Bio Bekijk alles van Pieter Hilhorst Word fan

Pieter Hilhorst

Pieter Hilhorst Politicoloog

07 november 2011 Reageer (44) 2474 x bekeken Politiek RSS

De aangeleerde hulpeloosheid van links

We moeten op zoek naar een alternatief voor zowel het neo-liberale zoek het zelf maar het als het collectivistische idee dat de overheid alle pech moet dempen

Is het mogelijk om met één begrip de essentie weer te geven van de crisis van progressieve politiek? Dat is geen eenvoudige opgave, want mensen kunnen met het grootste gemak heel veel oorzaken aandragen voor het defensief van links. Het komt door de verplaatsing van de politiek, door de globalisering, door de verambtelijking van de politiek, door de juridisering, door de informatisering en natuurlijk door de individualisering. Het lijkt wel alsof elk woord dat eindigt op 'ing', eng is. Tegenover zo'n overdaad aan ontwikkelingen en processen die progressieve politiek lastig maken getuigt het bijna van overmoed om te denken dat het mogelijk is met één begrip de essentie van het defensief te kunnen weergeven. Toch is dat mijn stelling. En dat ene begrip is aangeleerde hulpeloosheid.

De term aangeleerde hulpeloosheid is gemunt door de Amerikaanse psycholoog Martin Seligman. In de jaren zestig ontwikkelde hij een experiment met honden. Honden werden in een harnas opgesloten en kregen electroshocks toegediend. Sommige honden konden die shocks stoppen door tegen een hendel te duwen. Bij andere honden werkte die hendel niet. Bij hun stopte de electroshocks pas als een andere hond tegen zijn hendel duwde. Voor deze honden was het dus een volstrekt raadsel hoe het kwam dat de pijn begon en weer stopte. In het tweede deel van het experiment zaten honden in een ruimte die in tweeën was gedeeld met een laag hek. De honden konden daar makkelijk over heen springen. In het experiment werd een deel van de vloer onder stroom gezet. De honden kregen zo een pijnsensatie. Volgens de klassieke theorie komen dieren dan in actie. Op gevaar reageren ze door te vechten of te vluchten. Maar de honden die net al vergelijkbare pijnen hadden gekregen waar ze niks aan konden doen, deden dat niet. Zij sprongen niet over het hekje, maar bleven op de grond liggen janken. Ze hadden geleerd om hulpeloos te zijn.

De experimenten van Seligman kwamen voort uit zijn studie van depressie. En dat is precies wat aangeleerde hulpeloosheid veroorzaakt. Een diepe depressie. Het gevoel dat het slecht gaat, altijd slecht zal blijven gaan en dat je niks kan doen om het beter te laten gaan.

Progressieven verkeren in zo'n staat van depressie omdat ze het slachtoffer zijn van aangeleerde hulpeloosheid.

Als ze zich te weer stellen tegen discriminatie, krijgen ze het verwijt dat ze de problemen van de multiculturele samenleving proberen te verdoezelen. 

Als ze de problemen van de multiculturele samenleving breed uitmeten, krijgen ze het verwijt dat ze meehuilen met de Wilders wolven.

Als ze Wilders bekritiseren, krijgen ze het verwijt dat ze hem met hun politieke correctheid de mond willen snoeren.

Als ze instemmen met een verhoging van de pensioenleeftijd verraden ze hun idealen.

Als ze zich keren tegen een pensioenakkoord, sluiten ze hun ogen voor de werkelijkheid.

Als ze pleiten voor steun aan de Grieken, dan proberen ze gewone mensen een Europees ideaal door de strot te douwen.

Als ze roepen dat die spilzieke Grieken onder curatele moeten worden gezet, gooien de internationale solidariteit te grabbel.

Het is nooit goed of het deugt niet.

En dus is krampachtigheid troef.
Het is wikken en wegen.
Manoeuvreren op de vierkante millimeter.
Of in de termen van het experiment van Seligman:
Stilliggen en apathisch janken.

Het bijzondere aan het experiment van Seligman is echter dat sommige honden niet klein te krijgen zijn. Ook al zijn ze in een machteloze positie gebracht, als ze de kans krijgen springen ze over het hek alsof ze nooit machteloos zijn geweest.
Die honden zijn de echte progressieven.
En aan die honden moeten progressieven een voorbeeld nemen.
Volgens Seligman is optimisme bij deze houding het sleutelwoord. Alles begint bij de overtuiging dat het beter kan.

But you can't get what you want, unless you know what you want.

Het optimisme moet niet ongericht zijn.

Het moet daarom beginnen bij bezinning op de diepste waarden.

Voor mij is dat solidariteit. Lotsverbondenheid. De overtuiging dat we verantwoordelijk zijn voor elkaars lot. Als iemand pech heeft, laten we hem niet stikken. Als iemand ziek is krijgt hij verzorging, als iemand valt helpt een ander hem op de been. 

Dat streven naar solidariteit is zo oud als wat, maar dat streven moet wel een nieuwe vorm krijgen.

We hebben op dit moment onze solidariteit uitbesteed aan de staat. En de staat ligt onder vuur. Mark Rutte noemt de staat een geluksmachine. In een beweging maakt hij van iedereen die is aangewezen op de staat een gelukszoeker. Precies wat eerder is gedaan met asielzoekers. Eerst werden ze gelukszoekers genoemd en daarna hield de solidariteit op. Want waarom moet ik opdraaien voor het gelukzoeken van een ander. Onder het mom van eigen verantwoordelijkheid worden mensen zo aan hun lot overgelaten. Succes is de eigen verdienste en falen de eigen schuld. Wie het niet redt, moet maar op de blaren zitten.

Maar de staat is geen geluksmachine. Het is een pechdemper. De verzorgingsarrangementen komen voort uit een besef van kwetsbaarheid. Sommige tegenslagen zijn te groot om alleen op te vangen.

Dat wil niet zeggen dat we maar moeten houden wat we hebben. Dat is conservatief links.

