Bio Bekijk alles van Marcia Luyten Word fan

Marcia Luyten

Marcia Luyten journalist

30 mei 2010 Reageer (13) 614 x bekeken Politiek RSS

CHANGE: ontwikkelingshulp in verkiezingstijd

Deel 5 van een serie, waarin Joop-opiniemakers zich buigen over de verkiezingsprogramma's van de politieke partijen ...  Update 31 mei: uitgebreidere versie

Tot aan de verkiezingen zullen diverse van onze opiniemakers zich buigen over de verschillende verkiezingsprogramma's. Zij zullen elk de paragrafen onder de loep nemen die onder hun expertise vallen. Vandaag Marcia Luyten over Ontwikkelingssamenwerking.

CHANGE; het woord kan niet meer gezegd zonder de lading die Barack Obama het gaf: een belofte, een ideaal dat het waard is om met de grootste inzet voor te strijden. Al is de politieke werkelijkheid weerbarstig en staan tussen droom en daad wetten in de weg (en praktische bezware), Obama zette in op fundamentele verandering.

Nadat de WRR met Minder pretentie, meer ambitie haar rapport over ontwikkelingssamenwerking presenteerde, schreef ik een van de auteurs dat een radicale verandering van de hulppraktijk onoverkomelijk was geworden. Daar was de coauteur minder zeker van: “Als het op daadwerkelijke veranderingen aankomt, geven velen niet thuis. Liefst wil iedereen het bij het oude houden.” Even later schreef de onderzoeker: “Jeetje, wat is dit een taaie sector."

Drie maanden later lees ik de verkiezingsprogramma’s van politieke partijen. Hoe heeft het debat over hulp de agenda beïnvloed?

Het CDA nadert het WRR-rapport het dichtst. Het bepleit aandacht voor “mondiale vraagstukken” die “vragen om een gezamenlijke aanpak” voor “duurzaam beheer van klimaat, veiligheid, voedselvoorziening….”  Dat klinkt goed, maar hoe geloofwaardig nadat Gerda Verburg het inkomen van vissers zwaarder liet wegen dan uitstervende vissoorten? Het CDA zegt de ontwikkelingshulpsector te willen ‘professionaliseren’. Interessant, maar wat houdt dat in?

De VVD is over hulp het meest duidelijk: alle kaarten op de private sector. Help arme landen financiële systemen opzetten zodat ontwikkelingslanden meer belasting kunnen ophalen. Het budget voor hulp kan gehalveerd. Hierbij lijkt de wens om op hulp te bezuinigen, de vader van de gedachte dat alle heil van de private sector komt.

Alleen GroenLinks integreert hulp in haar totale politieke project met ‘Nederland Wereldland’. Onze transformatie naar een groene economie beschermt arme landen tegen nadelige gevolgen van klimaatverandering, én helpt Afrika de hinkstapsprong te maken van houtskoolvuur naar groene stroom. Ook voor GroenLinks is belasting belangrijk. Maar dan vooral in de zin dat multinationals ook in arme landen belasting moeten betalen. De PvdA geeft een puur morele motivatie voor hulp: “De Millennium Ontwikkelingsdoelstellingen (MDG’s) zijn de praktische vertaling van de universele mensenrechten. Wij steunen deze doelstellingen onvoorwaardelijk.” Omdat we ‘moreel verantwoordelijk’ zijn voor de MDG’s, moet ontwikkelingssamenwerking worden ‘gemoderniseerd’.

De belangrijkste vraag – hoe dan? – wordt niet gesteld. Dan volgt een opsomming van plannen die door veelvuldig gebruik wat vaal schijnen (eerlijker handelsbeleid, internationale heffing op financiële transacties) en de verzekering dat Nederland ‘een kritische politieke dialoog’ niet schuwt: “Goed bestuur is cruciaal, corruptie bestrijden we en versnippering gaan we tegen.”

Meende ik nou dat de urgentie onontkoombaar was? Na William Easterly, Linda Polman, Dambisa Moyo en dus dat monumentale WRR-rapport, leek duidelijk dat ontwikkelingssamenwerking een intellectuele crisis doormaakt. Onder hulpverleners in Afrika overheerst het gevoel te falen. Aan de borreltafel werd de legitimiteit van hulp al langer betwist.

