Bio Bekijk alles van Zihni Ozdil Word fan

Zihni Ozdil

Zihni Ozdil Maatschappijhistoricus

13 april 2011 Reageer (15) 1373 x bekeken Economie RSS

De politieke economie achter de onderwijsbezuinigingen

Het is een volstrekte mythe dat bezuinigen op het onderwijs een financiële noodzaak zou hebben

Het huidige kabinet is van plan om ongekend fors te bezuinigen op het hoger onderwijs. Ondermeer studenten, promovendi en onderwijsprofessionals zijn hier bezorgd over en maken dat op verschillende manieren kenbaar. Helaas doen ze dat vaak binnen het kader van aannames, dat gecreëerd is door de voorstanders van onderwijsbezuinigingen. Deze aannames zijn echter gebaseerd op halve waarheden.

De belangrijkste ongefundeerde aanname is dat er bezuinigd ‘moet’ worden. Het onderwijsstelsel zou anders ‘te duur’ of ‘onhoudbaar’ worden. Dit impliceert een financiële noodzaak voor onderwijsbezuinigingen. Hieraan gerelateerd is het economische crisis-argument van ‘iedereen moet inleveren’. Dit is ook het kader waarin de hoofdstroom van de kritiek op de bezuinigingen zich beweegt. Het punt van discussie is dan niet óf er überhaupt bezuinigd moet worden op het hoger onderwijs maar hoeveel. Het is opvallend dat er in het publieke debat nauwelijks wordt aangegeven wat dan precies die kosten van het studiefinancieringsstelsel zijn en hoe die zich verhouden tot andere kosten.

Volgens de miljoenennota 2011 kost het hoger onderwijs in totaal, dus inclusief studiefinanciering, Ov-jaarkaart, onderwijs en onderzoek, 9,8 miljard euro. Dat is slechts 3,8% van de overheidsuitgaven in 2011. Het klopt dat de kosten voor onderwijs ten opzichte van bijvoorbeeld vijf jaar geleden zijn gestegen maar het is absurd om dit voor te stellen als ‘onhoudbaar’. Vooral omdat het vrij normaal is dat kosten voor onderwijs stijgen net zoals de staatsinkomsten en de prijs van een raket-ijsje ook stijgen; dit wordt ook wel inflatie genoemd. Daarnaast is een deel van die stijgende kosten te wijten aan een aantal in eufemismen verpakte ‘onderwijshervormingen’ die vanaf het kabinet Lubbers III en later onder Paars en Balkenende zijn ingezet. Die werden toen overigens ook verkocht met de mythe dat de kosten van het hoger onderwijs de pan uit zouden rijzen.

Bovendien zijn de kosten van de vele subsidies voor bedrijven en de meer welgestelden onder ons schijnbaar niet onhoudbaar. Zo moet de burger al een aantal jaren zijn zorgverzekering overleveren aan de grillen van marktwerking. Ondanks alle beloftes van toenmalig minister Zalm dat privatisering de zorg goedkoper en efficiënter zou maken zijn de gevolgen ondertussen bekend: stijgende eigen risico’s, minder dekking, slechtere zorg en meer bureaucratie en papierwerk.  Voor grote bedrijven staat de socialistische heilstaat echter steevast paraat. Bijvoorbeeld in de vorm van de staatsverzekering (exportkredietverzekering) die het risico van niet betalende afnemers dekt. Hier wordt als gevolg van de economische crisis niet op bezuinigd maar de dekking juist uitgebreid. Blijkbaar durft men in dit geval de zogenaamde efficiëntie en ‘corrigerende werking’ van de markt niet aan en staat privatisering van deze verzekering niet op de agenda.

Ook de missende olifant in de huiskamer van de overheidsbegroting is niet onhoudbaar volgens het huidige kabinet; de hypotheekrenteaftrek. De jaarlijkse kosten van deze indirecte subsidie voor huizenbezitters zijn sinds 2004 met 57% gestegen naar 11 miljard euro.