Het miskent dat de organisatie van solidariteit via de staat veel nadelen heeft.

Bureaucratische solidariteit kweekt passiviteit, calculerend gedrag en levert mensen die op solidariteit zijn aangewezen uit aan een bureaucratisch juridisch keurslijf.

Als VARA ombudsman heb ik veel te maken met mensen die tegen een muur oplopen als ze zich wenden tot de overheid. Veel mensen haten de instellingen die bedoeld zijn om hen te ondersteunen. Ze haten de helpende hand. Dan is er iets radicaals mis. Het is dus tijd om solidariteit op een andere manier vorm te geven.

We moeten op zoek naar een alternatief voor zowel het neo-liberale zoek het zelf maar het als het collectivistische idee dat de overheid alle pech moet dempen. Ik heb dat alternatief wel samenredzaamheid genoemd. Of sociale veerkracht. Het vermogen om met behulp van je netwerk tegenslagen op te vangen. 

Laat ik een voorbeeld geven.
Enige tijd geleden heb ik een column geschreven over het Broodfonds. In een broodfonds verenigen zelfstandigen zonder personeel zich om zich in te dekken tegen inkomensverlies door ziekte. Alle leden van het broodfonds sparen een vast bedrag per maand op een aparte rekening. Als iemand ziek is, krijgt hij van elk lid een gift om de maand door te komen. De zieke krijgt dus op zijn rekening 40 kleine donaties. Solidariteit heeft zo een gezicht. Je weet voor wie je wat doet en je weet van wie je wat krijgt.

Een vriend zei tegen mij. Je moet ook in de praktijk brengen wat je preekt. Je bent zelf een ZZP'er. Zullen we niet een broodfonds oprichten. Ik gaf hem gelijk en deed een oproep op twitter. Binnen een dag hadden zich zeventig mensen aangemeld. En dit weekend richten wij ons eigen broodfonds op.

Het broodfonds laat zien dat voor succes, het optimisme niet alleen gericht moet zijn, maar dat er ook creativiteit nodig is.

Verbeeldingskracht is essentieel. Zo als de wereld is hoeft hij niet blijven. Het kan anders.

Het wil niet zeggen dat we de hele verzorgingsstaat moeten inruilen voor broodfondsen. Het laat wel zien waar de kracht ligt van de progressieve beweging. Die schuilt erin dat mensen zich verenigen om sterker te staan.

Dat uitgangspunt moet ook centraal staan bij de hervorming van de publieke sector. Het is nostalgische onzin om te denken dat als de staat zich terugtrekt mensen vanzelf weer voor elkaar gaan zorgen. Mensen willen niet zozeer dat de overheid kleiner wordt maar dat de overheid weer van hen wordt. Ze willen niet machteloos staan tegenover een bureaucratisch moloch. Ze hebben het idee dat zij worden verwaarloosd en anderen worden verwend. Het vertrouwen in de eerlijkheid van de overheid is verdwenen. De overheid moet daarom niet kleiner worden, maar burgers moeten weer het gevoel krijgen dat de overheid van hen is. Ze moeten het beheer van de publieke zaak naar zich toetrekken.

In Amsterdam heb ik daarom met een aantal anderen het Wikistad-manifest geschreven. Wij willen geen consumenten zijn van de stad, maar producenten van de stad. Wij willen een stad die lijkt op Wikipedia. Met talloos veel mensen die een bijdrage leveren. Wij willen een stad die mensen met elkaar en voor elkaar maken.

Laat ik ook hier een voorbeeld van geven; de eigen kracht conferenties.
In multiprobleem gezinnen lopen uiteenlopende hulpverleners de deur plat. Maar niet zelden werken ze langs elkaar heen. Rob van Pagée geloofde dat dat anders kan. Hij gelooft dat zelfs probleemgezinnen hulptroepen hebben die ze kunnen mobiliseren om de problemen de baas te worden. En daarom organiseert hij eigen kracht conferenties. Op zo'n conferentie roept het gezin alle bondgenoten bij elkaar waarop ze een beroep kunnen doen. Buren, familieleden, vrienden. Met elkaar benoemen ze wat er mis gaat en maken een plan hoe het anders kan. Naar de effectiviteit van die plannen is onderzoek gedaan. Ze blijken ontzettend effectief. En wat nog bijzonderder is, dat de rol van professionele hulpverleners in die plannen beperkt is.

Ik noem dat een schoolvoorbeeld van sociale veerkracht, van het vermogen om met behulp van het eigen netwerk tegenslagen op te vangen. Het is een bijzondere wisselwerking tussen bijstand van de overheid en mobiliseren van het eigen initiatief.

Het is een model waarmee de hele publieke sector kan worden hervormd. Zo ben ik er voorstander van dat mensen die zich bij de sociale dienst melden, verplicht zijn om iemand mee te nemen uit het eigen netwerk die de grootste troef is bij het vinden van een baan. Met diegene wordt gezamenlijk een plan gemaakt hoe iemand weer aan de slag komt. Zo wordt afgerekend met de passieve uitkeringsfabriek van vroeger, maar ook met het onzinnige trajectencircus dat nu bij veel sociale diensten populair is.

Om deze omwenteling van de publieke sector voor elkaar te krijgen is niet alleen gericht optimisme en verbeeldingskracht nodig, maar ook uithoudingsvermogen. Zoiets lukt niet van vandaag op morgen. Om het vol te houden moeten we onze successen vieren. We moeten stil staan bij elke keer dat het lukt om de wereld een beetje beter te maken. Dat wakkert de honger aan. Als het hier anders kan, waarom zou het elders dan niet kunnen. 

Deze voorbeelden geven vorm aan het oeroude progressieve principe dat mensen zich moeten verenigen om beter greep te krijgen op hun eigen leven. Maar optimistische honden moeten zich niet beperken tot de eigen omgeving. Ons leven wordt ook bepaald door wereldomvattende krachten. En die krachten zijn weinig sociaal. Wij leven in een zwartrijderseconomie, waarin bedrijven de winsten voor zichzelf houden en de kosten afwentelen op het collectief. Dat hebben we gezien bij de banken. Een documentaire als Inside Job legt het cynisme van de bankiers genadeloos bloot. De schurken van Goldman Sachs verkopen moedwillig waardeloze producten en speculeren vervolgens op de implosie van de markt van die waardeloze papieren. En als banken en verzekeraars dan omvallen betaalt de overheid hun speculatiewinsten.

