Bio Bekijk alles van Merijn Oudenampsen Word fan

Merijn Oudenampsen

Merijn Oudenampsen Socioloog

04 januari 2012 Reageer (50) 2475 x bekeken Politiek RSS

De gevaarlijke ideeën van Frits Bolkestein

Een lezing van zijn boek De Intellectuele Verleiding: Gevaarlijke Ideeën in de Politiek leidt tot de opzienbarende conclusie dat niet de Islam maar Bolkestein zelf de grootste bedreiging is voor de idealen van de Verlichting.

Laat ik beginnen met de openhartige erkenning dat het moeilijk is voor iemand onder de vijftig om De Intellectuele Verleiding zonder jeugdige recalcitrantie te lezen. Al spartelend en tegenstribbelend heb ik mij er doorheen gewerkt; elke paragraaf nageplozen op incoherenties, elk argument gewantrouwd. Ik heb mij gedragen als de bibliomane variant van een boer op een veeveiling.

Leeftijdspolitiek

De reden hiervoor is dat het boek een bepaalde leeftijdspolitiek predikt: het telkens terugkerende beroep op politieke ervaring en levenswijsheid, waarmee Bolkestein elke maatschappelijke bemoeienis van intellectuelen vol dedain van tafel veegt. Intellectuelen hebben volgens Bolkestein mooie abstracte ideeën, maar missen de praktische ervaring en dienen daarom het politieke oordeel aan de doorgewinterde praktijkmensen over te laten, zoals hijzelf. Het probleem wordt verergerd doordat intellectuelen geholpen worden door de jeugd, die een essentiële rol speelt in de verspreiding van hun radicale ideeën. Het fascisme, de ’68 beweging en het hedendaagse ‘postmodernisme’ van Derrida en consorten zijn volgens Bolkestein het historische bewijs van de jeugdige geneigdheid tot politieke perversie. Voor personen onder de vijftig, zo stelt de inleiding alsof het om gevaarlijk kinderspeelgoed gaat, zijn ideeën riskant, temeer als ze algemeen van strekking zijn.

Het lezen van het boek geeft je het vreemde gevoel in een onaangename discussie te zijn beland met een autoritair vaderfiguur. Zo’n man die onmiddellijk op zijn strepen gaat staan op het moment dat hij de discussie dreigt te verliezen. Die je aanraadt eerst maar eens wat jaren bij Shell te gaan werken, om de echte wereld te zien, voordat je over idealen begint. En dan maak ik er echt geen karikatuur van. Het boek opent met de volgende paragraaf:

In 1959 behaalde ik mijn doctoraalexamen. De Koude Oorlog was toen in volle gang. Ik vatte het plan op om een proefschrift over de “anti-democratische intellectueel” te schrijven. In plaats daarvan reisde ik af naar Mombasa om daar olie te gaan verkopen. Waarschijnlijk maakte ik een goede keus.

‘Een goede keus’

Laten we even een beetje context schetsen hier, belangrijk gezien Bolkestein zijn beroep op ervaring waarmee hij later de ‘anti-democratische intellectueel’ te lijf zal gaan. Als Bolkestein arriveert in Mombasa, Kenia, heeft het Britse koloniale regime net een opstand van de Mau Mau bloedig neergeslagen, en tienduizenden in concentratiekampen heeft geïnterneerd. Bolkestein reist door naar Tanzania, waar hij zijn jonge jaren doorbrengt met het verkopen van olie aan vliegvelden en theeplantages van Duitse kolonialen. Al snel maakt hij promotie. Vanaf 1965 tot 1972 geeft Bolkestein leiding aan Shell-divisies in respectievelijk Honduras, El Salvador en Indonesië.

In Honduras verleent Bolkestein zijn diensten aan de dictator Osvaldo Lopez Arellano, wiens gewelddadige coup twee jaar daarvoor aan drieduizend man het leven kostte. Arellano is een moorddadige militair die de arme boerenbevolking en de vakbonden met harde hand onderdrukt. Honduras is vanwege de corrumperende macht van de United Fruit Company en de Standard Fruit Company de trieste naamgever van het begrip Bananenrepubliek. Vervolgens verhuist Bolkestein naar het buurland El Salvador, een Amerikaanse satellietstaat waar volgens Noam Chomsky in die tijd dictators regeerden via moord, marteling en onderdrukking.

Begin jaren zeventig wordt Bolkestein directeur van Shell Indonesië. Op uitnodiging van de dictator Soeharto mag Shell weer terugkeren in de voormalige Nederlandse kolonie. In de jaren daarvoor had de nationalistische Soekarno grote delen van de enorme koloniale bezittingen van Shell genationaliseerd. In 1965 vond een coup plaats die nu wordt toegeschreven aan generaal Soeharto, met medeweten en steun van Nederland, de V.S. en Groot Brittannië.

De coup leidde tot een genocidale massamoord: schattingen houden het op een half miljoen tot een miljoen aanhangers van de Communistische Partij PKI, overwegend arme boeren. Volgens openbaar gemaakte Amerikaanse rapporten hebben de V.S. samen met Groot Brittannië, zowel materiële als informatieve en financiële steun geleverd aan de massamoorden. De inlichtingendienst van Shell had al eerder informatie over de communistische beweging samengebracht en financierde anti-communistische campagnes(.pdf), zoals de oud-NRC redacteur Peter Schumacher heeft beschreven in zijn recent heruitgegeven Ogenblikken van Genezing (2011). Of Shell op directe wijze betrokken is geweest bij de latere massamoorden is onduidelijk, aangezien het archief van Shell om overduidelijke redenen niet publiekelijk toegankelijk is.

Nadat de lijken waren opgeruimd, kregen Shell en het Nederlandse bedrijfsleven weer toegang tot het grondstoffenrijke Indonesië. Als beloning steunden de Nederland regering en het Nederlandse bankwezen het regime van Soekarno (dat hoog scoort op kleptocratie, autocratie en massamoord) met vele miljarden aan subsidies en leningen. In zijn hoedanigheid als Shell-directeur was Bolkestein in direct contact met de politiek verantwoordelijken, zo niet de opdrachtgevers van de massamoord.

Praktische ervaring

Allereerst: wat een bittere ironie dat het juist deze door en door moreel gecompromitteerde man is, die van linkse intellectuelen een mea culpa eist, omdat zij heulden met dictators die massamoorden op hun geweten hebben. Bolkestein verdedigde dictators niet in theorie. Nee, de man van de praktijk ging regelmatig op de borrel met dat type mensen, en sloot er contracten mee.

