vr 25 mei 2012
Bio Bekijk alles van Frans de Waal Word fan Abonnement
11 oktober 2011 Reageer (28) 1379 x bekeken Economie
Apen doen mee aan Wall street bezetting
Ook apen hebben het door als anderen meer verdienen dan zij, en ze vinden dat helemaal niks
Een aantal jaren geleden hebben we in het Yerkes National Primate Research Center, in Atlanta met kapucijnaapjes het ‘rijke CEO-scenario’ nagespeeld. Sommige aapjes speelden de rol van rijke stinkerd, andere speelden de rol van loonslaaf. Helaas konden we daarbij bij lange na niet zo ver gaan als in de Amerikaanse maatschappij, waar CEO’s honderden keren meer verdienen dan de gemiddelde werknemer, maar zelfs kleine ongelijkheden bleken effectief.
We onderwierpen telkens twee aapjes tegelijk aan een test. We boden ze na elkaar een kiezel aan, die ze konden ruilen voor een schijfje komkommer. Op die manier ruilden beide aapjes vrolijk 25 keer achter elkaar. De stemming sloeg echter om zodra we ongelijkheid introduceerden. Het ene aapje kreeg nog steeds komkommer, maar zijn partner kreeg voortaan een druif, waar apen veel meer van houden. Bij het zien van een partner die zich te goed deed aan sappige druiven werden de benadeelde apen woest. Ze smeten de kiezels uit het testhok en dat lot trof zelfs die armzalige komkommerschijfjes. Voedsel dat ze normaal gesproken met genot aten, werd nu walgelijk.
Door dit experiment –en andere vergelijkbare experimenten- geloven we dat er zoiets bestaat als een aangeboren rechtvaardigheidsgevoel. Maar er is meer, de studie van primaten vertelt ons ook iets over empathie en altruïsme. In tegenstelling tot ongelijkheid, dat in onze maatschappij aan een opmars bezig is, lijkt empathie een steeds kleinere rol te spelen. Het wordt tijd goed op te passen als het publiek bij een CNN/Tea Party-debat vrolijk ‘Yeah’ gaat roepen op de suggestie dat het ontbreken van een ziektekostenverzekering neerkomt op een doodvonnis. Of als David Brooks in The New York Times de morele waarde van empathie kan ontkennen. Maatschappijen die plicht en loyaliteit boven compassie stellen, zoals door Brooks bepleit, hebben in het verleden bestaan, maar enkele genocides later heeft hun model toch echt aan aantrekkingskracht verloren.
Experimenten met empathie in onze naaste verwanten, de apen, hebben laten zien dat ze vrijwillig hun voedsel delen, zelfs als ze het allemaal zelf kunnen houden. Ze geven ook werktuigen aan degenen die het nodig hebben. Of ze openen een deur zodat anderen bij voedsel kunnen, ook als dat voor henzelf ontoegankelijk blijft. Ik zie elke dag uitingen van empathie, zoals wanneer chimpansees degenen die net een gevecht hebben verloren teder omhelzen en kussen. Of als ze in een keuzetest beloningen voor iedereen prefereren boven beloningen voor alleen henzelf. Aangezien het meest recente empathie-onderzoek ook honden, olifanten en zelfs knaagdieren betreft, denken we dat de betreffende hersenstructuren universeel zijn voor zoogdieren, wat zou betekenen dat het tweehonderd miljoen jaar oud is. Dit verklaart waarom empathie, tenminste onder leden van dezelfde groep, iets automatisch is en allesbehalve broos.
Een van de meest empathische presidenten die Amerika heeft gehad liet ooit zijn koets stoppen voor een schreeuwend varken dat vastzat in de modder. Hij trok hem eruit ten koste van een vuile broek. Dat was Abraham Lincoln, die het vaak had over de banden van sympathie die de natie bij elkaar hielden. Hij gaf toe dat de beslissing om ten strijde te trekken tegen de slavernij voortkwam uit gevoelens over het zware lot van de slaven. De herinnering aan het zien van aan elkaar geketende slaven in het Zuiden was voor hem een ‘doorlopende marteling’, zo schreef hij aan een vriend.
De sterkste pilaren van de menselijke moraliteit zijn compassie en een gevoel van rechtvaardigheid. Het feit dat beide waarschijnlijk ouder zijn dan onze soort zou iedereen die ze wil negeren aan het denken moeten zetten. Deze neigingen mogen de 1% die Amerika’s welvaart controleert dan slecht uitkomen, maar de rest van ons zal onze erfenis als sociale dieren ongetwijfeld hoog willen houden.