Of wat dacht u van het milieu. Ook daar bestaat een zwartrijderseconomie. Bedrijven houden de winst voor zichzelf, maar laten het collectief opdraaien voor de kosten van de milieuvervuiling.

Optimistische honden moeten dat niet pikken. Ze moeten proberen het kapitalisme te temmen en de vervuilers laten betalen.

De wereld veranderen is niet makkelijk. Maar een optimistische hond laat zich niet daar niet door uit het veld slaan. We moeten afrekenen met het cynisme van babyboomers die hun eigen teleurstelling als norm nemen.

Ze stellen: als wij de wereld niet kunnen veranderen dan kan niemand het.
Het is een totaal gebrek aan verbeeldingskracht.

Optimistische honden weten beter.
Zij laten zich hun optimisme niet afnemen.
Zij laten zich geen depressie aanpraten
Zij zwichten niet voor de aangeleerde hulpeloosheid.

Optimistische honden aller landen, verenigt u.

Laatste Reacties (44) Reageer Reacties in wachtrij: 0

  • Pepijn Nostrinite, di 08 november 2011 14:52 Reageer op Pepijn

    Pepijn

    Uitstekend stuk!!

  • Lok Rup, di 08 november 2011 08:49 Reageer op Lok

    Lok

    Ik ben al weken naarstig op zoek naar een actuele invulling voor de begrippen "links" en "rechts" in de politiek, die te sleets zijn geworden.
    Ook parallelle typeringen als "overheid" vs "markt" alleen redden het mi. niet meer.
    Het moest iets met "samen" vs "individueel" zijm.
    Zover was ik al gekomen.

    's-Nachts passeerden regelmatig tal van woorden mijn geestesoog.
    Dat n.a.v. de voorstellen van Jacobine Geel voor nieuwe begrippen voor oude waarden binnen het CDA en een soortgelijke nieuwe waardenexercitie van de PvdA-Wiardi Beckmanstichting.

    Het lukte mij maar niet op hanteerbare termen te komen anders dan "solidariteit" en "compassie" voor "(christelijk) links" en "individiuele zelfredzaamheid" voor de zondagskinderen van "libertair rechts".

    En dan verschijnt daar plots vanmorgen op mij monitor Pieter Hilhorst met de op het oog zo simpele "vondst" van "samenredzaamheid".
    Bestond natuurlijk in praktijk al veel langer, met name nu nog in landen in ontwikkeling en heet daar gewoon "cooperatie".

    Voorafgaande is geenszins cynisch bedoeld.
    Maar waar Hilhorst "yes we can" tegen zegt is wel afhankelijk van vier externe factoren:
    - de begrippen moeten in de dagelijkse praktijk werkbaar zijn (voorbeeld "broodfonds");
    - de creatieve uitwerkingen moeten een voldoende groot -maatschappelijk en politiek- draagvlak zien te verwerven om daadwerkelijk effecten te bewerkstelligen.
    Eigen verbeeldingskracht kan motor zijn, maar collectieve energie moet de boel draaiende houden (in economische termen structurele bijdragen in geld zijn onmisbaar; in natura zie ik het voor het "westen" nog niet zo duidelijk voor mij);
    - de doordenderende en doorgeschoten trend van individualisering moet daarvoor gestopt en daarna zelfs teruggebogen worden;
    - de politieke tegenstander" moet niet in staat zijn voortdurend "institutioneel" te frustreren.
    Waar dat laatste toe kan leiden bewijst de wat hulpeloze echo van Obama's eersttijds zo hoopvolle en vokale "yes we can" in de VSA.

    Is de "occupy"-beweging een signaal van een wereldwijde waardenommekeer ??
    De discussie over Hilhorsts "samenredzaamheid" verdient een grondig, bezield, realistish en conceptueel goed onderbouwd debat binnen "(christelijk) links".

    Anders blijven we steken in traditionele "naastenliefde" en dat is een begrip dat in de harde politieke praktijk -in een sterk geseculariseerde samenleving als de "Westerse" - gegarandeerd op verlies staat.
    Naastenliefde is immers in wezen een religieus begrip.
    "Samenredzaamheid" daarentegen is zo seculier als de ..... !
    Aan de lezer om de puntjes met eigen waardenbril op in te vullen.

  • Lok Rup, di 08 november 2011 10:14 in reactie op Lok Rup Reageer op Lok

    Lok

    Ik schreef eerder: "- de politieke tegenstander" moet niet in staat zijn voortdurend "institutioneel" te frustreren.
    Waar dat laatste toe kan leiden bewijst de wat hulpeloze echo van Obama's eersttijds zo hoopvolle en vokale "yes we can" in de VSA".

    Hierbij een "filosofische" aanvulling, die beter op de Nederlandse actualiteit aansluit: "Op het vlak van (inter)nationale politiek moet de trend van polarisering (flankvorming), m.n. in haar populistische vorm als een geduchte antitrend worden beschouwd tov dagene wat Hilhorst essentieel beoogt met zijn "samenredzaamheidsconcept".

    En die flankvorming (met daaruit voortvloeiende "minachting" voor het politieke midden, dat gebaseerd is op compromissen in een pluriform, open samenleving met -in liberale/libertaire theoretische termen- "zelfredzame" burgers") als een belangrijke, actuele contratrend worden beschouwd.

    Als een instinctieve tegenreactie haast op noodzakelijke hervormingen in economie, politiek en samenleving.
    En hoe sterk die flankenontwikkeling wel is leert de groei van de socialistische SP enerzijds en de sterke positie van de radicaal-rechtse PVV anderzijds.