Toch schrijft behalve de VVD geen enkele partij dat onze huidige hulp vaak niet werkt. Bij de PvdA, traditioneel grootste pleitbezorger van hulp en grootste machtsfactor in ontwikkelingsbeleid, ontbreekt elk spoor van twijfel en (zelf)reflectie. Nu zijn het alleen degenen die af willen van hulp, die pleiten voor fundamentele verandering. Terwijl juist mensen met een hart voor armen moeten nadenken over hoe hen daadwerkelijk te helpen.  Maar nergens klinkt de notie van CHANGE zoals Obama dat bedoelde: onze idealen dwingen ons tot een verandering die moed vraagt. Daarmee worden de idealen gratuit.

Een verhaal over de toekomst van de hulp wordt een verhaal over de vraag of hulp wel een toekomst heeft. Het antwoord is ‘nee’ als hulp gegijzeld blijft door mensen die wel politieke macht hebben, maar geen verstand van Afrika. Afrika is zo ontzettend zichzelf. Het onttrekt zich aan de wetmatigheden van de ‘open samenleving’ omdat achter de façade van de democratie een heel ander systeem, een gesloten patronagesysteem, schuilgaat. Neem corruptie.

Wanneer de PvdA corruptie wil bestrijden, dan wil ze een onwettige transactie van geld uitbannen. Die transactie heb je in het groot en in het klein. Corruptie ‘big time’ is diefstal uit de staatskas door de politieke elite. En ‘petty’ corruptie: smeergeld dat overal moet worden betaald.

De PvdA ziet corruptie als een ziekte die moet worden bestreden, een uitwas. De Oegandese commentator Andrew Mwenda betwist dat corruptie een ongeluk is. Mwenda: “Corruptie is het systeem.”

Daar komt bij dat corruptie in de vorm van geld schuiven, niet meer is dan het topje van de ijsberg, zo stelt een essay uitgegeven door de Wereldbank (Silent and lethal How quiet corruption undermines Africa’s development efforts). Genegeerd wordt de grote massa ‘stille corruptie’. Hierbij gaat het niet om geld, maar om het niet verlenen van publieke diensten. Dat is: leraren die niet voor de klas staan, of leraren die niet hun best doen goed les te geven, dokters en zusters afwezig in de staatskliniek, de medicijnen die ontbreken, de bouwinspecteur die niet goed inspecteert.

De omvang van deze ‘stille corruptie’ is volgens de Wereldbank gigantisch. De gevolgen voor ontwikkeling zijn desastreus. Vier van de vijf kinderen die in Tanzania sterven aan malaria, zochten medische hulp in een gezondheidscentrum. Door het ontbreken van artsen, diagnostisch materiaal en medicijnen, leidt ‘stille corruptie’ tot deze schokkende statistiek.

Het verhaal over stille corruptie – prachtige term voor een onbenoemd verschijnsel dat ontwikkeling in bijvoorbeeld Oeganda frustreert – voert naar een paar stevige conclusies. 1. Het laat zien hoe de elite geen belang hecht aan de ontwikkeling van de massa. 2. Het laat zien hoe de massa weinig eisen stelt aan goed bestuur. 3, het . Het laat zien dat de massa zelf meer geïnteresseerd is in de vruchten van stille corruptie, dan in de vruchten van goede publieke diensten.

René Grotenhuis, directeur van Cordaid, heeft een mooi woord voor de bron van onze falende hulp: we hebben een ‘gevolgenagenda’ zegt hij in zijn boek Over grenzen heen. Pas wanneer we de oorzaken van armoede gaan begrijpen, kunnen we de allerarmsten pas echt helpen.

Daarvoor is CHANGE onontkoombaar. De hulpsector moet de oorzaken van armoede als uitgangspunt nemen voor zijn interventies – ook als daarmee institutionele belangen in het geding zijn. Dat lukt  alleen wanneer iedere professional enkele jaren in Afrika heeft geleefd - omdat hij dat andere systeem van binnenuit en ten diepste moet begrijpen. Opdat we op lange termijn een duwtje in de goede richting kunnen geven: het openbreken van de gesloten patronagesamenlevingen met 1,4 miljard gevangenen.

Lees ook deel 1: Nico Haasbroek over de mediaparagrafen.

deel 2: Harrie Verbon over de financiële onderbouwing van de partijprogramma's.

deel 3: David Hollanders over hoe de verschillende partijen omgaan met de financiële sector.

deel 4: Corine de Ruiter over Justitie.

Dit stuk verscheen eerder in een kortere vorm in Binnenste Buiten – Nederlandse ontwikkelingsorganisaties in veranderende tijden, mei 2010

Laatste Reacties (13) Reageer Reacties in wachtrij: 0

  • hans detorenkraai, ma 31 mei 2010 22:19 Reageer op hans

    hans

    alles aardig maar je kunt op deze mannier miljarden blijven pompen gaat niet werken.
    Eerlijk weet ik niet hoe het dan wel moet, maar geld uitgeven terwijl het niet werkt is zonde. Als je naar Afrika kijkt heb ik het gevoel dat het enkel erger aan het worden is. Corrupt tot op het bot en verschrikkelijk veel egoïsme en domheid. Denk dat het zo blijft en dat de achterstand op de harde weg vereffend moet worden. Jammer maar geld helpt niet.