Laatste Reacties (28) Reageer Reacties in wachtrij: 0
-
C Vans, zo 16 oktober 2011 22:35 Reageer op C
Heel mooi verhaal. Het probleem met het experiment is echter dat u de apen wat gaf, terwijl de inkomensverschillen in onze mensenmaatschappij ontstaan als gevolg van eigen handelen. Dus geen verschillen als gevolg van onrechtvaardigheid van de gever maar als gevolg van verschil in vaardigheden van de subjecten zelf.
-
Adrie Kooijman, wo 12 oktober 2011 21:12 Reageer op Adrie
Hoezo 'verdienen' de wallstreet CEO's veel meer dan wij (loonslaven))?
Ze krijgen het, door _onze_ pensioeninleg in piramidespelen te beleggen.
Wij hebben dat geaccepteerd omdat we altijd dachten dat ze te goeder trouw waren en het allemaal voor ons bestwil was (hoe naief, ik geef het toe). Nu het misloopt en de mannetjes hun bonussen dreigen te verliezen moeten de loonslaven langer werken, meer premie betalen en blijven hopen dat er aan het eind van de rit iets overblijft.
"Grutjes... waarom doen jullie ineens zo onaardig?" -
C Vans, ma 17 oktober 2011 10:17 in reactie op Adrie Kooijman Reageer op C
Beweert u nu met deze reactie dat u het niveau van al die CEO's zou kunnen evenaren? Is er geen enkel verschil tussen hen en de average joe in kwaliteit en prestaties die een inkomensverschil zou kunnen rechtvaardigen?
-
Mark van Duinen, wo 12 oktober 2011 11:33 Reageer op Mark
Ik ben het eigenlijk wel eens met het stukje uit de NY times. Deze man ontkent de morele waarde van empathie helemaal niet, hij plaats het slechts in een bredere context. En bespreekt ook nadelen, zoals dat men geneigd is empatischer te zijn t.o.v. mooie mensen. Hij zegt letterlijk "Nobody is against empathy. Nonetheless, it’s insufficient." En roept vervolgens op om na te denken, discussiëren en begrip te tonen voor elkaars normen en waarden. Wat een verschrikkelijke vent...
-
Marc 's Mening in de Marge, wo 12 oktober 2011 13:12 in reactie op Mark van Duinen Reageer op Marc
Hij (en jij) verwart empathie met sympathie.
-
Willem de Onttovernaar, wo 12 oktober 2011 11:21 Reageer op Willem
Interessant stuk.
Brengt mij op een vraag die ik al langer aan Frans de Waal heb willen stellen. Er is in het dierenrijk - gelukkig - sprake van empathie. En soms zie je dat zelfs in de mensenwereld... Maar De Waal stelt ook dat mensapen en bonobo's in staat zijn zich in te leven in de situatie van een andere, minder bedeelde soortgenoot. Als dat zo is, dan is empathie toch relatief eenvoudig te verklaren met het adagium: Doe een ander niet dat u niet wilt dat u geschiedt?
Ik vraag dat omdat ik zelf sterk twijfel aan zaken als 'aangeboren rechtvaardigheidsgevoel'. Ik blijf de mens (en dus ook het dier) toch vooral beschouwen als calculerende wezens. Dat calculeren gaat - denk ik - zelfs zo ver dat ze wel snappen dat geen aandacht voor soortgenoten, je uiteindelijk persoonlijk zal opbreken. Dat levert - alweer gelukkig - altruïsme op, maar ik denk dat het veel meer psychologisch dan een biologisch verschijnsel is.
Ik hoop op een reactie! -
Le Chat Botté, wo 12 oktober 2011 15:14 in reactie op Willem de Onttovernaar Reageer op Le Chat
Willem,
Er lijkt wel degelijk een neurobiologische basis te zijn voor altruïstisch gedrag.
Onderzoek van de neurowetenschappers Jorge Moll and Jordan Grafman laat zien dat het 'calculerende aspect' waaraan jij refereert zijn oorsprong vindt in het mesolimbisch (= zoogdierlijk) deel van de hersenen. Hier wordt bijvoorbeeld het ontvangen van een geldelijke beloning vertaald naar een prettig gevoel.
Hoewel het betreffende neuronet ook wordt geactiveerd door altruïstisch handelen (en dus ook een prettig gevoel opwekt), wordt daarnaast nog een ander neuronet geactiveerd: de subgenuale of ventromediale cortex. Dit neuronet wordt onder meer geassocieerd met het vermogen om sociale verbintenissen aan te gaan en met zgn. affiliërende beloningssystemen.