    Hoe zo "samenredzaam" ?
    Welneen, een hondengevecht tot de dood van de ene of de andere erop volgt.
    Wie deze overweging van mij serieus neemt ziet in Hilhorsts benadering dan ook hetzelfde overoptimistische mensbeeld dat de progressieve emancipatiepolitiek van de afgelopen 5 decennia of zo heeft gedragen en vormgegeven met als onontkoombaar -ongewenst, maar wel te verwachten- neveneffect een meute onwillige "honden" die we nu dagelijks in koor naar de volle maan horen huilen.

    Om gek van te worden en dat is een allesbehalve redzame therapie !

  • Herman Bakker, di 08 november 2011 08:40 Reageer op Herman

    Herman

    Een heel lang verhaal wat ik niet las.

    Kennelijk heeft de schrijver niet door dat de hele huidige ellende maar één oorzaak heeft, falende politici.

    De VS hypotheekzwendel kon alleen maar door ontbrekend toezicht op financiële instellingen ontstaan, voor de euro ellende geldt precies hetzelfde.

    De Fransman Trichet onderdrukte een rapport van de Nederlander Van Traa van het IMF van twee jaar geleden dat Griekenland failliet was.
    Het kan toch niet zo geweest zijn dat Van Traa zijn bevindingen alleen aan Trichet heeft medegedeeld.

    De Haene, die nu ondervraagd wordt over de Dexia crisis van enige jaren geleden zei het uitstekend 'de megalomane wens leidend te worden op wereldniveau, die wens meende men te kunnen realiseren door lange verplichtingen met kortlopende leningen te kunnen financieren'.

    Het Belgische toezicht faalde dus.

    De DSB ellende was ook helemaal niet nodig geweest, of DNB wettelijk de mogelijkheden had de stommiteiten van Dirk Scheringa te voorkomen, dat is een andere vraag.

    Zalm stemde tegen toetreding van Griekenland tot de euro, het land dreigt nu in een totale chaos te verzinken, Merkel's uitspraak dat na 60 jaar welvaart en vrede in Europa die niet langer vanzelfsprekend zijn wordt door sommigen geduid als wijzen op de mogelijkheid van een opstand in Griekenland.

    De Italiaanse bodemloze put komt nu onder de aandacht, wil iemand beweren dat diegenen die onze belangen zouden moeten behartigen in Brussel die bodemloze put niet hadden moeten zien aankomen ?

    Een volstrekt incompetent, dus overbodig stelletje, onze EU volksvertegenwoordigers, dat is mijn mening.

  • Piet de Geus, di 08 november 2011 09:16 in reactie op Herman Bakker Reageer op Piet

    Piet

    "Een heel lang verhaal wat ik niet las.
    Kennelijk heeft de schrijver niet door"

    Hoe weet je dat nou als je het verhaal niet las?

  • clara legêne, ma 07 november 2011 23:34 Reageer op clara

    clara

    Ik heb nog even gezocht naar Nederlandse links:

    Paul de Beer
    http://www.pauldebeer.nl/cgi-oic/pagedb.exe/show?no=527&fromno=491

    Paul Dekker
    http://www.scp.nl/dsresource?objectid=21084&type=org

  • clara legêne, ma 07 november 2011 21:19 Reageer op clara

    clara

    Het Broodfonds en de sociale dienst-buddy zijn voorbeelden van prachtige hoogstandjes waar ik erg voor ben, maar met de aanloop ernaartoe van Hilhorst ben ik het niet eens. Er lopen mij wat te veel zaken door elkaar.
    De kwalificaties links en rechts zijn mij hier te gemakkelijk gebruikt, een duidelijk beeld van wat solidariteit is ontbreekt en ook wordt de publieke sector ten onrechte op één lijn gesteld met de civil society. Met excuses voor het lange stuk.

    Hilhorst stelt dat de progressieve partijen in crisis zijn en geen antwoord hebben op de mantra van Rutte dat de overheid geen geluksmachine is. Maar het is de samenleving zelf die al geruime tijd in crisis is en als geheel geen passend antwoord meer heeft op tal van vragen. Een deel kiest ervoor het horizontale solidariteitsbeginsel overeind te houden, gebaseerd op wederkerigheid. Een ander deel kiest voor meer nadruk op verticale solidariteit, gebaseerd op eenzijdigheid, eigenbelang. Een deel kiest voor beschermen van de formele solidariteit, ook wel koude solidariteit genoemd: de solidariteit die je mag en moet verwachten van de overheid en haar instituties. Een deel kiest voor de informele solidariteit, de warme: gebaseerd op de eigen netwerken. (Zie Durkheim, Paul de Beer, Han Entzinger e.a.)

    Rechts en links zijn niet per definitie verbonden met exclusieve vormen van solidariteit. Onze verzorgingsstaat is nog steeds gebaseerd op het principe van formele solidariteit. Er zijn daarnaast tal van mengvormen denkbaar tussen horizontaal en verticaal, en warm en koud.
    Je kunt dus niet stellen dat links het alleenrecht heeft op het begrip solidariteit in het algemeen. Wel zoekt links de oplossingen meer in beschermen van de formele solidariteit en stimuleren van de horizontale solidariteit. Maar dat laatste doet rechts ook, misschien nog wel meer, vanuit de gedachte dat de overheid de formele solidariteit niet meer kan waarmaken. Financieel niet, maar ook omdat de bereidheid van de burgers om de formele solidariteit in stand te houden afneemt. Met andere woorden, het denken over solidariteit wordt hier te simplistisch weergegeven en doet geen recht aan de complexe werkelijkheid.

