Bio Bekijk alles van Tineke Ceelen Word fan

Tineke Ceelen

Tineke Ceelen Directeur Stichting Vluchteling

19 november 2009 Reageer (6) 1151 x bekeken Media Print artikel RSS MSN Reporter NUjij eKudos Hyves LinkedIn Google

Belgenmop: Enjoy poverty

Stelt u zich eens voor: een generator en kratten vol neon letters trekken in een carnavaleske karavaan door het straatarme, Franstalige, Congo.

Samen vormen de letters, in het Engels, de woorden ‘geniet van armoede’. Deze neonverlichte tekst wordt opgebouwd in afgelegen dorpen die nooit elektriciteit gekend hebben. Het tafereel dat ontstaat wordt gefilmd voor wat de Belgische cineast Renzo Martens een kunstwerk noemt. Martens zelf is onderdeel van zijn kunst. Met regelmaat paradeert de Belg door het beeld. Vrolijk fluitend, met olijk hupsend paardenstaartje en in onberispelijke witte bloesjes. Martens wijst de Congolezen op hun rechtmatige eigendom: de armoede. Hún bezit, die ellende, en dus, eerlijk is eerlijk, mogen ze daar ook zélf van profiteren.

Maar het zijn niet de Congolese arme sloebers, maar de westerse hulpverleners, zakenlieden en fotografen die schandelijk royaal, of op schandelijke wijze aan Congo’s armoede verdienen. Dat laat Renzo Martens zien in ‘Enjoy Poverty’.

Martens’ hulpverleners hangen als volleerde koloniale malloten onderuitgezakt op de bank, nonchalant lurkend aan hun sigaretje. Op zijn minst lijken ze totaal ongeïnteresseerd in hun Congolese medemens. En dan is daar dat schamele inkomen dat een Congolese fotograaf verdient die de plaatselijke feesten en partijen fotografeert. Hoeveel méér kon diezelfde fotograaf verdienen met het portret van een uitgemergeld Congolees kind? Martens rekent de gretige lokale paparazzi voor dat de zilvervloot binnen zal varen als de lokale fotograaf, net als zijn westerse collega, de hongerende ribbenkastjes zo schokkend mogelijk in beeld brengt.

Hulpverleners, hier van Artsen zonder Grenzen, wonen onder barre, en vaak niet ongevaarlijke omstandigheden, ver van hun families en vrienden zonder de comfortabele mogelijkheden die Brussel, Parijs of Amsterdam te bieden hebben. Primair doel van hun komst: helpen. Zeker, net als iedereen krijgen zij voor hun werk een salaris betaald.

Die hulpverleners, en hun organisaties, houden zich aan een toenemend aantal codes, voorschriften en reglementen. Allemaal bedacht om de hulp zo efficiënt, duurzaam en goedkoop mogelijk te laten zijn. Ook bestaan er talloze regels die voorschrijven hoe respectvol om gegaan moet worden met de slachtoffers van armoede, oorlog en geweld.

Regels waar Renzo Martens lak aan heeft. Martens filmt het verdriet van een moeder die luttele secondes eerder haar kind verloor. Aan armoede. Ook wordt een hard werkende plantagewerker gevraagd naar zijn bezittingen. Schoenen met leren zolen? Nee, die heeft hij niet. Een fiets dan? Dat ook niet nee. Een televisie? Een horloge? Een net pak? Niks van dat alles heeft de man, die zich met elke volgende vraag zichtbaar beter realiseert hoe hopeloos het leven er voor hem, en zijn hongerige kinderen, uitziet.

De Congolese fotograaf wordt even in de waan gebracht dat een westers inkomen binnen handbereik is met de fotografie van Congo’s misère. Een vermogen in de Congolese setting uiteraard. Maar die zeepbel spat rap uiteen als blijkt dat het niet zo eenvoudig is als Martens het voorspiegelt om de rol van de westerse fotografen over te nemen.