Maar wat zegt dit over zijn denkbeelden? Het is een bekend voorschrift dat men een auteur zijn denken niet moet beoordelen naar zijn daden. Kunnen we Bolkesteins ideeën los beschouwen van zijn daden, als een soort intellectuele façade, waarachter zich iets schuilhoudt wat we maar even laten voor wat het is? Het korte antwoord is nee. Het beroep op de superioriteit van zijn praktische ervaring boven het ‘ijdel getheoretiseer’ is immers een inherent onderdeel van zijn betoog. Bovendien kunnen we Bolkestein moeilijk anders begrijpen dan als een product van de Koude Oorlog, politiek gevormd in een gewelddadige cocktail van dictatuur, dekolonisering en anticommunisme. Zijn politieke ideeën en zijn antipathie voor linkse intellectuelen zijn niet los te zien van zijn Koude Oorlogstijd. Zijn boutades tegen Mulisch krijgen extra betekenis, en vooral zijn weerstand tegen Sartre, wiens steunbetuiging aan gekoloniseerde volkeren hij zonder verdere uitleg afdoet als ‘potsierlijk’. Dat nieuwlinkse intellectuelen beide strijdende partijen in de Koude Oorlog veroordeelden, doet Bolkestein af als “een absurde morele gelijkstelling”. De rechtse intellectuelen die zich met politiek bemoeien, krijgen natuurlijk een heel andere behandeling. Zij staan in de dankbetuiging van het boek vermeld: Arend Jan Boekestijn, Paul Cliteur, Andreas Kinneging, Ayaan Hirsi Ali en Joshua Livestro, en de recent bekeerde Meindert Fennema om er maar een paar te noemen.

Ode aan de contradictie

Maar goed, het is wel degelijk mogelijk om het boek op een wat afstandelijker manier te beoordelen, als we enkel kijken naar de coherentie van de argumentatie. Dan valt al vrij snel op dat dit boek een ode is aan de contradictie. Let wel, we hebben hier te maken met een auteur die een intellectuele status probeert te verwerven met het afgeven op intellectuelen. Een auteur die de loftrompet afsteekt over de nuchtere bescheidenheid van de man van de praktijk (hijzelf dus) en vervolgens niet die praktijk, maar de ideeëngeschiedenis van de afgelopen tweehonderdvijftig jaar (!) behandelt. Een auteur die als een moderne Icarus het luchtruim kiest met niet veel meer tot zijn beschikking dan de haastig bij elkaar gelijmde samenvattingen van zijn favoriete conservatief-liberale denkers; die door zijn hoogdraverij al snel ter aarde stort, in een verfrommelde wirwar van interne tegenstrijdigheden.

Zo maakt Bolkestein het ene moment het (Popperiaanse) verwijt aan Marx en Freud dat zij het rationalisme hebben ondermijnd, wat geleid zou hebben tot het nationaalsocialisme (sic), terwijl hij in het slotbetoog weer droogjes stelt dat juist het rationalisme van intellectuelen het probleem is. Zo gaat Bolkestein het ene moment tekeer tegen het multiculturalisme, dat leidt tot ‘cultureel masochisme’, maar koestert hij tegelijkertijd een onverklaarbare nostalgie voor de Weense dubbelmonarchie, waar ‘endogame’ nationaliteiten langs elkaar heen leefden, met een ‘diepgewortelde tolerantie’ en een ‘montere onverschilligheid’. Het boek staat vol met dit type tegenstrijdigheden. Het leest als het intellectuele equivalent van een meerstemmig koor zonder dirigent.

Daarbij raakt Bolkestein veelvuldig verstrikt in zijn eigen netten. In navolging van Friedrich Hayek beschimpt Bolkestein universitair docenten, journalisten, bureaucraten en politici als ‘handelaren in tweedehands ideeën’. Een onhandige kritiek, want wat is De intellectuele verleiding anders dan een slecht geschreven agglomeratie van tweedehands ideeën, die Bolkestein bijeen gesprokkeld heeft uit secundaire literatuur? Nietzsche leest hij via Goudsblom, het Duitse idealisme en de Russische denkers via Isaiah Berlin, de hedendaagse Franse filosofie via Mark Lilla, en de vitalisten en futuristen via Paxton. Het lijkt erop dat Bolkestein bijna geen enkele auteur zelf heeft gelezen.

Als Bolkestein wel iets direct van de bron heeft, loopt het helemaal spaak. Neem Rousseau, een sleutelfiguur in het boek. Rousseau is volgens Bolkestein tegelijkertijd een figuur van de ‘rationele’ Verlichting en van de ‘irrationele’ Romantiek, tegelijkertijd een totalitair denker die het Sovjet-communisme heeft ingeleid, maar vervolgens toch ‘eigenlijk een soort conservatief’ die wars is van vernieuwing en hecht aan het eigendomsrecht. De talloze fouten in de beschrijving van de denkbeelden van Rousseau zal ik maar niet noemen. Belangrijker is dat het boek gebouwd is op een aantal kinderlijk simplistische dichotomieën (rationeel versus irrationeel, praktijk versus theorie, behoud versus revolutie) waarvan er bij nadere inspectie geen enkele blijkt stand te houden.

Het is navrant dat zijn praktische ideeën over politiek lijden aan hetzelfde euvel. We lezen dat de  beweging van ’68 de fout heeft gemaakt zich zowel tegen de vrije markt als de bureaucratie te keren. De twee gaan niet samen, het is of de vrije markt of de bureaucratie, wordt ons verteld door de man die aan het hoofd heeft gestaan van de duizenden bureaucraten van de Europese Commissie die vorm geven aan de Europese markt. Met hetzelfde soort ideologische simplisme pleit Bolkestein tegen protectionisme, en stelt hij vrijhandel verantwoordelijk voor de groei in Azië. Terwijl de algemene lezing toch is dat Azië juist door middel van hevig protectionisme groot is geworden. We hoeven alleen maar aan China te denken met zijn tariefmuren en vestigingsbeleid. Spreekt hier de ervaring of zijn het de vermaledijde abstracte principes die volgens Bolkestein zo gevaarlijk zijn, ditmaal die van Hayek en Friedman?

Het ergste is nog dat Bolkestein zijn betoog, in al zijn irrationaliteit, kan omslaan in een bedreiging voor de verlichtingswaarden die hij zegt te verdedigen. Zo stelt hij: “Met de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens als maatstaf, is het mogelijk een rangorde van culturen aan te brengen.” De Westerse cultuur is volgens Bolkestein “superieur aan die van de moslimwereld”. Laten we ten eerste niet vergeten dat met dit gevaarlijke idee van de Westerse superioriteit als excuus, miljoenen mensen zijn vermoord, in allerlei koloniale veroveringsoorlogen. En ten tweede is een dergelijk statement ook in strijd met het universalisme van de Verlichting zelf, dat geloofde in universele menselijke gelijkheid en de universele kracht van de rede om culturen te overbruggen. Het paradoxale is hier dat als je de verlichting tot het judeo-christelijke Westen beperkt, zoals Bolkestein in zijn boek lijkt te doen, dat je daarmee de Verlichting zelf in de ban doet.