    Daar komt een andere simplificatie bovenop. De formele, koude solidariteit is vooral, maar niet exclusief, het domein van de overheid en de overheidsinstellingen. De warme, informele solidariteit is vooral, maar niet exclusief, het domein van de civil society waar burgers los van de overheid hun eigen leven organiseren en vormgeven.
    Er heeft de laatste decennia een grote vervaging plaatsgehad van de grenzen tussen overheid en civil society. Daar wordt, vind ik, in het denken over politiek veel te weinig aandacht aan geschonken. De overheid doet, vooral uit nood, een steeds groter beroep op participatie (en initiatieven) van burgers. De WMO bijvoorbeeld kan domweg niet uitgevoerd worden zonder de 'vrijwillige' inzet van mantelzorgers en buddies. Andersom doen burgers wat betreft hun activiteiten in de civil society een toenemend beroep op de overheid, bijvoorbeeld in de vorm van het aanvragen van financiële ondersteuning. Ook dit is complexe materie en niet exclusief verbonden met links of rechts. (Zie Arendt, Putnam, Paul Dekker e.a.)

    Dan is er nog de door Hilhorst genoemde publieke sector, die iets wezenlijk anders is dan de civil society. De publieke sector behoort tot het domein van de formele solidariteit, het is kort door de bocht het geheel van instrumenten die de overheid nodig heeft en in stand houdt om de formele solidariteit handen en voeten te geven. Dat is iets wezenlijk anders dan de civil society, met haar warme en vooral horizontaal georganiseerde solidariteit.

    Bij Hilhorst lopen die twee m.i. te veel door elkaar. Ik ben het dan ook niet eens met zijn uitspraak dat mensen willen dat de overheid weer van hen wordt en dat zij daarom het beheer van de publieke zaak naar zich toe moeten trekken. Ik denk dat burgers dat helemaal niet willen en er echt niet op zitten te wachten. Die willen gewoon weten wat ze van de overheid kunnen verwachten en dat weten ze niet (meer). De overheid zelf weet het ook niet (meer), heb ik de indruk.

    Hilhorst stelt in zijn theorievorming rechts en links te scherp tegenover elkaar en geeft links het primaat op solidariteit, maar dat is mij dus te simpel. De oplossing die hij voorstelt: veel meer initiatieven van burgers zelf vanuit de horizontale warme solidariteit, zijn sympathiek en het navolgen waard. Maar ze lossen het echte probleem van de verticale solidariteit niet op. Dat los je alleen op door het systeem in zijn geheel te hervormen en niet slechts voor een deel. De wil daartoe is niet groot, maar de samenleving en dus de politiek zal wel moeten. Dat is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van links en rechts.

    Sorry voor dit te lange stuk, maar ik wil ook nog kwijt dat ik het voorbeeld van de hondjesproeven ongelukkig gekozen vind. Het is zeker zo dat individuen die bijvoorbeeld keer op keer afgewezen zijn bij sollicitaties of keer op keer de deksel op de neus kregen bij de te logge overheid, of gewoon niet de condities hebben om hun eigen leven blijvend op de rit te krijgen op een bepaald moment zich afsluiten voor nog meer pijnlijke deksels en geen moeite meer willen doen zich te verzetten en zelf het initiatief te nemen. Maar het is mij te simpel om te stellen dat dit aan de hondjes zelf ligt. Het is zinvoller iets te doen aan het politieke systeem waarin op zich prima hondjes zo murw worden gemaakt.

    En in een moeite door stellen dat de progressieve partijen zich gedragen als deze apathische hondjes vind ik echt onzin. Dat doet geen recht aan de keuzen die links de burgers voorhoudt. Dat het verhaal beter moet, dat vind ik ook. Niet alleen links moet beter nadenken over het benoemen en vormgeven van de vele vormen van solidariteit. Rechts moet dat ook. En doet het ook niet.

  • Winston V., ma 07 november 2011 22:05 in reactie op clara legêne Reageer op Winston

    Winston

    Dankjewel Clara: een erg helder stuk waar ik me prima in kan vinden... en geen woord teveel :-)

    Alleen heb ik moeite met één van de begrippen die je gebruikt: "verticale solidariteit", wat is dat?

  • clara legêne, ma 07 november 2011 22:54 in reactie op Winston V. Reageer op clara

    clara

    ["Alleen heb ik moeite met één van de begrippen die je gebruikt: "verticale solidariteit", wat is dat?"]

    Dat is het begrip dat in de literatuur wordt gebruikt voor niet wederkerige solidariteit, bijvoorbeeld ontwikkelingshulp. Andere betekenis kan zijn: solidariteit gericht op eigenbelang.

  • Winston V., ma 07 november 2011 23:15 in reactie op clara legêne Reageer op Winston

    Winston

    Ah, duidelijk, nogmaals dankjewel.

  • Marc Schouten, ma 07 november 2011 23:50 in reactie op Winston V. Reageer op Marc

    Marc

    Naar ik meen te herinneren schreef Joop Schouten een aantal maanden een mooie reactie over de verschillende vormen van solidariteit.

  • Marc Schouten, ma 07 november 2011 23:48 in reactie op clara legêne Reageer op Marc

    Marc

    Dank je Clara.

    Geen letter te lang :)

  • Dik Brix, ma 07 november 2011 21:11 Reageer op Dik

    Dik

    Van dit soort experimenten als van Seligman wordt ik pas echt depressief.
    Ik ben het dan ook helemaal eens met de opmerking van Han hieronder: we moeten ons verenigen tegen de Seligmannen van deze tijd.

    Het wordt tijd dat er eens een roedel politici samen met bankiers en wat wetenschappers a la Seligman (doe Hilhorst er ook maar meteen bij) in een stalen kooitje worden gezet, op blote voeten natuurlijk, en de boel onder stroom, inclusief de 'verkeerde' handeltjes.
    Misschien dat ze dan wat leren?

    Maar wat ze onder marteling leren, heeft dat enige waarde?

    Wel eens naar de serie 'The Tudors' gekeken? Ze kenden toen nog geen stroom, maar de methode was de zelfde.

  • Wouter Boersen, ma 07 november 2011 19:35 Reageer op Wouter

    Wouter

    Het is nu de tijd voor links om vertrouwen van kiezers terug te winnen.
    Kijk zelf maar:

    Het marktdenken (de markt lost alles zelf op) blijkt niet te werken, en begint steeds meer spaak te lopen.
    Individualisme slaat steeds meer om in primitief egoisime of agressie.
    Strenger straffen werkt vaak averechts.