Zie verder:
Human fronto–mesolimbic networks guide decisions about charitable donation, PNAS 2006:103(42);15623-15628)
http://www.pnas.org/content/103/42/15623.full -
Willem de Onttovernaar, do 13 oktober 2011 09:43 in reactie op Le Chat Botté Reageer op Willem
Vincent,
Veel dank voor de toelichting. Daar kan ik wat mee. Duik er zeker in. Zou het ook een combinatie van beide kunnen zijn? Dus een aangeboren deel, maar door omgeving en ervaring ook cultureel bepaald deel? Volgens iemand als Damasio vormen ervaringen (beelden noemt hij ze, wel degelijk deel uit van het uiteindelijke gedrag van de mens? Dit in tegenstelling tot het gedachtegoed van bijvoorbeeld Lamme, die in feite ontkent dat mensen ook maar iets kunnen leren.
Zo'n combinatie zou bijvoorbeeld bij die beroepsbretels op Wallstreet hebben kunnen leiden tot het vrijwel geheel onderdrukken van iedere vorm van altruïsme. Als ze niet in een dergelijke cultuur zouden verkeren die egoïsme en greed centraal stelt, zou hun aangeboren altruïsme wellicht in stand zijn gebleven.
Wat denk je? -
Le Chat Botté, do 13 oktober 2011 20:47 in reactie op Willem de Onttovernaar Reageer op Le Chat
Ik denk dat je gelijk hebt, Willem. En niet alleen als het gaat om altruïsme. Uiteindelijk blijkt steeds weer dat nature en nurture diep met elkaar verweven zijn.
-
Willem de Onttovernaar, vr 14 oktober 2011 10:32 in reactie op Le Chat Botté Reageer op Willem
Vincent, dat denk ik ook. Dat kunnen Swaab en Lamme dan in hun zak steken....
-
Jan Hooivork, wo 12 oktober 2011 10:31 Reageer op Jan
Spiegelneuronen kun je ook als bewijs beschouwen dat we beschikken over een empathische natuur.
Helaas druist deze maatschappij tegen een belangrijk deel van onze natuur in en vergroot het negatievere kanten daarvan uit. -
Joop Schouten, wo 12 oktober 2011 09:29 Reageer op Joop
Ik ben ook een aap.
-
Dr. Strangelove, wo 12 oktober 2011 08:45 Reageer op Dr.
Sommige rijke apen kunnen bij de gemeente New-York politiemensen huren om vreedzaam en legaal demonstrerende burgers te peppersprayen en te arresteren.
Wellicht is het zo langzamerhand toch een goed idee om te ontwaken.
http://www.counterpunch.org/2011/10/10/financial-giants-put-new-york-city-cops-on-their-payroll/ -
Piet de Geus, wo 12 oktober 2011 01:44 Reageer op Piet
Maar hebben de apen er ook problemen mee als degene die meer kiezels of zelfs een hele berg kwam brengen een extra plakje komkommer kreeg? Of snapt zelfs een aap dat afgunst dan ongepast is.
-
Anja Lodewijks, wo 12 oktober 2011 09:50 in reactie op Piet de Geus Reageer op Anja
Heel terecht deze vraag, ik hoop dat Frans de Waal hier op antwoordt.
M.i. ligt hier het belangrijke verschil in wat zich bij een mens ontwikkelen kan en bij een dier niet. Of zijn er toch uitzonderingen?
Er zijn dieren die in staat zijn tot zelfopoffering om een ander dier of mens te redden.
Bij de mensen die geen of minder ervaring hebben in het goed kunnen omgaan met afgunst zie je hetzelfde gebeuren. Zo ook bij de meeste kinderen, die daarvoor eerst goede voorbeelden nodig hebben. Volgens mij is er dan nog sprake van een onderontwikkeld vermogen om te kunnen relativeren. -
Dennis Mollis, wo 12 oktober 2011 15:02 in reactie op Piet de Geus Reageer op Dennis
"degene die meer kiezels of zelfs een hele berg kwam brengen"
Die gene speelt vals spel want waarom heeft hij meer stenen hoe komt hij daaraan? -
Piet de Geus, wo 12 oktober 2011 17:31 in reactie op Dennis Mollis Reageer op Piet
"waarom heeft hij meer stenen"
Ze liggen voor het oprapen.
"hoe komt hij daaraan?"