  • Erik van Erne, ma 31 mei 2010 09:35 Reageer op Erik

    Erik

    De beste ontwikkelingshulp is stoppen met het uitbuiten van arme mensen. Normale beloning geven voor arbeid en producten.

    Doen we niet want voor je het weet wordt koffie en nog een hele rits producten een stuk duurder. Met het systeem van ontwikkelingshulp cq -samenwerking blijven we in elk geval bezig. Of het ook effectief is?

  • Mostafa Mouktafi, zo 30 mei 2010 21:32 Reageer op Mostafa

    Mostafa

    Een bekende uitspraak van de rspectabele meneer Clinton toen hij president was: ''Ik ga 1 miljard armen uit de brand helpen''
    Nou, sinds dat hij dat riep wordt het alleen maar erger.
    Ik begrijp het westen niet: Het Westen heeft Afrika en half Azie leeg gezogen van Goud, diamanten tot en met alles. En nu gaan ze Afriaka helpen? of hun geld en eigendommen indirect terug geven?

  • Rob Geurtsen, zo 30 mei 2010 23:01 in reactie op Mostafa Mouktafi Reageer op Rob

    Rob

    Don't worry - ontwikkelingshulp, straks zeker als het via het leger gaat, is ook economisch in ons eigen belang.

    Heel maf...

    Daarom is het stuk van Marcia wel gelijk to the point.

  • Mostafa Mouktafi, ma 31 mei 2010 08:41 in reactie op Rob Geurtsen Reageer op Mostafa

    Mostafa

    Schrik jij van de waarheid, realiteit en van de feiten?

  • Rouane Rabbit, zo 30 mei 2010 21:14 Reageer op Rouane

    Rouane

    Behalve noodhulp, dat staat buiten de discussie. Alhoewel die term gedefinieerd moet worden.

    ---[De hulpsector moet de oorzaken van armoede als uitgangspunt nemen. Dat kan eigenlijk alleen wanneer iedere professional enkele jaren in Afrika heeft geleefd]---

    Misschien is dat zo, maar de belangrijkste oorzaak ligt toch vooral in het westen, denk ik.

    Als 60 jaar ontwikkelingshulp niets opgeleverd heeft behalve wat straatarme landen die corrupt zijn en armer dan ooit, en waar etnische en religieuze oorlogen woeden, dan moeten we begrijpen dat we 60 jaar lang iets fout doen.

    Ik ben erg blij met economen als Dambisa Moyo, ik denk dat zij de koe bij de horens vatten.

    Ik begrijp ook de neiging om haar dood te zwijgen, want ontwikkelingshulp is een miljarden-industrie op zichzelf. In 60 jaar tijd zijn duizend miljard dollar aan Afrika besteed.
    Daarnaast is zij een aanklacht tegen de hoofden vol boter in het westen, waardoor de handelsmuren in tact blijven, en Afrika nog verder wordt leeggeroofd. De handels muren zullen pas verdwijnen wanneer Afrika niet meer is dan een lege huls.

    De ontwikkelingshulp is hieraan medeplichtig,

    http://www.volkskrant.nl/economie/article1159630.ece/Dambisa_Moyo_is_het_antwoord_op_Bono

  • Piet de Geus, ma 31 mei 2010 02:24 in reactie op Rouane Rabbit Reageer op Piet

    Piet

    Dambisa Moyo heeft inderdaad een goed verhaal. Haar "alternatief waarin private investeringen en internationale financiële markten centraal staan" lijkt overigens erg op het VVD-standpunt "alle kaarten op de private sector". Niet zo gek natuurlijk voor iemand die de afgelopen acht jaar in dienst was bij Goldman Sachs.

    Haar verhaal is weliswaar een goede tegenhanger voor de ontwikkelingsindustrie maar ook wat eenzijdig top-down. Het lijkt mij bijvoorbeeld helemaal geen slecht idee om de ontwikkelingshulp (noodhulp daargelaten) onmiddellijk stop te zetten en die miljarden om te zetten in microkredieten: moet je zien hoe snel er dan een kritische middenklasse ontstaat. En het geld komt nog terug ook (het zijn immers kredieten), zodat je het nogmaals kunt besteden.