    Wat links nu vooral nodig heeft is zelfvertrouwen en doorzettingsvermogen.
    En waakzaamheid voor fouten uit het verleden ( voornamelijk naiviteit en laksheid).

  • Ginger Ted, ma 07 november 2011 21:42 in reactie op Wouter Boersen Reageer op Ginger

    Ginger

    Wat links vooral nodig is, is een markt waarin zoveel verdiend wordt dat het hulpbehoevend de hand ophouden, of gewoon door belastingen te nemen, voldoende maar niet meer dan nodig is oplevert. De sterke schouders van die markt moeten die sociale lasten zo redelijk mogelijk gezamenlijk zo eerlijk mogelijk verdeeld dragen. Een planeconomie heeft bewezen slechts een kettingreactie van hulpbehoevenden op te leveren die elkaar het leven zuur maken en allen uiteindelijk verkommeren. Er zal in een gezonde situatie altijd een spanningsveld blijven tussen zelfvoorziening door in jezelf, en in bedrijven te investeren, en op die wijze een optimaal rendement te genereren, en anderzijds een groep die door omstandigheden tijdelijk of structureel niet voor zichzelf kan zorgen, een groep die actief zo klein mogelijk gehouden moet worden door ze zo mogelijk te prikkelen uit deze situatie te komen waar en wanneer mogelijk, omdat er anders jammer genoeg ook altijd een aantal is die er misbruik van willen maken.

  • Censuur Joop, ma 07 november 2011 18:53 Reageer op Censuur

    Censuur

    Welk links bedoel je nou precies?

    Ik voel me niet hulpeloos, soms misschien machteloos tegen het rechtse geweld vanuit Den Haag, maar hulpeloos...? Nee hoor, ik sla graag en hard terug, als ik gemept word. En daarom ben ik ook niet zo bang dat rechts dit grove geweld vol zal houden. Ze vallen vanzelf op hun bek en dan stapt links gewoon over ze heen. Althans... mijn links.

  • Jim Peeters, ma 07 november 2011 18:23 Reageer op Jim

    Jim

    eigen kracht conferentie??

    datis gewoon de Amerikaanse Intervention techniek

    verder is zo'n broodfonds exact hetzelfde als de (oorsprong van) huidige sociale verzekeringen alleen op kleiner schaalniveau, dus wat daar nu zo origineel aan is

  • Sylvia Stuurman, ma 07 november 2011 18:07 Reageer op Sylvia

    Sylvia

    Er is een perfect alternatief.

    Wanneer iedereen een basisinkomen krijgt, *iedereen*, dus ook wie werkt heeft of vindt, is er geen premie op hulpeloosheid meer.
    Niemand verliest dan een uitkering bij het vinden van werk.

    Het zal een enorme stijging geven in het aantal aangeboden banen: werk dat nu niet lonend te krijgen is omdat het minimumloon gewoon te veel is, zal dan kunnen worden aangeboden.

    Het zal betekenen dat *vrijwel iedereen* de kans heeft om z'n situatie te verbeteren, en net wat meer te verdienen dan dat basisloon.

    Wat de bekostiging betreft: het is al vaak aangetoond dat dat prima te doen is. Er hoeft geen controle meer plaats te vinden, er zijn geen zinloze reïntegratietrajecten meer nodig, de hypotheekrenteaftrek kan verdwijnen, er is geen gedoe meer over de AOW-leeftijd (want dat basisinkomen vervangt de AOW).

    Het minimumloon kan geheel worden losgelaten, omdat mensen al een bestaanszekerheid hebben.
    Het is voor iedereen gunstig.

  • Wim Verver, ma 07 november 2011 19:07 in reactie op Sylvia Stuurman Reageer op Wim

    Wim

    Silvia, prima commentaar, waarmee ik het helemaal eens ben.
    Het is zo simpel dat de beslissers horend doof en ziende blind zijn.
    Het idee is al zo oud als de gewezen PPR.

  • Sylvia Stuurman, ma 07 november 2011 19:29 in reactie op Wim Verver Reageer op Sylvia

    Sylvia

    Het lijkt er soms op alsof iedereen allerlei constructies aan het bedenken is om een steen van hoog naar omlaag te brengen.

    En als je dan zegt: "Je kunt hem gewoon laten vallen", is het "Nee, dat is te mooi om waar te zijn" ;-)

  • Dik Brix, ma 07 november 2011 22:26 in reactie op Sylvia Stuurman Reageer op Dik

    Dik

    Herhaling is de kracht van reclame. ;-))
    Ga zo door!
    Wie weet dringt het ooit nog eens door.

  • Sylvia Stuurman, di 08 november 2011 07:36 in reactie op Dik Brix Reageer op Sylvia

    Sylvia

    Ja, zo denk ik er ook over: gewoon steeds maar weer vertellen.

    Maar vooral hier denk ik: zie je dan echt niet dat je een valse tegenstelling creëert? Dat je bestaanszekerheid kunt garanderen, *zonder* daarmee hulpeloosheidsgedrag uit te lokken?

    Ik hoop dat de PvdA dit gaat oppakken: de term van Cohen was "bestaanszekerheid".
    Dit zou een perfecte vorm daarvan zijn, zonder al de ballast en de nadelen van de manier waarop het tot nu toe is ingevuld.

  • Dik Brix, di 08 november 2011 16:38 in reactie op Sylvia Stuurman Reageer op Dik

    Dik

    Precies.
    Het maakt bovendien als enige daadwerkelijk het idee van 'samenredzaamheid' mogelijk.
    Daarvoor moet wel het cynisme tegenover dit idee verdwijnen.
    Maar dat is nog een flinke stap te ver voor Hilhorst.