Zo stelt de Sloveense filosoof Slavoj Zizek dat de protesten in Egypte het beste bewijs zijn van de universele validiteit van de verlichtingsidealen, ook onder moslims. Zizek stelt verder dat niet de Islam, maar de rechtse anti-Islamisten de grootste vijanden zijn voor de Verlichtingsidealen in Europa, precies omdat zij de universaliteit van die idealen bestrijden. In zijn boek lijkt Bolkestein maar al te gewillig om deze stelling te bevestigen.

Weerzin tegen de abstracte rede

Laat ik proberen af te sluiten met een antwoord op de vraag waarom Bolkestein zo’n hekel heeft aan intellectuelen. Essentieel hier is dat Bolkestein zich vooral verweert tegen de algemene geldigheid van ideeën:

Zij [de intellectuelen] hebben de neiging op basis van algemene beginselen en niet gehinderd door ervaring uitspraken te doen over tal van bijzondere onderwerpen, wat vaak ontaard in ijdel getheoretiseer dat het zicht op de werkelijkheid blokkeert. Vooropgezette ideeën beperken het waarnemingsvermogen.

Velen zouden zeggen dat ideeën het waarnemingsvermogen juist kunnen aanscherpen. Het conservatisme kenmerkt zich sinds Edmund Burke echter door een weerzin tegen de ‘abstracte rede’ en een beroep op (morele) intuïtie en praktijkervaring. Datzelfde beroep op intuïtie is ook de reden waarom het conservatisme weinig denkers van formaat heeft voortgebracht. Intuïtie heeft immers geen zorgvuldige onderbouwing nodig.

Dat deze stroming toch zo’n grote invloed heeft komt omdat de taal van het conservatisme veelal ook de taal is van het politieke en economische gezag. Omdat het complexe positiespel in die kringen meer gebaat is bij intuïtie dan bij algemene principes. Omdat het conservatieve beroep op de autoriteit van ouderdom, eigendom en intuïtie betekent dat het gezag zich niet hoeft te legitimeren. Bolkestein is een man van die wereld, zijn intelligentie is niet afleesbaar aan zijn coherentie. Het is eerder gelegen in de formule van Scott Fitzgerald, die eens zei dat de proeve van een grote intelligentie, ligt in de capaciteit om twee tegenovergestelde ideeën in gedachten te houden, en nog steeds te kunnen functioneren. Bolkestein is een dergelijk machtsdenker, zijn autoriteit en intelligentie zijn gelegen in zijn intuïtie. De grootste bedreiging van zijn autoriteit ligt in de wereld van abstracte principes en idealen. En bij de mensen die zich nog buiten het institutionele positiespel bevinden, in het bijzonder jongeren. Waarschijnlijk is dat de reden voor zijn rancune richting intellectuelen en zijn wantrouwen richting de jeugd. Aan ons de taak om erop toe te zien dat zijn zorgen gerechtvaardigd zijn.

Dit is een licht gewijzigde versie van een recensie die verscheen op de literaire website de Reactor.

Laatste Reacties (50) Reageer Reacties in wachtrij: 0

  • Arie Roos, za 07 januari 2012 13:03 Reageer op Arie

    Arie

    Beste Merijn,

    Het gaat er niet om wat jij zou doen; het gaat erom waarop je mensen kunt afrekenen. Jij schuift Bolkestijn allemaal zaken in de schoenen die hij helemaal niet heeft gedaan. Niet hij was Pol Pot light, maar Arelanno en Soeharto waren Pol Pot light. De vraag is nu of het moreel onacceptabel is om zaken met dat soort figuren te doen.

    Die vraag is niet makkelijk te beantwoorden. Jij verdraait mijn argumentatie; ik heb niet gesteld dat Shell aan ontwikkelingshulp deed. Ik heb gesteld, dat je geen ontwikkelingshulp kunt doen zonder zaken te doen met kwaadaardige dictators. Je krijgt geen gram graan een land binnen zonder dat de autoriteiten daar toestemming voor geven; je zal dus hoe dan ook moeten samenwerken met machthebbers, als je in een land ontwikkelingshulp wilt geven. In jouw optiek is dat per definitie fout. Ik heb proberen aan te geven, dat dit soort dingen niet zo zwart/wit zijn als jij doet voorkomen.

    Bolkestijn heeft zaken gedaan met dictators, maar hij heeft nooit gesteld dat die dictatoriale regimes superieur waren aan de westerse regimes. Dat is wel wat hij de linkse intellectuelen verwijt, en dat is wel degelijk enigszins terecht. Het was algemeen bekend dat Rusland dissidenten in Goelag's opsloot, en ik denk niet dat er ook maar iemand in Nederlans is die het bouwen van de Berlijnse muur is ontgaan. Toch heeft dat enkele personen niet tegengehouden om deze regimes fel te verdedigen, terwijl ze heel goed wisten wat er precies aan de hand was. Natuurlijk is het wel wat overdreven om deze personen rechtstreeks verantwoordelijk te stellen voor de Gulag's, maar ik vraag me af of Bolkestijn dat ook echt doet; ik heb zijn boek niet gelezen.

    Als hij dat wel doet, verlaag je dan niet tot zijn retorische technieken. Er zijn genoeg inhoudelijke argumenten waarmee je dat kan aanvallen, er is geen enkele reden om Wilderiaanse guilty-by-association retoriek te bezigen.

  • Reinaert de Vos, zo 08 januari 2012 08:14 in reactie op Arie Roos Reageer op Reinaert

    Reinaert

    Als je zaken doet met dergelijke regimes maak je keuzes en die keuzes zijn net zo fout als die van de intellectuelen (hij is er zelf een) die hij bestrijdt. Bedrijven als Shell hebben zo onwaarschijnlijk veel bloed aan hun handen (zie onlangs Syrië) dat je echt niet met droge ogen kunt beweren dat je zaken moet doen met foute regimes, je kunt er gewoon voor kiezen om NIET voor een bedrijf als Shell te werken. Maar dat is niet besteed aan 'Shell's gewillige beulen'.

  • Arie Roos, zo 08 januari 2012 17:54 in reactie op Reinaert de Vos Reageer op Arie

    Arie

    Ach, wat een onzin. Als je voor Shell werkt ben je niet meteen een massa-moordenaar. Wouter Bos is niet verantwoordelijk voor de slachtpartij op het Plein van de Hemelse Vrede of voor het terreurbewind van Ceaușescu, om maar eens een voorbeeld te noemen.

    Shell heeft bloed aan zijn handen met betrekking tot Syrie, stel jij ... well, kom maar op. Welke Syriers zijn vermoord door Shell-werknemers ? Namen en data, graag.

  • Reinaert de Vos, zo 08 januari 2012 20:32 in reactie op Arie Roos Reageer op Reinaert

    Reinaert

    Het voortdurend meewerken ten faveure van de grote winsten in landen waarvan je weet dat niet alleen de mensenrechten worden geschonden maar grote moordpartijen plaatsvinden is een keuze en daar ben je als mens ook verantwoordelijk voor. Shell trok zich pas terug nadat er veel kritiek was en er al duizenden doden waren gevallen.