  • Hjalmar Hoort, ma 31 mei 2010 16:35 in reactie op Piet de Geus Reageer op Hjalmar

    Hjalmar

    Enige probleem is dat Dambisa ook aangeeft dat de trade barriers weg moeten. EU geeft al 35 miljard per jaar uit aan landbouw subsidie. Denk niet dat men alle AOC zaken in 1x ongesubsidieerd en onbeschermd wil laten. Zou lovenswaardig zijn, maar ik voorzie niet dat onze bureaucratische overheden (en dan met name landbouw) in staat zullen zijn hun eigen werk weg te bezuinigen. Dat is een beetje het probleem van de slager die zijn eigen vlees mag keuren. Hebben we al jaren last van. Precies van Dambisa ook aangeeft: de multilaterale ontwikkelingsclubs zijn bezig met instandhouding van hun eigen legitimiteit, en door deze laffe houding kunnen corrupte afrikaanse overheden rekenen op gelden waarvoor ze nooit daadwerkelijke verantwoording voor hoeven te leggen.

  • Han van der Horst, zo 30 mei 2010 20:25 Reageer op Han

    Han

    Zet de TV aan en kijk op Nederland 2 naar Jan Mulder in Mali. Dat is leerzaam.

  • Joe Speedboot, ma 31 mei 2010 16:06 in reactie op Han van der Horst Reageer op Joe

    Joe

    Om in het reclameblok erna, Mulder weer tegen te komen in een reclame voor de ING bank..

  • vanessa s., zo 30 mei 2010 19:43 Reageer op vanessa

    vanessa

    Tja, Marcia, het zou allemaal zo leuk zijn als de campagnes hierover gingen. De campagnes gaan over hoe wij met zijn allen de internationaal aangerichte wanorde van de banken gaan betalen en links doet graag mee in over niets anders praten hoeveel we op van alles en nog wat gaan bezuinigen. Niets over Afrika, niets over voedselbanken, niets over internationale samenwerking. Nee, links is Rechts Light geworden en als ze de koers niet wijzigen moeten die campagnes wegens invallende duisternis maar gestaakt worden. Ten koste van armen binnen en buiten de grenzen. Ten gunste van rijken, binnen en buiten de grenzen.

  • Hjalmar Hoort, zo 30 mei 2010 19:27 Reageer op Hjalmar

    Hjalmar

    Ik zou zeggen, ga Dead Aid maar eens lezen. De meeste multilaterale ontwikkelingsgelden zijn bedoeld voor de status quo. Daarbuiten vind ik het enorm aanmatigend dat wij als het westen, jarenlang geprofiteerd te hebben van andere delen van de wereld, nu moreel betuttelend landen het groene verhaal aanpraten terwijl er nauwelijks sprake is van werkende infrastructuur. Het is een beetje alsof je tegen een zwerver moeilijk gaat doen over de plastic vuilniszak waar hij onder slaapt, want niet duurzaam.

  • Rob Geurtsen, zo 30 mei 2010 17:38 Reageer op Rob

    Rob

    Ik lees.
    En probeer te begrijpen.
    Marcia Luyten die schreef toch hele passende actuele stukken, met verrassende invalshoeken, verrassend omdat ik die dus niet zoveel hoor.
    Die brief aan Cohen was hartstikke goed, in het krakeel van de verkiezingen onhoorbaar, tot vandaag in Buitenhof.

    Maar Change van Obama als inspirerend verklaren, het zal de oplettende lezer allang duidelijk zijn geworden, ik geloof geen word van Obama. Hij gelooft heilig in vrije markt, technologie en het individu - en zoekt verbinding met criminele elementen zonder dat hij een grenst stelt.

    Zijn change is vereist geen moed voor idealen. Zijn change is een andere slogan, die niet mag inspireren.
    Haal de inspiratie uit eigen betrokkenheid en nadenken. Of het nou Cohen is of Obama, het zijn gekozen leiders... het gaat om de kiezer, anders is er niet sprake van een liberale democratie.

    Wat heeft dit te maken met ontwikkelingshulp? Duik erin, zwelg er in, schrijf erover, niet om het beleid te veranderen, maar om ons als belastingbetaler en gever aan geode doelen bewust te maken van wat er gebeurt. Of ik het er mee eens ben of niet, ik zal Marcia Luyten en Haasbroek altijd lezen.

    Of veel jopers ook lezen, mag er niet toe doen, de redactie moet blijven publiceren, het is de essentie van 'verschilligheid'.

 

Reageren

Registreren Wachtwoord vergeten

opiniemakers

Populair

Scroll naar boven Scroll naar boven