  • Daniël Willemsen, di 08 november 2011 20:04 in reactie op Sylvia Stuurman Reageer op Daniël

    Daniël

    Het communisme heeft het effect van nivellering al bewezen en het socialisme is vooral een haven voor jaloezie en zelfbenoemde kansarmen, die hun eigen bestaan overlaten aan het vaderschap van vadertje Staat. Wat u voorstelt hebben we min of meer al. Het heet 'de bijstand'. Uw droom zal een droom blijven. Er komt geen tijd dat alle mensen in vrede en geluk samenleven en allen eerlijk delen. Tenminste, niet zolang van het ene individu meer inspanning wordt verwacht dan van het andere. Het zit niet in de natuur, ook niet in de natuur van 'socialisten'; voor vele hoge socialistische heren was en is graaien niet vreemd.

  • Wim Verver, wo 09 november 2011 12:16 in reactie op Daniël Willemsen Reageer op Wim

    Wim

    Uw commentaar verbaast mij. Als waarschijnlijk liberaal moet het u toch aanspreken dat we in met een basisinkomen gemiddeld veel zelfredzamer worden. Het is het tegenovergestelde van communisme waarmee u het basisinkomen vergelijkt. U zegt het zelf al: we hebben het min of meer al. Daarom vindt u het maar niets omdat het mank loopt en ongewenste bureaucratie oplevert. Een geleidelijke invoer van het basis inkomen zal die bureaucratie laten verdwijnen en veel winst opleveren. Alleen de financieel zwakkeren kennen zelf het beste wat in hun vermogen ligt om in hun onderhoud te voorzien. Van overheidswege is het gedoemd te mislukken. Staar u niet blind op de niet willers. Dat wordt vanzelf minder als de omgeving uit wel willers gaat bestaan.

  • Winston V., ma 07 november 2011 18:06 Reageer op Winston

    Winston

    Waarom niet een artikeltje over "De aangeleerde gierigheid en het aangeleerde egocentrisme van rechts"? Je maakt je zelf schuldig aan de slachtofferrol die je links verwijt met dit artikel... Je legt je juist neer bij de kapitalistische mores van rechts en zoekt jankend naar oplossingen op de millimeter, in plaats van de frontale aanval in te zetten op hun criminele ideologie. Doel gemist.

  • Pepijn Nostrinite, di 08 november 2011 14:55 in reactie op Winston V. Reageer op Pepijn

    Pepijn

    Integendeel, zeer raak geschoten.

  • Ernst Anepool, ma 07 november 2011 18:01 Reageer op Ernst

    Ernst

    Je had gisteren even naar de BBC moeten kijken Pieter, dan had je gezien dat de zogenaamde "stimulering" in Amerika, nu tot een enorme ellende heeft geleid.


    Het is natuurlijk sowieso een enorme drogredenatie dat je voor je uitkering zou moeten werken !

    Verder ga je nogal voorbij aan de ongelooflijke discriminatie in het bedrijfsleven, maar ook de hulpverlening, je kunt als in de WIA gedumpte ex-werknemer van Philips wel iemand meenemen uit je omgeving, maar daarmee komt die panelen fabriek echt niet terug.


    Er is inderdaad een omdenken bij de overheid nodig, maar wel een heel rigoreuse, namelijk regulering van de "dienstenindustrie" want nu worden werkelozen gedwongen een irritatiebaan te nemen bij een callcentre om totaal zinloze verzekeringen of erger nog woekerpolissen af te sluiten voor DSB AChmea etc...

    Terwijl die mensen veel gelukkig zijn als ze *echt* productief werk mogen doen, denk aan al die ontslagen hoogopgeleide Thuiszorgmedewerkers, die nu door graaiers als Loek Hermans in de bijstand gedumpt zijn, en vervangen door niet opgeleide poolse Alfahulpen, die *zelf* hulp behoevend zijn...

    Als er werk voor je is, moet er minimaal *minimum-loon* betaald worden in een beschaafde samenleving, en is er helemaal geen uitkering nodig...

  • de heer Meijerink, ma 07 november 2011 14:35 Reageer op de heer

    de heer

    Maar, Pieter Hilhorst, vertel me dan een effectieve methode om al dat geleuter van de GBL te pareren.

  • MG 68, ma 07 november 2011 14:26 Reageer op MG

    MG

    Tja Ginger. In plaats je op te winden over de slachtofferrol zou je natuurlijk ook geen slachtoffers kunnen maken. De hond heeft de hendel om de stroom uit te zetten niet gebouwd. En degene die zegt dat je hem wel kunt gebruiken vergeet dat de muren om de kooi echt niet weggehaald worden door de oppassers.

    Onze ombudsman pleit voor daadkracht binnen het systeem. Hoe waardevol dat soms ook kan zijn: het is niet de volledige oplossing en het is zeker niet de taak van links om alleen zo te reageren als rechts wil toestaan.

  • Ginger Ted, ma 07 november 2011 15:27 in reactie op MG 68 Reageer op Ginger

    Ginger

    Eerst het vele kaf van het weinige koren scheiden, dat is wat Hilhorst doet, en ik geef hem groot gelijk, al helemaal in het belang van werkelijke slachtoffers die werkelijk hulp behoeven.

  • Mike Peeters, ma 07 november 2011 14:26 Reageer op Mike

    Mike

    Ja, maar van zo'n broodfonds komt natuurlijk ook huilie huilie. Het échte probleem is te duiden in één woord: Eigenbelang! En collectief eigenbelang, wat nationalisme heet, is gevaarlijk. Dat stuwt naar serieuze conflicten.

  • Han van der Horst, ma 07 november 2011 14:06 Reageer op Han

    Han

    We moeten ons ook verenigen tegen de Seligmannen van deze tijd.

  • Frans Lenaen, ma 07 november 2011 14:03 Reageer op Frans

    Frans

    Ik lees met grote frequentie dat het neo-liberale beleid Nederland naar de afgrond heeft geholpen.