De ‘iedereen moet inleveren’ retoriek heeft dus weinig te maken met het daadwerkelijke beleid van het kabinet. Dit gegeven wordt nauwelijks opgemerkt door het publieke debat, inclusief de meeste media. In de zakelijke literatuur valt echter wel te lezen hoe de vork in de steel zit. Het Financieele Dagblad van 25 november bericht bijvoorbeeld: 

‘Het ministerie houdt volgens Verhagen op “een veelpottige subsidiefabriek” te zijn (…) Het budget van euro 17 mln gaat naar InnovatiePrestatieContracten, een subsidie die het kabinet wel in de lucht houdt en die het wil versterken (...) Komend jaar geeft EL&I euro 60 mln minder uit aan subsidies (…) Daarvoor in de plaats komt een gerichte aanpak voor economische topgebieden. Verhagen heeft als superminister de bevoegdheid om ook geld van andere ministeries, zoals onderwijs en wetenschap, in de richting van topgebieden te dirigeren. Water, energie, tuinbouw en “hightech” zijn enkele van deze gebieden’ 

De beloofde bezuiniging op subsidies voor grote bedrijven blijkt dus geen echte bezuiniging te zijn maar een omschakeling naar een ander subsidie-instrument. Nog belangrijker, het geld dat wordt bezuinigd op onderwijs zal worden overgeheveld naar grote bedrijven in zogenaamde topgebieden. Dit zou eigenlijk schokkend nieuws moeten zijn. Naar mijn weten is het nergens opgepikt en is het kabinet hier niet op aangesproken in het publieke debat.

Kortom, het is een volstrekte mythe dat bezuinigen op het onderwijs een financiële noodzaak zou hebben. Het is eerder en vooral een politieke keuze. Wat zit er dan wel achter de onderwijsbezuinigingen? De zakelijke pers is ook hier eufemistisch doch helder over. Een van de belangrijke effecten van een hoger collegegeld en uitholling of afschaffing van de studiebeurs is ‘flexibiliteit’ en een flexibelere arbeidsmoraal. Met andere woorden, met een hoge studieschuld op de schouders zal de fris afgestudeerde docieler zijn en minder risico’s nemen in de vorm van bijvoorbeeld vakbondsorganisatie.

Het is de taak van vooral studenten om door het ongefundeerde kader van de onderwijsbezuinigingen heen te prikken en politici en media aan te spreken op de feiten. Als historicus moet ik erop wijzen dat niets van de rechten die wij in Nederland verworven hebben zomaar van boven is gekomen zonder protest van onderaf. 

Laatste Reacties (15) Reageer Reacties in wachtrij: 0

  • Joop Schouten, vr 15 april 2011 09:15 Reageer op Joop

    Joop

    '....het geld dat wordt bezuinigd op onderwijs zal worden overgeheveld naar grote bedrijven in zogenaamde topgebieden...'

    En wie doet hier iets aan?

  • R. Rokvok, wo 13 april 2011 17:27 Reageer op R.

    R.

    De essentie van deze bezuinigingen worden in de laatste paar alinea's goed uitgelegd. Niet om de hete brei heen gedraaid, prima. De studenten van nu zijn later gehoorzame angstige werknemers welke hun angst projecteren op anderen, per slot van rekening een mogelijke concurrent. Daarenboven is jezelf ontwikkelen als student buiten het studeren straks voorbehouden aan de gefortuneerden onder ons. Met scheve machtsrelaties tot gevolg. Het maatschappelijke voordeel van bijvoorbeeld een bestuursjaar is evident.

  • Janssen zelf, vr 15 april 2011 00:30 in reactie op R. Rokvok Reageer op Janssen

    Janssen

    Ik moet eerlijk zeggen dat Je een mooie combinatie van argumenten hebt.
    "De studenten van nu zijn later gehoorzame angstige werknemers welke hun angst projecteren op anderen, per slot van rekening een mogelijke concurrent. "

    Dat heb je als student nog altijd zelf in de hand. Als je ervoor kiest om een studie te doen waar je van weet dat deze geen baangarantie biedt, dan is de kans groot dat je uiteindelijk terecht komt in de marge van het bedrijfsleven. Zeg maar de hoek waar de klappen vallen. En dat is natuurlijk wel zonde als je in potentie, qua intelligentie bij de beste 10% van Nederland hoort.

    "Daarenboven is jezelf ontwikkelen als student buiten het studeren straks voorbehouden aan de gefortuneerden onder ons."

    Durf je hier te stellen dat je studietijd de enige tijd is om je te ontwikkelen?

    "Het maatschappelijke voordeel van bijvoorbeeld een bestuursjaar is evident. "

    Dat is inderdaad zo. Je hoeft alleen niet perse collegegeld te betalen om in een bestuur te zitten.

  • R. Rokvok, vr 15 april 2011 10:17 in reactie op Janssen zelf Reageer op R.

    R.