  • Arie Roos, ma 09 januari 2012 11:23 in reactie op Reinaert de Vos Reageer op Arie

    Arie

    Maar daarmee ben je als werknemer van Shell nog niet verantwoordelijk voor de moordpartijen van de handlangers van Assad.

    Hoever wil je hiermee gaan ? Is iedereen die een iphone heeft verantwoordelijk voor de slechte arbeidsomstandigheden in China ? Is elke automobilist die bij Shell tankt een beul van Soeharto ?

  • , ma 09 januari 2012 11:53 in reactie op Arie Roos Reageer op

    De bent als werknemer van Shell verantwoordelijk voor het feit dat je werknemer van Shell bent.
    En wel daar waar het gesjoemel heeft plaatsgevonden.

  • Arie Roos, ma 09 januari 2012 12:50 in reactie op Reageer op Arie

    Arie

    Maar je bent toch pas verantwoordelijk voor gesjoemel als je zelf gesjoemeld hebt ?

    Of ... om maar meteen het meest voor de hand liggende voorbeeld te nemen ... is elke moslim verantwoordelijk voor de aanslagen van 11 september ?

  • Reitse Schootstra, do 05 januari 2012 18:04 Reageer op Reitse

    Reitse

    Weten we het nog, 14 maanden geleden: De Schreeuw op het Leidsplein tegen de btw-verhoging werd o.a. door Frits B. ingeleid:
    "Ik wil ook geen bezuinigingen op Cultuur."
    Iedereen juicht en hij laat een lange pauze vallen om er aan toe te voegen:
    "En dat betalen we door te korten op ontwikkelingssamenwerking."
    Wat respectloos was dat. Zelden zo hard op m'n vingers gefloten.

  • kees van eck, do 05 januari 2012 21:35 in reactie op Reitse Schootstra Reageer op kees

    kees

    Zonder idealen en een weerzin tegen de abstracte rede leeft een mens in een jungle, de weerbarstige prakijk, een voldongen feit. Het lijkt mij een nogal waanzinnig idee dat de realiteit van vandaag dezelfde is als die van gisteren. De geschiedenis bewijst dat idealen en dromen de wereld veranderd hebben. In idealen en dromen liggen moraliteit, verantwoordelijkheid, gelijkheid en gemeenschapszin. Het verbaast me dus niets dat Bolkenstein in de olie is terecht gekomen...:)

  • Reitse Schootstra, do 05 januari 2012 22:49 in reactie op kees van eck Reageer op Reitse

    Reitse

    In idealen en dromen liggen moraliteit, verantwoordelijkheid, gelijkheid en gemeenschapszin.

    Wat mooi geformuleerd! En zeker niet oliedom :))

  • Arie Roos, do 05 januari 2012 12:48 Reageer op Arie

    Arie

    Een vervelende poging om iemand met afwijkende denkbeelden zwart te maken door guilty-by-association toe te passen.

    Oudenampsen noemt Bolkestein een "door en door moreel gecompromitteerde man". Kan Marijn dat onderbouwen ? Dat lijkt zo, als je zijn lijstje met bloedige dictators en moordpartijen leest. Maar dat is pure misleiding. Merijn geeft geen enkele aanwijzing of bewijs dat Bolkestijn ook maar op enige manier bij deze zaken betrokken is geweest. Dit is een bekende truc van samenzweringstheoristen en populisten; overspoel je publiek met zoveel feiten, dat ze niet meer door hebben dat die feiten helemaal niets te maken hebben met waar het echt om gaat.

    Het beste voorbeeld is wel dat hij een complete alinea wijdt een een coup in Indonesie. Maar deze coup gebeurde niet nadat Bolkestijn Shell daar ging leiden; nee, deze coup gebeurde meer dan vijf jaar voordat Bolkestijn naar Indonesie ging. Misschien dat de rol van Shell in deze coup dubieus was, maar Bolkestijn had daar helemaal niets mee te maken.

    Ik heb het boek van Bolkestijn niet gelezen, dus ik kan verder geen oordeel vellen over de pogingen tot inhoudelijke kritiek die Oudenampsen doet. Maar gezien de retorische trucs die ik hierboven beschrijf, heb ik er niet veel vertrouwen in.

  • Merijn Oudenampsen, do 05 januari 2012 18:57 in reactie op Arie Roos Reageer op Merijn

    Merijn

    Beste Arie,

    als je daar benieuwd naar bent, is er een heel concreet geval dat uitgebreid gedocumenteerd is: http://www.groene.nl/2007/20/vuile-handen

    Verder beweer ik niet, dat als iemand er voor kiest om in een bedrijf te werken dat contracten sluit met dictators en massamoordenaars, per se verantwoordelijk is voor alles wat die dictators doen. Maar kijk, als je een dictatoriaal regime, dat net honderd duizenden mensen heeft omgebracht, economisch gaat ondersteunen dan ben je toch fout bezig? Als je in een land als El Salvador, waar destijds doodseskaders de politieke oppositie uitroeiden, met de regering handel gaat drijven dan ben je toch fout bezig? Dan ben je moreel gecompromitteerd, net als de Stalin sympathisanten dat waren. Eerlijk is eerlijk. Bolkestein heeft een boterberg op zijn hoofd als hij over democratie, moraliteit en praktische ervaring begint te praten.

  • Arie Roos, vr 06 januari 2012 11:10 in reactie op Merijn Oudenampsen Reageer op Arie

    Arie

    Beste Merijn,

    Dat verhaal kende ik wel, inderdaad. Ik vond het nogal vreemd dat je dit in je stuk niet noemde. In dit geval gaat het namelijk om concrete dingen die Bolkestijn heeft gedaan. Daar kan je hem op aanspreken. Maar je kan hem niet aanspreken op de coup van Soeharto en de moorden daarna; daar heeft hij helemaal niets mee te maken gehad.

    Nee, je bent niet per definitie fout bezig als je zaken doet met dictators of andere politici die verwerpelijke dingen doen. Als dat zo zou zijn, dan zou je bijvoorbeeld geen ontwikkelingshulp meer kunnen geven; immers, daarvoor moet je zaken doen met de regimes ter plekke, en aangezien je daarmee de plaatselijke bevolking ondersteund, hoeft de dictator dat niet meer te doen. Ook zouden we dan geen olie meer moeten importeren uit ongeveer het hele Midden-Oosten; of geen producten meer uit China. En eigenlijk zouden we alle betrekkingen met de VS moeten hebben stopgezet, toens Bush begon met zijn oorlogen en de patriot-act. En, verder doorredenerend ... Oskar Schindler, die tijdens de Tweede Wereldoorlog 1200 Joden redden van de concentratiekampen, werkte nauw samen met het Nazi-regime; was hij volgens jou dan ook zo fout ?

    Jij presenteert dit als een duidelijk geval van goed en kwaad, terwijl het eigenlijk gaat om een moreel mijnenveld. Dit is in principe het burgemeester-in-oorlogstijd dilemma; daar zijn geen simpele oplossingen voor.