Wat dacht je van de armen uit de mouwen steken? Oh nee, dat is vals spelen. -
Dennis Mollis, wo 12 oktober 2011 23:14 in reactie op Piet de Geus Reageer op Dennis
"We boden ze na elkaar een kiezel aan, die ze konden ruilen voor een schijfje komkommer. Op die manier ruilden beide aapjes vrolijk 25 keer achter elkaar."
Piet ze lagen er niet voor het oprapen ze kregen deze dingen dus de vraag, hoe die ene aap van jou dan aan meer stenen is gekomen, is legitiem. -
Piet de Geus, do 13 oktober 2011 00:03 in reactie op Dennis Mollis Reageer op Piet
"ze lagen er niet voor het oprapen ze kregen deze dingen"
Je hebt gelijk. Bij de test kregen ze die kiezels. -
Dennis Mollis, do 13 oktober 2011 21:22 in reactie op Piet de Geus Reageer op Dennis
Ik neem je niets kwalijk Piet iedereen maakt wel eens een fout maar bij jou ben ik omdat ik je als een weldenkend mens beschouw, benieuwd wat de achterliggende gedachte was om te komen tot zo´n gedachte te komen?
-
Dennis Mollis, do 13 oktober 2011 22:00 in reactie op Dennis Mollis Reageer op Dennis
Die laatste zin slaat nergens op maar ik denk dat je weet wat ik bedoel.
-
Johannes Zeilstra, di 11 oktober 2011 22:56 Reageer op Johannes
Een mooi stuk, maar er zit een historische onjuistheid in.
Primair ging de Amerikaanse burgeroorlog niet om slavernij, maar waren er diverse redenen,met als hoofd punt economische redenen.
http://americanhistory.about.com/od/civilwarmenu/a/cause_civil_war.htm -
Piet Devries, wo 12 oktober 2011 09:42 in reactie op Johannes Zeilstra Reageer op Piet
Voor mij was die 'burgeroorlog' het begin van het VS imperialisme, en militarisme.
Het industriële NO won die oorlog door serieproductie van repeteergeweren met getrokken lopen.
Die schoten op veel grotere afstand nauwkeurig dan de wapens van de zuiderlingen, die nog loden ronde kogels verschoten.
Het cosmopolitische zuiden werd compleet verwoest.
De slavernij was alleen een smoesje, de VS heeft altijd al z'n oorlogen met een moreel sausje overgoten.
De vermoedelijk grootste genocide aller tijden, die op de N Amerikaanse Indianen, wordt dan gemakshalve ook altijd maar vergeten.
Gelukkig kun je nog zien welke cultuur daarbij werd vernietigd.
Daarvoor in de plaats kwam de hamburger cultuur. volgens een VS wetenschapper die zich daar al dertig jaar mee bezig houdt er op gericht de armen met fast food zoveel mogelijk geld uit de zak te kloppen. ze daarbij ziek makend.
Als die wetenschapper gelijk heeft, en dat lijkt me vrij waarschijnlijk, dan blijkt daaruit dat het VS regime geen enkele interesse heeft in z'n gewone burgers, de 99%.
Paul Kane, 'Wanderings of an artist among the Indians of America', 1859, 1996, New York. -
Anton van Amerongen, di 11 oktober 2011 22:31 Reageer op Anton
Waarschijnlijk is geweld en gebrek aan empathie gevolg van het gegeven dat we elkaar zo slecht (her)kennen in onze samenleving, of zie ik dit verkeerd? Het is makkelijker af te geven op mensen die je nauwelijks hebt ontmoet. Het is makkelijker drastische maatregelen te verzinnen als het mensen betreft die je in je dagelijkse omgang niet tegenkomt. Dit (prima!) stuk lijkt hiermee een pleidooi voor een zo lokaal mogelijk blijvende maatschappij, het leven in overzichtelijke groepen waarin de mensen elkaar kennen en dus met empathie bejegenen.
-
R. Rokvok, wo 12 oktober 2011 09:26 in reactie op Anton van Amerongen Reageer op R.
De huidige maatschappij maakt van mensen competitief ingestelde individuen. Ze hebben niks gemeenschappelijks en de migratie zorgt er voor dat het zo blijft. U hebt helemaal gelijk en daarom zou men de EU, een grootschalige organisatie, niet moeten willen hebben.
-
Marc 's Mening in de Marge, di 11 oktober 2011 21:56 Reageer op Marc
Wacht maar tot ze met hun kiezelstenen gaan smijten.