Verder gaat de neonletterkaravaan, Martens kunstproject, naar het volgende armoedige oord. Wat je er ook van denkt: hulpverleners zorgen voor hulp. Fotografen voor beelden van een crisis, een noodzakelijke voorwaarde om de problemen van een land op de internationale agenda te kunnen krijgen.

Armoede is vies. Armoede stinkt. Armoede is weerzinwekkend. Armoede is mensonterend. Armoede doet pijn. Van armoede ga je dood. Hoe dan ook is armoede allesbehalve carnavalesk. Armoede is géén kunst. Van armoede valt niet te genieten. Tenzij Martens zijn Congolese dragers, figuranten en acteurs westerse CAO lonen betaald heeft en de opbrengsten van zijn kunstzinnige project aan Congo’s armen overdraagt. Zo niet dan is Martens de enige die profijt heeft bij ‘Enjoy Poverty’. Dat zou deze Belg erger maken dan de hulpverleners en fotografen die hij voor misbruik van andermans armoede met zijn film aanklaagt. Het spreekt voor zich dat Martens dat niet zou willen.
Toch?


‘Enjoy Poverty’ wordt op 19 november om 22.50  uitgezonden op Nederland 2.

Laatste Reacties (6) Reageer Reacties in wachtrij: 0

  • ---Merhamet ---, zo 22 november 2009 14:16 Reageer op ---Merhamet

    ---Merhamet

    Enjoy poverty is goede film dat ook de enige is die naast de verschrikkingen ook de complexiteit laat zien. Prima eyeopener. Nog veel meer van geleerd dan de menige reclame spotjes die over armoede gaan. En veel confronterender. Een heel moedige kunstenaar die door zijn nogal wrange opmerkingen de werkelijke geest van armoede laat zien. Alleen een kunstenaar kan dat doen, dus kunstenaars als deze zijn hard nodig. Kunst is er niet om je menig te bevestigen, noch om alleen maar de schoonheid van de wereld te laten zien. Dat is achterhaald. Als kunst het goed doet, dan laat het je op z'n minst een andere invalshoek zien, zo niet, je doen verbazen, verschrikken en je binnenste buiten keren als dat nodig is. In dit geval was dat nodig.

  • Joeri Kassenaar, vr 20 november 2009 13:58 Reageer op Joeri

    Ik denk dat wat Renzo Martens laat zien is dat "wij" als het puntje bij paaltje komt niets om arme Afrikaanse mensen geven.

    Individueel ligt dat anders. Een dokter kan vanuit eigen kunnen een lijfelijke bijdrage geven aan het verlichten van individueel leed. Ik vind dat prijzenswaardig, maar het zal niet veel doen op structureel niveau.

    Bono (oa) probeert met One om wereld schuld en honger te stoppen. Dit blijkt helemaal geen hoog agenda punt voor de wereldtop. Doelstellingen worden uitgesteld, gehalveerd, naar 2500 verschoven. Het is ook tegenstrijdig, immers de wereld bevolking neemt toe, niet af.

    Een kunstenaar als Renzo Martens probeert volgens mij -ook- iets te doen aan armoede en wereld honger, namelijk ons laten zien dat we er geen moer om geven. Tien jaar artsen zonder grenzen ( betaald uit giften, niet uit overheids geld ) heeft nauwelijks bijgedragen aan een betere verdeling van rijkdom over onze wereld bevolking.
    Het is een kunstenaars taak dit te verbeelden, al is het niet voor nu, dan toch voor later. "Kijk, in 2010 waren mensen niet slagvaardig genoeg om honger de wereld uit te helpen."

  • Marco Knol, vr 20 november 2009 02:49 Reageer op Marco

    Marco

    Theo. zo moeilijk is het niet daar aan te ontkomen. Gewoon net als ik heel bot en lomp denken; en dan? Ik heb geen last van schuldgevoelens als er iemand dood ligt te gaan. Shit happens denk ik dan.

    Wij in het westen kunnen niet het leed der wereld op ons nemen. Ook in Afrika dienen mensen en volkeren hun eigen verantwoordelijkheid te nemen. Dat gebeurt ook hier en daar en steeds meer overigens.