    Ik denk, dat dit ook is wat Bolkestijn bedoelt. Het is natuurlijk een heel mooi abstract idealisme om elke vorm van contact met verwerpelijke regimes af te wijzen. Maar in de praktijk is dat niet zo simpel. Dat abstracte idealisme moet je dus toetsen aan concrete situaties in de echte wereld, en kijken welke gevolgen het heeft, en dat is een stap die veel mensen niet willen of kunnen maken.

    Overigens, Bolkestijn's verwijten gaan vooral naar intellectuelen aan linkerkant van het politieke spectrum, maar dat is inmiddels wel heel erg achterhaald. Tegenwoordig zou je dit soort verwijten juist gaan maken naar de rechterkant. Abstracte idealen als "eigen verantwoordelijkheid", "vrije markt", en "democratisering" zijn tegenwoordig de algemene, vooropgezette beginselen die het zicht op de werkelijkheid vertroebelen.

  • Merijn Oudenampsen, vr 06 januari 2012 19:51 in reactie op Arie Roos Reageer op Merijn

    Merijn

    Beste Arie,

    Sorry, maar als er in een land een soort Pol Pot light aan de macht komt, dan ga ik niet daar naartoe om contracten met dat regime te ondertekenen. En de vergelijking van Shell met een NGO die ontwikkelingshulp levert aan de lokale bevolking, gaat enigszins mank. Begrijp je hopelijk wel. Net als de olieproducerende landen in het Midden Oosten, daar lopen geen doodseskaders rond, zelfs niet in Iran. Syrië zou een goed voorbeeld zijn. Wat zou je ervan vinden als Shell nu een miljarden contract met Assad zou afsluiten? En dan met een lullig excuus zou komen over burgemeester in oorlogstijd? Daar hebben we het over.

    Het gaat mij daarbij om een breder punt. Het gaat erom dat Bolkestein een beroep doet op zijn levenservaring en zijn praktijkkennis verheft boven de theorie. Daar mogen we hem dus op afrekenen, want zijn argument is er tenslotte op gebouwd.

    Een linkse intellectueel die in de Stalinistische tijd naar Moskou afreist om een propaganda tour te krijgen van de glorie van de Sovjet Unie, wordt daar genadeloos op afgerekend door de Bolk. Hij is medeplichtig aan de Goelag en zo verder. Maar als je als rechtse zakenman dictators en massamoord steunt in de economische praktijk, dan is het opeens allemaal in orde?

    Mijn bredere punt: het onderscheid wat Bolkestein maakt tussen de redelijke praktijk en de dolgedraaide theorie, is flauwekul.

  • Sankwee Wu, do 05 januari 2012 21:06 in reactie op Arie Roos Reageer op Sankwee

    Sankwee

    "Merijn geeft geen enkele aanwijzing of bewijs dat Bolkestijn ook maar op enige manier bij deze zaken betrokken is geweest"

    Ik denk dat zijn aanwezigheid desondanks wel interessant is. De man had de keus waar hij zich vestigde. De echte elite woont in zijn paleizen, en gaat alleen met een chauffeur naar zijn bestemming. Lees je dan ook uitsluitend de economische pagina van de krant, dan kan je, in theorie, niet in de gaten hebben dat je bedrijf een heftige dictatuur in het zadel houdt of ermee samenwerkt. Maar dan is je waarneming wel zo selectief, dat je levenservaring niet echt een goede basis kan vormen voor ideeën wat goed is voor de maatschappij. Je weet alleen wat goed is voor je eigen elite.

    Iemand die zijn ogen wel open heeft, krijgt misschien problemen met zijn geweten. Ook al werk ik maar als verkoper bij de Shell in Honduras, dan voel ik me toch niet lekker als de overheid een dozijn man laat verdwijnen om een staking te voorkomen. Hoe loste Bolkestein dat voor zichzelf op ? Ik denk dat dat een veel interessanter boek zou zijn, dan een over zijn sleetse stokpaardjes.

  • Willem de Onttovernaar, do 05 januari 2012 12:12 Reageer op Willem

    Willem

    ... en hulde voor de ontmaskering van de Bolk. Het werd tijd....

  • Willem de Onttovernaar, do 05 januari 2012 12:12 Reageer op Willem

    Willem

    Moet in dit verband denken aan een oud-directeur van een qua (praktische) resultaten succesvol wetenschappelijk instituut voor toegepast onderzoek: "Er is niet zo praktisch als een goede theorie". Hij maakte in de dagelijkse praktijk voortdurend mee dat het optimaal werkte.

  • Semolina Pilchard, do 05 januari 2012 11:33 Reageer op Semolina

    Semolina

    De schrijver van dit artikel geeft aan dat hij zich ertoe moest zetten om het boek uit te lezen. Een tocht die hij vol opgekropte woede en met stijgende verbazing over de (vast-)stellingen van Bolkestein onderging. Ten langen leste gaf hij zich over aan haarkloverij. Oudenampsen stuitte ongetwijfeld op bizarre tegenstrijdigheden, maar hij heeft daar dan ook een sport van gemaakt.

    Verder vraag ik me af of de rol van de hedendaagse intellectueel niet schromelijk wordt overschat. Wie is de intellectueel? In hoeverre draagt hij bij aan de communis opinio? Brengt hij tegenwoordig werkelijk iets teweeg, meer specifiek, brengt hij jongeren in beweging?

  • Artois Arnhem, do 05 januari 2012 08:15 Reageer op Artois

    Artois

    Hoezeer heeft Bolkenstein zich niet afgezet tegen Nederlanders die vroeger ooit communist zijn geweest! Eerder heb ik in discussies met VVDerts gewezen op het shell verleden van Bolkenstein. Nu had en heb ik niets met communisme, maar menig Nederland ex communist heeft niet uitgevroten wat Bolkenstein, zoals gemeld in het artikel, heeft gedaan. Hij heeft actief met de duivel gedanst in dienst van de god van de VVD: geld.

  • Jan de Boer, wo 04 januari 2012 23:14 Reageer op Jan

    Jan

    Hartelijk dank voor dit artikel. Ik heb het bewaard.
    “wat een bittere ironie dat het juist deze door en door moreel gecompromitteerde man is, die van linkse intellectuelen een mea culpa eist”

  • Sankwee Wu, wo 04 januari 2012 22:15 Reageer op Sankwee

    Sankwee

    Zo te lezen is het boekje van Bolkestein geschreven voor de mens met een beetje goede wil. Wat maakt het nou uit of je in 1959 naar Mombasa gaat, of eerst je proefschrift schrijft en in 1962 naar Mombasa gaat ? Lijkt me nauwelijks iets om het vijftig jaar later over de "juiste keuze" te hebben.

