, wo 30 november 2011 22:33 in reactie op Frank Schutte Reageer op mohammed
"De paralellen van nu met de jaren-30 zijn griezelig."
Nee hoor, de voedselbanken worden door 25.000 mensen bezocht, dat is 0,15% van de bevolking. De mensen die op de voedselbank komen hebben niet allemaal een slecht inkomen, maar ze hebben te weinig te besteden.
Vaak door schulden, scheiding, of ander onheil. Regelmatig hebben ze vanwege hun vele bezittingen, huis, auto, geen recht op bijstand, en daarom komen ze bij de voedselbank. Vaak is hun situatie tijdelijk.
Je mag sowieso maar enkele maanden achter elkaar bij een voedselbank komen, als je dan nog steeds problemen hebt, dan moet je toch maar je huis verkopen.
De jaren dertig waren heel anders. Eigen huizen, vakanties voor miljoenen in Spanje, volop zorg, onderwijs en studiefinanciering.
Dat bestond allemaal niet.
Om vijf uur 's ochtends met de fiets naar een werkproject 20 kilometer verderop.
Nederlanders weten niet wat erg is, ze hebben geen flauw idee, ze leven in het rijkste land ter wereld, en wat doen ze?
Klagen.
Zielenpoten zijn het, niet uit honger of armoe, maar vanuit psychische armoe. Verwende klungelaars met wie je best medelijden kunt voelen. Maar dan alleen vanwege hun karakterzwakte. -
Frank Schutte, do 01 december 2011 09:42 in reactie op mohammed dareisalaam Reageer op Frank
Beste Mohammed Dareisalaam,(Rouane?)
Door dit voorbeeld van de voedselbanken in ons land te gaan uitvergroten en dat alleen maar zou willen gaan doen om aan te tonen dat er geen parallellen zijn met de jaren dertig van de vorige eeuw, dan heeft uw belevingswereld volgens mij een beperking.
Als we de jaren dertig van de vorige eeuw willen gaan vergelijken met de huidige situatie zal je ook over onze landsgrenzen heen moeten kunnen kijken, dan zul je volgens mij gaan ervaren dat de oorzaak dezelfde is, en dat de nabije toekomst gaat uitwijzen of de gevolgen dezelfde zullen zijn.
Maar als U zich niet alleen wil gaan beperken tot ons kikkerlandje wil ik U best wel op andere parallellen gaan wijzen die mij al langere tijd doen vermoeden dat we een mogelijke herhaling kunnen gaan verwachten met die periode uit onze geschiedenis. -
Artois Arnhem, do 01 december 2011 08:26 in reactie op Joop Schouten Reageer op Artois
In Noord Korea hebben ze inderdaad geen neo liberalisme. Maar wel honger!!!!!
-
Peter Kooiman, di 29 november 2011 18:42 Reageer op Peter
"staatsschuld blijft stijgen en heeft inmiddels de 4,5% van het BBP bereikt"
Was dat maar waar!
Helaas is het jaarlijkse begrotingstekort nu 4,5% van het BBP. -
Johannes Zeilstra, di 29 november 2011 18:37 Reageer op Johannes
Leuk en interessant weer.
Daarom verwijs ik ook zo graag naar Necker.
http://nl.wikipedia.org/wiki/Jacques_Necker.
Zou minister de Jager ook assignaten als wettig betaalmiddel gaan zien?
Alhoewel volgens mij bij de kerken niet zoveel meer te halen is.
Maar goed, laten we hopen dat we de aankomende tijd ons hoofd erbij houden. -
Mark Sinops, di 29 november 2011 18:23 Reageer op Mark
Met een groot leger kom je ver.
-
Joop Schouten, di 29 november 2011 21:29 in reactie op Mark Sinops Reageer op Joop
Met een groot leger kom je altijd ergens vast te zitten.
opiniemakers
-
Mei Li Vos Directeur Orangegas en publicist
Bio -
Ivan Wolffers Hoogleraar Gezondheidszorg en Cultuur VU
Bio -
Ewout Klei Politiek historicus
Bio -
Boris van der Ham Tweede Kamerlid D66
Bio -
Brecht van Hulten presentatrice Kassa
Bio
Populair
-
De échte keuze van Samsom
Media verdraaien uitspraken van PvdA-leider over voorkeur voor SP
7931 x bekeken Korte Scan
Reageer (354) Politiek Twitter -
Kamermeerderheid voor ESM
UPDATE: PvdA eist extra garanties ... Stemming volgt morgen
7567 x bekeken Korte Scan
Reageer (553) Economie Twitter -
Volkskrant wil Joop verbieden
Hoofdredacteur: 'Joop is directe concurrent van onze opiniepagina' ... Joop-verbod moet lezers naar VK-site drijven
5837 x bekeken Korte Scan
Reageer (194) Media Twitter -
Peiling: Sap ruim aan kop
Update: Het GroenLinks-dilemma op het podium: Bevlogenheid versus bedachtzaamheid ... EenVandaag: 77 procent GroenLinks-leden kiest voor Sap
5585 x bekeken Korte Scan
Reageer (130) Politiek Twitter -
'SP smijt deur dicht voor GroenLinks'
[VIDEO] SP-voorzitter Jan Marijnissen wil volgens Limburgse krant niet meer samenwerken met GroenLinks ... Nieuws ook door andere media overgenomen … SP-woordvoerder ontkent … Frans Timmermans was aanwezig en bericht op Facebook: 'dat Jan Marijnissen de deur naar GroenLinks keihard dichtsmeet. Was ik niet met hem eens' ... Marijnissen: Met Dibi aan het roer is links GroenLinks voorbij
5138 x bekeken Korte Scan
Reageer (249) Politiek Twitter -
Het Joop-verbod van de Volkskrant
Francisco van Jole Apart: Voor de tweede keer in korte tijd is er in de Tweede Kamer gepleit voor het verbieden van Joop.
3562 x bekeken Korte Scan
Reageer (93) Media Twitter -
GroenLinks pakt forens hard
Update: GroenLinks legt uit: Arme mensen betalen voor dure leasebakken van de rijken ... GroenLinks-Tweede Kamerlid Ineke van Gent verdedigt Lenteakkoord: Dan ga je maar dichter bij je werk wonen
3539 x bekeken Korte Scan
Reageer (310) Economie Twitter -
Bam! GroenLinks in frontale botsing met 21e eeuw
Partijvoorzitter Weening legt uit dat Dibi officieel ongeschikte kandidaat is maar dat leden hem toch mogen kiezen ... Kelder legt archaïsch denken bloot ... CDA nu moderner dan GroenLinks
3453 x bekeken Korte Scan
Reageer (44) Politiek Twitter -
De Hond peilt: Heftige electorale schommelingen
VVD-achterban niet blij met lenteakkoord ... Dibi kost GroenLinks zetels ... PvdA en PVV profiteren ... Geen meerderheid voor 'Kunduz-coalitie' ... Europa en euro zullen belangrijke rol spelen op 12 september
3420 x bekeken Korte Scan
Reageer (186) Politiek Twitter -
D66 wil 40-urige werkweek terug
D66-Tweede Kamerlid Wouter Koolmees in Buitenhof: Een officiële vrije dag opgeven levert ook economisch voordeel op
3129 x bekeken Korte Scan
Reageer (171) Politiek Twitter