-
Anja Lodewijks, di 11 oktober 2011 21:54 Reageer op Anja
Ontroerende video over empathie:
http://www.youtube.com/watch?v=otxGLQnIm4g
Grappige samenwerkening tussen twee apen:
http://www.youtube.com/watch?v=TV940rqwx8w&feature=related -
Sander Faaz, di 11 oktober 2011 21:33 Reageer op Sander
Mooi stuk. Maar als hij dan toch Lincoln aanhaalt, is dit citaat van LIncoln over bankiers en hoe hij die zag in verhouding tot een leefbare samenleving ook wel op zijn plaats:
"The money powers prey upon the nation in times of peace and conspire against it in times of adversity. The banking powers are more despotic than a monarchy, more insolent than autocracy, more selfish than bureaucracy. They denounce as public enemies all who question their methods or throw light upon their crimes. I have two great enemies, the Southern Army in front of me and the bankers in the rear. Of the two, the one at my rear is my greatest foe."
opiniemakers
-
Mei Li Vos Directeur Orangegas en publicist
Bio -
Ivan Wolffers Hoogleraar Gezondheidszorg en Cultuur VU
Bio -
Ewout Klei Politiek historicus
Bio -
Boris van der Ham Tweede Kamerlid D66
Bio -
Brecht van Hulten presentatrice Kassa
Bio
Populair
-
De échte keuze van Samsom
Media verdraaien uitspraken van PvdA-leider over voorkeur voor SP
7808 x bekeken Korte Scan
Reageer (347) Politiek Twitter -
Kamermeerderheid voor ESM
UPDATE: PvdA eist extra garanties ... Stemming volgt morgen
7498 x bekeken Korte Scan
Reageer (544) Economie Twitter -
'Procedure rond Dibi was onzorgvuldig'
Update - Video Sap bij Nieuwsuur: Het moet eenzaam geweest zijn voor Tofik ... Geschillencommissie: 'Fatsoensnormen overschreden' ... Sap 'beschaamd' door situatie, GroenLinks-fractievoorzitter wil andere procedure ... Commissie vond Dibi ongeschikt ... Mediastorm redde kandidatuur ... Dibi: 'Ik vecht nu als een leeuw'
6646 x bekeken Korte Scan
Reageer (224) Politiek Twitter -
Volkskrant wil Joop verbieden
Hoofdredacteur: 'Joop is directe concurrent van onze opiniepagina' ... Joop-verbod moet lezers naar VK-site drijven
5710 x bekeken Korte Scan
Reageer (194) Media Twitter -
Peiling: Sap ruim aan kop
Update: Het GroenLinks-dilemma op het podium: Bevlogenheid versus bedachtzaamheid ... EenVandaag: 77 procent GroenLinks-leden kiest voor Sap
5568 x bekeken Korte Scan
Reageer (130) Politiek Twitter -
'SP smijt deur dicht voor GroenLinks'
[VIDEO] SP-voorzitter Jan Marijnissen wil volgens Limburgse krant niet meer samenwerken met GroenLinks ... Nieuws ook door andere media overgenomen … SP-woordvoerder ontkent … Frans Timmermans was aanwezig en bericht op Facebook: 'dat Jan Marijnissen de deur naar GroenLinks keihard dichtsmeet. Was ik niet met hem eens' ... Marijnissen: Met Dibi aan het roer is links GroenLinks voorbij
5131 x bekeken Korte Scan
Reageer (246) Politiek Twitter -
De overheid en de media in gebreke bij informatie over ESM
Ad Broere De Volkskrant brengt in het artikel 'Wilders naar rechter om noodfonds' onjuiste informatie over het ESM
4634 x bekeken Korte Scan
Reageer (198) Wereld Twitter -
Bam! GroenLinks in frontale botsing met 21e eeuw
Partijvoorzitter Weening legt uit dat Dibi officieel ongeschikte kandidaat is maar dat leden hem toch mogen kiezen ... Kelder legt archaïsch denken bloot ... CDA nu moderner dan GroenLinks
3450 x bekeken Korte Scan
Reageer (44) Politiek Twitter -
De Hond peilt: Heftige electorale schommelingen
VVD-achterban niet blij met lenteakkoord ... Dibi kost GroenLinks zetels ... PvdA en PVV profiteren ... Geen meerderheid voor 'Kunduz-coalitie' ... Europa en euro zullen belangrijke rol spelen op 12 september
3419 x bekeken Korte Scan
Reageer (186) Politiek Twitter -
D66 wil 40-urige werkweek terug
D66-Tweede Kamerlid Wouter Koolmees in Buitenhof: Een officiële vrije dag opgeven levert ook economisch voordeel op
3128 x bekeken Korte Scan
Reageer (171) Politiek Twitter