    Vaak is intuïtie niet meer dan een aantal associaties die iemand niet expliciet weet te maken, of een reflex. Praktijkervaring is de empirie waarop je een algemeen idee bouwt. Om te beoordelen of je intuïtie of praktijkervaring bruikbaar is, en ook in andere omstandigheden of tijden tot een goede keus zal leiden, moet je je ervaring toch vergelijken met die van anderen. Je zult ook de associatieve verbanden moeten onderzoeken: zijn ze consistent, of zijn er afwijkingen die misschien te relateren zijn aan afwijkenden omstandigheden. Als je genoeg gezocht hebt, is je conclusie een abstract idee. De volgende stap is dat je in korte tijd veel ervaringen kunt beoordelen door die van anderen te lezen, ter beoordeling van de waarde van hun ideeën: de intellectueel. Dus de veronderstelde scheiding van intuïtie/ervaring en abstract idee lijkt me een beetje geforceerd.

    Van een man die zegt dat voornamelijk intuïtie en ervaring waarde hebben, is het interessanter een boek te lezen over zijn intuïtie en ervaring. Ik denk dat de auteur hierboven Bolkestein een goede tip heeft gegeven: Een boek over zijn wederwaardigheden, anekdotes en persoonlijke ervaringen, in El Salvador en Honduras in woelige jaren en Indonesië in de koude oorlog was interessant geweest. En had bovendien ondubbelzinnig het empirisch materiaal geleverd, waarvan we weten dat Bolkesteins uitspraken erop gebaseerd moeten zijn.

  • Tijl Uilenspiegel, wo 04 januari 2012 21:47 Reageer op Tijl

    Tijl

    Commentaar op dit artikel: Bravo!
    Stuur het naar de mensen die met het onbenul Bolkestein moeten debateren.

  • , do 05 januari 2012 09:09 in reactie op Tijl Uilenspiegel Reageer op

    Stuur het liever naar die mensen die die onbenul uitnodigen dit soort meningen in het openbaar te ventileren.

  • Ewout Helmich, wo 04 januari 2012 17:14 Reageer op Ewout

    Ewout

    Deze socioloog geeft wel weer blijk van wat Ibn Warraq in zijn boek "Why I Am Not A Muslim" beschrijft: dat westerse academici voornamelijk de slechte dingen uit hun eigen historie zien, en alleen de goede uit de historie van anderen. Vergeet niet dat de Berbers van Noord-Afrika destijds gekoloniseerd zijn door de Arabieren, en dat deze doordrongen tot in Frankrijk. Het Ottomaanse rijk was geen haar beter dan de Westerse koloniale machten.

    De weg-met-ons mentaliteit viert op dit forum weer hoogtij.

    Recentelijk is er weer een tovenaar met het zwaard onthoofd in Saudi-Arabie. En nieuw in Maleisie: het boek "Islamic sex, fighting Jews to return Islamic sex to the world" van de "Obedient Wives Club" !

  • Ben Joosten, wo 04 januari 2012 18:24 in reactie op Ewout Helmich Reageer op Ben

    Ben

    "Deze socioloog geeft wel weer blijk van wat Ibn Warraq in zijn boek "Why I Am Not A Muslim" beschrijft: dat westerse academici voornamelijk de slechte dingen uit hun eigen historie zien, en alleen de goede uit de historie van anderen."

    Waar leest u dit, als ik vragen mag? En dan gaat het me vooral om het woordje "voornamelijk".

  • Walter Hoogerbeets, wo 04 januari 2012 18:35 in reactie op Ewout Helmich Reageer op Walter

    Walter

    Lekker aan het cherry-picken, Ewout? Ga in de Bible Belt (zowel de Amerikaanse als de Nederlandse) kijken en je vindt genoeg voorbeelden van enge gristenen.
    Een essentieel onderdeel van de verlichting is het kritisch onderzoeken van beweringen en daarbij niet bang zijn om kritisch naar jezelf te kijken. Zo simpel is het. Dus kies maar: Of het westen is een hoge beschaving en kijkt dus kritisch naar het eigen handelen, of het westen is niet beschaafd en kijkt vooral naar de fouten van anderen. You can't have it both ways.

  • Ewout Helmich, wo 04 januari 2012 19:39 in reactie op Walter Hoogerbeets Reageer op Ewout

    Ewout

    En hoeveel mensen zijn er de laatste 20 jaar gestenigd door deze enge christenen? Hoeveel lijfstraffen zijn er uitgedeeld, hoeveel handen en voeten zijn er afgehakt? Hoeveel zonen en dochters zijn er vermoord om de familie-eer te behouden? Hoeveel "Christelijke staten" hebben een religieuze politie / inquisitie?

    Er bestaat hier een blinde drang om extremen binnen het christendom gelijk te stellen aan extremen binnen de islam. Dat zijn ze volstrekt niet.

  • Huub Geluk, wo 04 januari 2012 21:53 in reactie op Ewout Helmich Reageer op Huub

    Huub

    Je hebt t niet echt begrepen. Ik kan je aanraden het artikel nog eens te lezen.

  • Klaas Slager, do 05 januari 2012 08:18 in reactie op Ewout Helmich Reageer op Klaas

    Klaas

    Eén miljoen doden in Irak is inmiddels een geaccepteerd getal geworden.

  • Ewout Helmich, do 05 januari 2012 10:13 in reactie op Klaas Slager Reageer op Ewout

    Ewout

    De meeste schattingen liggen eerder rond 100.000 tot 150.000, bijna een factor 10 lager dan wat jij claimt. De Westerse mogendheden hebben de lont onstoken, maar de overgrote meerderheid van deze slachtoffers is niet gevallen door Amerikaanse kogels of bommen, maar door geweld tussen Shiieten en Soennieten.

    Het is ook simpelweg zo dat e.e.a. een kwestie is van macht. Het moet toch weinig verbeelding kosten om in te zien wat er zou gebeuren als Saudi-Arabie, Afghanistan, Pakistan of Iran de militaire macht en financiele middelen van Amerika zou hebben. Misbruikt het Westen hun macht? Ja. Wat zouden de islamitische landen doen waren de rollen omgekeerd? Dan zouden ze ons met geweld bekeren tot de islam.

    David Irving is bekend om zijn ontkenning van de holocaust. Maakt dat hem iemand die geweigerd heeft de Europese historie op te poetsen?

  • Klaas Slager, vr 06 januari 2012 09:09 in reactie op Ewout Helmich Reageer op Klaas

    Klaas

    Het getal van één miljoen schijnt door Obama genoemd te zijn, in elk geval was het een doorwrocht onderzoek wat het getal opleverde.
    Maar misschien weet je ook niet van de vier of vijf miljoen vluchtelingen.

    Landen beschuldigen over wat ze zouden gaan doen lijkt me de waard die z'n gasten vertrouwt.

    Irving ontkent niet de jodenvervolgingen, alleen de gaskamers.
    Overigens is hij één van de beste tweede wereldoorlog historici.
    Eén van zijn verdere zonden is dat hij moord op de Poolse president Sikorski door Churchill uitéénzette, en het drama van konvooi PQ 17 naar Moermansk indringend beschreef.
    Over dit laatste deed de Britse regering hem een proces aan, wat tot niets leidde.