    "Dat heb je als student nog altijd zelf in de hand. Als je ervoor kiest om een studie te doen waar je van weet dat deze geen baangarantie biedt, dan is de kans groot dat je uiteindelijk terecht komt in de marge van het bedrijfsleven. Zeg maar de hoek waar de klappen vallen. En dat is natuurlijk wel zonde als je in potentie, qua intelligentie bij de beste 10% van Nederland hoort."

    Voor deze groep, die volgens u een verstandigere keuze hebben gemaakt, waar het eerlijk is eerlijk gezien het hoge percentage uitvallers nogal aan schort, geldt uiteraard dezelfde logica. Die plaatsen zich niet buiten de logica zoals u schijnt te opperen.

    "Durf je hier te stellen dat je studietijd de enige tijd is om je te ontwikkelen?"
    Ik durf te stellen dat het een cruciale tijd is om ervaringen op te doen. Bijvoorbeeld bestuurservaringen, het eigen maken van een habitat en het leggen van contacten. Dit is dalijk eens te meer voorbehouden aan de gefortuneerden zonen en dochters en dat zal zich gaan vertalen in angelsaksische machtsrelaties.

    "Dat is inderdaad zo. Je hoeft alleen niet perse collegegeld te betalen om in een bestuur te zitten."
    Dat hoeft niet maar het levert de meest zinvolle en vruchtbare combinatie op (mits de studie op een laag pitje wordt gezet). 'Ontwikkeling' is andermaal het sleutelwoord, niet het ten gelde maken van je vaardigheden. Dat komt pas later.

  • Rob van Koot, wo 13 april 2011 11:41 Reageer op Rob

    Rob

    [De belangrijkste ongefundeerde aanname is dat er bezuinigd ‘moet’ worden. Het onderwijsstelsel zou anders ‘te duur’ of ‘onhoudbaar’ worden.]

    Het geld is gewoon op en iedereen moet dus inleveren. Je moet het niet moeilijker maken dan het is. En het kan!

    Het is bijvoorbeeld erg goed van de Eramus Universiteit om studenten te verplichten het eerste jaar de volle 60 studiepunten te halen. Anders vertrekken. Rotterdamse werkmentaliteit! Prima. Zo scheid je studenten van feestvierders. Dat eeuwige herkansen moet maar eens voorbij zijn. Een keer ziek kan altijd maar dan is het ook klaar. Rotterdam, helemaal mijn stad.

  • Marc Kaptijn, do 14 april 2011 08:58 in reactie op Rob van Koot Reageer op Marc

    Marc

    Het spijt me, maar die drogredenering begint wel een beetje vermoeiend te worden. Als er wel geld is voor een tweede JSF, gesubsidieerde kolen- en kerncentrales (in n.b. een 'geliberaliseerde' energiemarkt) of bijvoorbeeld de hypoteekrenteaftrek (11 miljard per jaar wat wordt uitgegeven aan een subsidie!!) kan je niet meer stellen dat het geld simpelweg op is...

    Het budget is altijd eindig en als je als regering een beleid maakt is dat een kwestie van op een verstandige manier verdelen. Een kabinet die bijvoorbeeld aan de ene kant het leger volledig uitkleedt, maar wel geld wil pompen in een straaljager-project waarvan het maar zeer de vraag is wat de uiteindelijke toegevoegde waarde van is komt op mij in ieder geval niet helemaal verstandig over...

  • Janssen zelf, vr 15 april 2011 00:07 in reactie op Marc Kaptijn Reageer op Janssen

    Janssen

    "Het spijt me, maar die drogredenering begint wel een beetje vermoeiend te worden. Als er wel geld is voor een tweede JSF, gesubsidieerde kolen- en kerncentrales (in n.b. een 'geliberaliseerde' energiemarkt) of bijvoorbeeld de hypoteekrenteaftrek (11 miljard per jaar wat wordt uitgegeven aan een subsidie!!) kan je niet meer stellen dat het geld simpelweg op is..."

    Ga eerst eens uitzoeken wat het verschil tussen een subsidie en een aftrekpost is, voor we het misschien eens over die andere twee beslissingen gaan hebben.

    "Een kabinet die bijvoorbeeld aan de ene kant het leger volledig uitkleedt, maar wel geld wil pompen in een straaljager-project waarvan het maar zeer de vraag is wat de uiteindelijke toegevoegde waarde van is komt op mij in ieder geval niet helemaal verstandig over... "

    Het gaat natuurlijk om de combinatie bezuinigen / keuzes maken. De keuze hier is geen tanks wel een sterke luchtmacht.