    Met harde cijfers is dit te weerleggen. Voor het gemak nemen we aan dat het in Nederland neo-liberalisme begonnen is met het kabinet Lubbers (1982). Destijds was de werkloosheid enorm hoog en een slecht draaiende economie.
    Sindsdien is de welvaart enorm toegenomen, is de werkloosheid significant gedaald. De verdeling van de welvaart is , in weerwil tot wat veel mensen denken, vrijwel gelijk gebleven.
    Op een paar excessieve gevallen na (zoals topbankiers).

    De verschuiving van overheid naar markt is in veel gevallen goed uitgepakt. Ook hiervoor geldt dat sommige zaken zijn doorgeschoten. Zo zie ik zelf niets in verdere privatisering van de gezondheidszorg.

    Maar grosso modo kan objectief vastgesteld worden dat het in Nederland een stuk beter gaat dan 30 jaar geleden.
    De afkeer tegen het neo-liberalisme is dan ook vooral emotie, geen ratio en men vergeet hoe de situatie 30 jaar geleden was.

  • Hannes Minkema, ma 07 november 2011 17:08 in reactie op Frans Lenaen Reageer op Hannes

    Hannes

    Wat is er dan in het onderwijs beter dan 30 jaar geleden? Wat is er met de veiligheid op straat beter dan 30 jaar geleden?

    Zorg, onderwijs, veiligheid. Drie belangrijke pijlers van de publieke overheidstaak.

    Over de sociale voorzieningen valt ook wel wat op te merken. Dat ze voor de staat goedkoper zijn geworden. Dat is niet hetzelfde als voor de burgers beter. Hangt er van af wat voor burger je bent. Een chronisch zieke of langdurig werkloze heeft het niet beter gekregen, ondanks je juichverhaal.

  • Joop Schouten, ma 07 november 2011 18:15 in reactie op Frans Lenaen Reageer op Joop

    Joop

    'De afkeer tegen het neo-liberalisme is dan ook vooral emotie'

    Nee hoor.

  • Joaquim Campesino, di 08 november 2011 11:03 in reactie op Joop Schouten Reageer op Joaquim

    Joaquim

    'De afkeer tegen het neo-liberalisme is dan ook vooral emotie'

    Oh zeker: woede over de diefstal van alles dat waarde heeft op deze planeet, door een hele kleine groep dieven. Neo-liberalisme heeft nu misschien zijn eigen systeem tot de rand van de afgrond gebracht maar de afgelopen dertig jaar heeft het zowel het ecosysteem als de link tussen welvaartsstijging en verbetering voor de onderklasse, om zeep geholpen.
    Dit zijn de feiten:
    Between 1947 and 1979, productivity in the US rose by 119%, while the income of the bottom fifth of the population rose by 122%. But from 1979 to 2009, productivity rose by 80%, while the income of the bottom fifth fell by 4%. In roughly the same period, the income of the top 1% rose by 270%.

    Dat zijn geen "koude" feiten maar brandende cijfers. Dat is de smoking gun waarvoor de graaiers moeten worden aangeklaagd. Emotie is er zeker: woede. Dat is ook wat ik mis in het verhaal van Pieter Hilhorst. Sociale veerkracht is zeker de term van de toekomst voor zowel linkse als rechtse mensen. De overheid moet zich daar echter niet te veel mee bemoeien. Laten linkse partijen zich bezighouden met woede: nooit meer neo-liberalisme en het terugeisen van wat de roofkapitalisten hebben gestolen.

  • Marc Schouten, ma 07 november 2011 19:47 in reactie op Frans Lenaen Reageer op Marc

    Marc

    "Sindsdien is de welvaart enorm toegenomen.."

    En wat is die welvaart dan volgens jouw?

  • Tom Meijer, ma 07 november 2011 23:11 in reactie op Frans Lenaen Reageer op Tom

    Tom

    "De verschuiving van overheid naar markt is in veel gevallen goed uitgepakt"

    En daarmee is ongelooflijk veel broodnodige kennis vergooid. Dat vind ik dus misdadig.

  • Didi Man, wo 09 november 2011 00:08 in reactie op Frans Lenaen Reageer op Didi

    Didi

    Wel Frans, vergeleken met 30 jaar geleden is het leed naar andere landen verlegd onder het mom van ontwikkeling, totdat de kosten weer te hoog werden en de investeringen werden verlegd naar een goedkoper land.

    We zijn de wereld rond geweest, en de boemerang komt keihard terug. Lekker model, dat neoliberalisme.

  • MG 68, ma 07 november 2011 13:53 Reageer op MG

    MG

    De hond moet niet over het hekje springen maar samen met andere honden diegene die de stroom hebben aangezet eens flink te grazen nemen zodat de stroom uit blijft.
    Dat is wellicht niet optimistisch maar wel de enige manier waarop de veroorzakers van de pijn iets zullen leren.
    Het heeft weinig zin om al vrolijk blaffend uitwegen te gaan zoeken voor ieder nieuw pesterijtje.

    Het systeem moet om. Oplossingen erbinnen geven kortdurende verlichting, stemt wellicht kortdurend optimistisch, maar op de lange termijn blijf je de gebeten hond.

  • Ginger Ted, ma 07 november 2011 13:52 Reageer op Ginger

    Ginger

    "De aangeleerde hulpeloosheid van links"

    De ombudsman moe geworden van de overdaad van de aangeleerde slachtofferrol van veel linksen is gelukkig niet benauwd om ze eens de gezonde waarheid voor te houden. Geweldig Hilhorst, uitgaande van deze mededeling heb je tenminste een goede basis om dan nog eventueel behoevenden de nodige hulp en advies te geven.

  • Joop Schouten, ma 07 november 2011 13:32 Reageer op Joop

    Joop

    Optimistische honden moeten zich niet beperken tot de eigen omgeving. Ons leven wordt ook bepaald door wereldomvattende krachten. En die krachten zijn weinig sociaal.

    Woef !

  • sjaak de intellectueel, ma 07 november 2011 14:11 in reactie op Joop Schouten Reageer op sjaak

    sjaak

    Hahaha LOL:P

 

Reageren

Registreren Wachtwoord vergeten

opiniemakers

Populair

Scroll naar boven Scroll naar boven