  • Klaas Slager, do 05 januari 2012 08:17 in reactie op Ewout Helmich Reageer op Klaas

    Klaas

    Het is me nooit zo opgevallen dat westerse historici voornamelijk slechte dingen uit de eigen geschiedenis beschrijven en goede uit de geschiedenis van anderen.
    In tegendeel, de rol van historici schijnt vooral te zijn de eigen eigen geschiedenis op te poetsen.
    Historici die deze rol weigerden verging het vrijwel altijd slecht, ik noem David Irving, de Amerikanen Beard en Hoggan, de Britse historicus Charmley slaagde er zelfs niet ins z'n laatste boek in engeland gepubliceerd te krijgen, er is alleen een duitse vertaling.
    Schultze-Rhonoff werd meteen ontslagen, Bavendamm is biobliothecaris geworden.
    Solsjenytsyn was zo verstandig de publicatie van z'n laatste boek uit te stellen totdat hij z'n levenseinde zag naderen.
    Buchanan werd alleen verguisd.
    Dan schiet me nog Morel te binnen, hij werd in 1917 opgesloten.

  • Arie Roos, do 05 januari 2012 15:37 in reactie op Ewout Helmich Reageer op Arie

    Arie

    [Deze socioloog geeft wel weer blijk van wat Ibn Warraq in zijn boek "Why I Am Not A Muslim" beschrijft: dat westerse academici voornamelijk de slechte dingen uit hun eigen historie zien, en alleen de goede uit de historie van anderen.]

    Dit in tegenstelling tot westerse populisten, die de goede dingen uit de historie van anderen simpelweg weigeren te zien. Vandaar ook dat de academici het vaak over die goede dingen moeten hebben; anders zou niemand weten hoe de vork nu echt aan de steel zit.

    [Vergeet niet dat de Berbers van Noord-Afrika destijds gekoloniseerd zijn door de Arabieren, en dat deze doordrongen tot in Frankrijk.]

    Volgens mij is niemand dat vergeten ...

    [Het Ottomaanse rijk was geen haar beter dan de Westerse koloniale machten.]

    Dat vind ik een interressante opmerking van jou. Het Ottomaanse rijk heeft eigenlijk altijd godsdienstvrijheid gekend, in tegenstelling tot het toenmalige Spanje, Frankrijk, en Duitsland. Als je nu Bolkestijn's criterium van mensenrechten hanteert, dan moet je wel concluderen dat het Ottomaanse Rijk superieur was in vergelijking met zijn tijdgenoten. Maar toch vind jij dat niet. Waarom, eigenlijk ?

  • vanessa s., wo 04 januari 2012 15:52 Reageer op vanessa

    vanessa

    Bolkestein, Paul Cliteur, Andreas Kinneging, en Joshua Livestro hadden behalve dat de eerste de anderen zijn dank betuigt, meer gemeen, namelijk een adres op de Leidse Universiteit (Bolkestein en Livestro zijn er inmiddels weg). Het is me al jaren niet duidelijk waarom zo'n gangetje van rechtse extremisten in dat gebouw door deze Universiteit bekostigd wordt. De normale wetenschappelijke plichten en criteria (wetenschappelijk publiceren in tijdschriften, onderzoek doen, vakgroep leiden) lijken voor deze heren ook niet te gelden, en de schijn is dat zij vrijgesteld zijn om verder hun uiterst rechtse publicitaite activiteiten naar eigen inzicht te ontplooiien op kosten van de Universiteit Leiden. Waarom?

  • Crunchy Frog, wo 04 januari 2012 15:35 Reageer op Crunchy

    Crunchy

    Interessant artikel, zet tot nadenken aan.
    Door de zin "Het conservatisme kenmerkt zich sinds Edmund Burke echter door een weerzin tegen de ‘abstracte rede’ en een beroep op (morele) intuïtie en praktijkervaring." snapte ik ook weer wat beter hoe het komt dat afgestudeerde conservatieven zich zo comfortabel arm in arm kunnen vertonen met de PVV, en waarom de nationaalpopulisten juist weer zo makkelijk de dogma's van de conservatieve elite nabauwen.

    Overigens, als Heer Bolk vindt dat het gespeel van jonge intellectuelen de weg heeft bereid voor het nationaalsocialisme, heeft hij dan ook nagedacht over de rol van 50-plusser Franz von Papen, de 'elder statesman' die Hitler in 1933 in het zadel hielp omdat hij dacht dat hij dat mannetje wel in bedwang kon houden?

  • Bart van Oerle, wo 04 januari 2012 14:21 Reageer op Bart

    Bart

    Interessant stuk. Ik heb zelf weinig verstand van de denkbeelden van genoemde filosofen, maar dat Bolkestein ze verkeerd uitlegt/begrijpt, valt me van 'm tegen.

    Wat ik niet begrijp is je volgende opmerking: 'Terwijl de algemene lezing toch is dat Azië juist door middel van hevig protectionisme groot is geworden. We hoeven alleen maar aan China te denken met zijn tariefmuren en vestigingsbeleid.'
    De tariefmuren en vestigingsbeleid van China zijn een feit, maar dat wil niet zeggen dat juist deze elementen voor de grote groei verantwoordelijk zijn.
    China beweegt zeer verstandig en niet met te grote stappen tegelijk richting een steeds vrijere economie. Het huidige protectionisme is een veel vrijere situatie dan de situatie in China van vóór 1980. Dan is het toch juist de vrijere handel die heeft gezorgd voor de grote groei?
    Dat de overgang naar een vrije economie gecontroleerd gaat, wil niet zeggen dat het juist het protectionisme is die voor de groei zorgt.

  • Joop Schouten, wo 04 januari 2012 12:20 Reageer op Joop

    Joop

    Kwantumkop heeft zijn grillige Mind Leaps niet van een vreemde.
    ...
    Mooie zin: '... het intellectuele equivalent van een meerstemmig koor zonder dirigent.'
    : ))))

    Hartelijk dank voor dit uittreksel.

  • maria trepp, wo 04 januari 2012 12:12 Reageer op maria

    maria

    Dank voor een uitstekend artikel
    “wat een bittere ironie dat het juist deze door en door moreel gecompromitteerde man is, die van linkse intellectuelen een mea culpa eist”
    Inderdaad!
    Ik heb helaas nog geen tijd gehad mij door Bolkesteins boek heen te worstelen, ondanks het feit dat ik eerder veel bezig ben geweest met Bolkestein, zijn ideologie, zijn banden met de Edmund Burke Stichting en zijn rol bij de opkomst van Wilders (zie http://passagenproject.com/conservatisme.html en blogs op www.passagenproject.com/blog )
    De haat op intellectuelen uit het perspectief van zogenaamd praktisch handelen is een belangrijk patroon bij zowel communisten alsook fascisten en hoort hoe dan ook steevast bij populistische en autoritaire denkers. Voor wie Duits kan lezen: lees Dietz Bering, Die Intellektuellen. Geschichte eines Schimpfwortes.