  • Grolschje ., wo 13 april 2011 11:32 Reageer op Grolschje

    Grolschje

    Er mag niet op onderwijs worden bezuinigd want kijk hullie moeten niet bezuinigen :( !!!

    `het geld dat wordt bezuinigd op onderwijs zal worden overgeheveld naar grote bedrijven in zogenaamde topgebieden. `
    Dat is wel een lekker vrije en tendentieuze interpretatie.

  • zorba de griek, wo 13 april 2011 11:32 Reageer op zorba

    zorba

    --- Als historicus moet ik erop wijzen dat niets van de rechten die wij in Nederland verworven hebben zomaar van boven is gekomen zonder protest van onderaf.----

    Als niet-historicus moet ik erop wijzen dat protesten tegen bezuinigingen op het Hoger Onderwijs zo oud zijn als het Hoger Onderwijs zelf.

    Verder is elke bezuiniging en/of verhoging van budget per definitie een politieke keuze. Misschien moet u zich eens verdiepen in de werking van onze democratie.

  • Evert van Vliet, wo 13 april 2011 11:58 in reactie op zorba de griek Reageer op Evert

    Evert

    Maar wie bepaalt nou eigenlijk wat als onderwijs aangemerkt kan (of wellicht móét) worden?
    Laat staan de 'hogere' vormen daarvan...

    Dit is overigens iets dat (ook al) een internationale verstandsverbijstering betreft, men orere hele budgetten aan elkaar zonder zich te bekommeren over de inhoudelijkheid van het gesponsorde.

    Zo'n 50% kan zo bij het grove vuil.

  • Michiel Online, wo 13 april 2011 14:16 in reactie op zorba de griek Reageer op Michiel

    Michiel

    "Als historicus"

    Dat ben jij omdat je gestudeerd hebt en omdat geld is gestopt in je studie. De huidige samenleving komt van het vroegere onderwijs.

    Als het onderwijs het goed doet, waarom zou je dan extra bezuinigen?

  • Marc Kaptijn, wo 13 april 2011 11:27 Reageer op Marc

    Marc

    Ik krijg meer en meer het gevoel dat partijen alleen maar uit zijn op het behalen en behouden van zo veel mogelijk van zijn/haar kiezers. Opvallend vond ik bijvoorbeeld Hans Hoogervorst (VVD) die in het programma Buitenhof van afgelopen zondag maar nauwelijks binnen kon houden dat naar zijn voorkeur de hypotheekrenteaftrek afgebouwd zou moeten worden, en dat er genoeg manieren zijn om dit vrijwel pijnloos te doen. Dit terwijl dit tijdens de formatiebesprekingen voor Paars Plus een 'piketpaaltje' was voor Rutte. Hierin blijkt duidelijk dat in dit geval de VVD zich meer laat leiden door politieke beweegredenen (de wens te regeren met PVV/CDA, bang zijn om kiezers te verliezen), dan zich bezig te houden met verstandig bestuur...

    Het negeren van de problemen op de huizenmarkt die voor een groot deel zijn veroorzaakt door de hypotheekrenteaftrek (deze heeft uiteindelijk alleen maar geholpen in de creatie van de huizenbubbel) is reden genoeg om i.i.g. de integriteit van de VVD met een korreltje zout te nemen.

  • Grolschje ., wo 13 april 2011 11:43 in reactie op Marc Kaptijn Reageer op Grolschje

    Grolschje

    Ja, of mensen binnen VVD hebben verschillende meningen.......

  • Evert van Vliet, wo 13 april 2011 13:56 in reactie op Grolschje . Reageer op Evert

    Evert

    Meningen bestaan helemaal niet, hooguit politiek economische excuses waar in onderwezen wordt en waar vervolgens emotionele theo-rietjes in worden geprakt.

    Ergo; De politieke economie achter het onderwijs wordt rap overgelagen om de bezuinigingen daarop aan- te prijzen dan wel - te kaarten zonder je te willen bekommeren over wat nou eigenlijk als onderwijs aangemerkt kan worden.

  • Evert van Vliet, wo 13 april 2011 11:12 Reageer op Evert

    Evert

    Ongeacht de noodzaak van bezuinigingen kan het deel van het hoger onderwijs dat zich richt op totaal onhoudbare zaken best afgeschaft worden.
    Voor zo'n 50% gaat het over stoelen zonder poten om op te staan.

 

Reageren

Registreren Wachtwoord vergeten

opiniemakers

Populair

Scroll naar boven Scroll naar boven