    Wij moeten ophouden met de hulpverleningsmaffia, maar ook met het dumpen van producten en daardoor lokale markten kapot maken. Waardoor weer meer hulpverlening nodig is. In die zin moeten wij in het westen onze verantwoordelijkheid nemen.

    Ontwikkelingshulp afschaffen (behoudens noodhulp) is misschien niet eens zo'n slecht idee als we gelijktiidig ook ophouden met dumpen van producten en eerlijke toegang geven tot onze markten. Flankerend beleid heet dat. Het is alleen jammer dat daarvan vaak zo weinig terechtkomt.

  • Hanno Groen, do 19 november 2009 17:34 Reageer op Hanno

    Hanno

    Ik kom regelmatig in arme landen en kom daar niet zelden locals tegen die feilloos inspelen op de westerse verwachtingspatronen en schuldgevoelens waardoor zij goed verdienen, terwijl hun buren arm blijven.

    Dat Martens dat principe nu eens uitvergroot lijkt me uitstekend. Armoede is inderdaad vreselijk, maar juist daarom is het zaak er uiterst kritisch naar te blijven kijken, waarbij dit soort documentaires zeker kunnen helpen.

  • Zjen LinksMensch, do 19 november 2009 13:03 Reageer op Zjen

    Zjen

    In Kosovo en de Balkan is een organisatie werkzaam; Balkan Flowers.
    Dit is een organisatie waar alleen vrijwilligers werken die zelf hun reis en verblijf betalen en voor een maand of langer werken met kinderen, micro kredieten helpen op zetten, achterbuurten helpen met onderwijs en hygiene, schoon water,hulp bieden bij het opzetten van een klein bedrijfje..enz...enz...enz.
    De organisatie zorgt voor werkplekken, screent de werkplekken, zorgt voor behoorlijk onderdak en vervoer van en naar de werkplek.

    Het functioneert fantastisch. Ik heb nog nooit iets in het nieuws gezien van en over deze organisatie. Ze werken ZONDER enige geldelijke steun van overheden, Unicef.
    Al jaren.

    Nee, ze zijn totaal niet interessant voor de media. Ze Zoeken die media ook niet.

    En zo is er een heleboel meer te vinden in hulpverlenings armoede land.

  • Theo Ploeg, do 19 november 2009 09:55 Reageer op Theo

    Theo

    Ja, armoede is vies en weerzinwekkend en mensonterend en het doet pijnt. Maar armoede is ook amusement, is ook geschikt voor het afkopen van schuldgevoel, voor het voeren van politieke en normatieve discussies. En uiteindelijk verandert er weinig aan die essentie van armoede. Met of zonder hulpverleners.

    Dát is wat Enjoj Poverty, volgens mij, wil zeggen. Het is geen aanval op, geen terechtwijzing van, individuele hulpverleners. Het is een kritische en vooral sarcastische beschouwing op de manier waarop wij binnen de grenzen van het systeem dat armoede in stand houdt bokkensprongen maken om de symptomen weg te nemen.

    In de interviews die ik heb gedaan met geëngageerde fotografen die naar Afrika trekken om de 'werkelijkheid' daar in beeld te brengen, hoorde ik steevast hetzelfde verhaal: de hulpverleners ter plaatse zetten situaties in scene, spelen wat de media van hen heeft gemaakt/van hen verwacht.

    De Schuldvraag ligt daarbij niet bij de hulpverlener, bij de media, bij de westerling die last heeft van schuldgevoelens. Oké, je kunt hen verwijten deel te nemen aan een systeem dat niet deugt. Maar toch, zie daar maar eens aan te ontkomen.

    Die tweespalt legt Enjoy Poverty pijnlijk bloot. Dat Tineke Ceelen daar zo heftig op reageert, toont de urgentie, en wat mij betreft ook het gelijk, van deze pracht docu (en kunstwerk) aan.

 

Reageren

Registreren Wachtwoord vergeten

Populaire opiniemakers

Populair

Scroll naar boven Scroll naar boven