  • Jac Schmidt, wo 04 januari 2012 13:09 in reactie op maria trepp Reageer op Jac

    Jac

    Bij mij komt de vraag op wanneer is iemand een intellectueel.
    Ben je intellectueel wanneer je 100 A-viertjes nodig hebt om je boodschap over te brengen als je die boodschap eigenlijk in een paar zinnen zou kunnen doen?
    Ik begrijp dus je worsteling om door het boek van Bolkenstein heen te komen.

  • Pepijn Nostrinite, wo 04 januari 2012 12:11 Reageer op Pepijn

    Pepijn

    In de kern heeft Bolkie natuurijk wel gelijk. Je kunt intellectueel nadenken over de ideale samenleving of uitgaan van een praktische realiteit en vandaaruit proberen de zaak te optimaliseren.

  • Joop Schouten, wo 04 januari 2012 13:21 in reactie op Pepijn Nostrinite Reageer op Joop

    Joop

    'Je kunt intellectueel nadenken over de ideale samenleving of uitgaan van een praktische realiteit en vandaaruit proberen de zaak te optimaliseren.'

    De realiteit laat een grote puinhoop zien, van daaruit een nóg grotere puinhoop creëren is onwenselijk.

    'Intellectueel' gezien.

    ; )

  • Sylvia Stuurman, wo 04 januari 2012 13:32 in reactie op Pepijn Nostrinite Reageer op Sylvia

    Sylvia

    Bedoel je te zeggen dat je zo'n hekel aan intellectuelen hebt dat je het stuk waar je op reageert voor het gemak maar niet hebt gelezen?

    Want als je het gelezen hebt, dan heb je het niet begrepen...

  • Pepijn Nostrinite, wo 04 januari 2012 16:19 in reactie op Sylvia Stuurman Reageer op Pepijn

    Pepijn

    Sylvia toch...Sylvia toch, Ik heb als VVD'er natuurlijk het boek al gelezen. En werp je toch niet steeds op als verlicht representant van de intelligentsia. Je aannames op basis van andermans posts zijn bijna hilarisch.

  • , wo 04 januari 2012 16:45 in reactie op Pepijn Nostrinite Reageer op

    Pepijntjepepijntje toch.
    Wat interessant om te vernemen dat je een boek hebt gelezen en er geen zak van hebt begrepen.
    Is dat vvd-ers eigen??

    Of rechtschdraaiende balletjes?

    Ik zou dat haast denken.

    Zo heb ik ook randdebielen enthousiast zien reageren op de wartaal die Bosma(pvv) uitsloeg in zijn magnum opus.

    Zelfde soort idioterie.


    En voor je nu weer anderen, die wél doorgeleerd hebben, gaat zitten afkatten,( iets waar domrechts aardig goed in is), maar even twee keer nadenken .
    Indien mogelijk, dus.

  • Sylvia Stuurman, do 05 januari 2012 10:34 in reactie op Pepijn Nostrinite Reageer op Sylvia

    Sylvia

    [Ik heb als VVD'er natuurlijk het boek al gelezen. ]

    Ik constateerde dat je het *artikel* waar je op reageert niet gelezen of begrepen hebt.

    Als je zelfs al niet in staat bent mijn korte reactie te lezen en te begrijpen, dan valt dat je niet aan te rekenen ;-)

  • Crunchy Frog, wo 04 januari 2012 15:19 in reactie op Pepijn Nostrinite Reageer op Crunchy

    Crunchy

    @"Je kunt intellectueel nadenken over de ideale samenleving of uitgaan van een praktische realiteit en vandaaruit proberen de zaak te optimaliseren."

    Vals dilemma. Alsof iemand met abstracte principes en idealen geen zin voor praktische realiteit kan hebben.
    Zonder principes en idealen wordt 'uitgaan van de praktische realiteit' al snel gewetenloos opportunisme.

  • Julius Vold, wo 04 januari 2012 11:38 Reageer op Julius

    Julius

    De velrichting heeft er hoe dan ook voor gezorgd dat de westerse wereld in alle opzichten leidend is geworden.
    Zowel op economisch, wetenschappelijk en cultureel gebied.

    Dat 'het westen' genoeg fout heeft gedaan is evident, maar dankzij de verlichting loopt het westen mijlenver voor op de rest van de wereld.

  • Nieuw!: Veldman, wo 04 januari 2012 13:02 in reactie op Julius Vold Reageer op Nieuw!:

    Nieuw!:

    Duidelijk niet .
    Het westen is corrupt, afgestompt en dom .
    De westerse macht is gebaseerd op wapens en nu de economie de basismachtfactor geworden is moeten we het afleggen.
    Verlichting staat daar volledig buiten verder .

  • Joop Schouten, wo 04 januari 2012 14:15 in reactie op Julius Vold Reageer op Joop

    Joop

    De westerse wereld in alle opzichten leidend geworden in roof, afbraak en vervuiling.

  • Tom Meijer, vr 06 januari 2012 14:26 in reactie op Julius Vold Reageer op Tom

    Tom

    "De velrichting heeft er hoe dan ook voor gezorgd dat de westerse wereld in alle opzichten leidend is geworden.
    Zowel op economisch, wetenschappelijk en cultureel gebied."

    Dat kan je op geen enkele wijze hard maken.

    De weg omhoog was al veel eerder begonnen en was misschien wel heel anders gelopen als niet zowel China als de islamitische landen beide na een veelbelovende 'start' waarbij zij Europa ver voorbij streefden, in velerlei opzichten eeuwenlang stagneerden. China begint uit die stagnatie te geraken (hoewel de echte afloop natuurlijk onduidelijk is), bij de islamitische wereld zie ik dat nog niet zo snel gebeuren. Eerst zal men daar iets aan de leidende rol van de godsdienst moeten afdoen, anders wordt het nooit wat. Nog beter zou zijn dat de meerderheid het geloof net als hier afzweert.
    En wat betreft onze 'verlichting', vergeet niet dat men tijdens het bewind van Robespierre de stroming gekozen heeft waarin Rousseau een leidende rol had. Die stroming werd omarmd door de Franse revolutie en heeft ons een heleboel narigheid gebracht. De noodzakelijkheid van een opperwezen werd in die richting aanvaard met alle ellende van dien. Het was mogelijk allemaal heel anders, en waarschijnlijk ook beter verlopen als de stroming leidend was geworden die men later de 'radicale' verlichting genoemd heeft. Daar was overigens weinig radicaals aan (tegenstanders plakken de andere partij altijd graag het etiket van radicalisme op; ook goed te zien op dit forum) maar de levenshouding was wel in een heel andere richting gegaan wat beter voor onze samenleving geweest zou zijn.

 

Reageren

Registreren Wachtwoord vergeten

opiniemakers

Populair

Scroll naar boven Scroll naar boven